Кіріспе

Эконометриялық модельдер – эконометрияда қолданылатын статистикалық модельдер. Эконометриялық модель белгілі бір экономикалық құбылысқа қатысты түрлі экономикалық шамалар арасындағы сандық тәуелділікті көрсетеді. Эконометриялық модельді детерминистік экономикалық модельден белгісіздік ескере отырып, немесе өзі стохастикалық болатын экономикалық модельден шығаруға болады. Дегенмен, нақты экономикалық теорияға сүйенбеген эконометриялық модельдерді де қолдану мүмкін. Эконометриялық модельдің қарапайым мысалы – тұтынушылардың ай сайынғы шығындары алдыңғы айдағы табыстарына сызықтық түрде байланысты деген тұжырымға негізделген модель. Бұл модель мына теңдеуден тұрады:

мұнда Ct – t айындағы тұтынушылардың шығындары, Yt-1 – алдыңғы айдағы табыс, ал et – модельдің тұтынуды толыққанды түсіндіре алмауынан туындаған қателік шамасы. Эконометристің мақсаты – a және b параметрлерін бағалау, осы бағаланған параметрлердің мәндерін модель теңдеуінде қолдану арқылы алдыңғы айдың табысына байланысты болашақ тұтыну көлемін болжауға болады.

Ресми анықтама

Эконометрияда, жалпы статистикадағыдай, талданған шамалар кездейсоқ айнымалылар ретінде қарастырылады. Эконометриялық модель – зертенеліп отырған айнымалылардың нақты бірлескен ықтималдық үлестіріліміне жататын бірлескен ықтималдық үлестірілімдерінің жиынтығы. Егер осы жиынның элементтерін шекті сандағы нақты мәнді параметрлермен индекстеу мүмкін болса, онда модель параметрлік модель деп аталады; әйтпесе ол параметрлік емес немесе жартылай параметрлік модель болып табылады. Эконометрияның маңызды бөлігі – модельдерді таңдау, оларды бағалау және олар бойынша қорытынды шығару әдістерін зерттеу. Ең көп қолданылатын эконометриялық модельдер – құрылымдық модельдер, олар себеп-салдарлық байланыстар мен гипотетикалық жағдайлар туралы ақпарат береді және саясатты бағалау үшін пайдаланылады. Мысалы, табысқа негізделген тұтыну шығындарын модельдеуге арналған теңдеу, әртүрлі гипотетикалық табыс деңгейлерінде тұтыну қандай болатынын анықтау үшін қолданылуы мүмкін, олардың тек біреуі (қаражат саясатын таңдау нәтижесінде) іске асырылады.

Саясат құруда пайдалану

Макроэкономикалық қатынастардың толыққанды модельдерін орталық банктер мен үкіметтер экономикалық саясатты бағалау және басқару үшін қолданады. Осы сипаттағы белгілі бір эконометриялық модель – Федералдық резерв банкінің эконометриялық моделі.