Кіріспе

Шотланд анатомы (1773–1859)

Александр Монро III Крейглокхарт, FRSE FRCPE FSA (Scot) MWS (5 қараша 1773 – 10 наурыз 1859) – Шотландияның анатомы және Эдинбург университетінің медицина мектебінің оқытушысы. Оның қарсыластарының пікірінше, Монро өзінің данышман әкесі мен атасымен салыстырғанда шабыттандырмаған анатомист болды, оқытушы немесе ғалым ретінде оларға жете алмады. Оның студенттерінің арасында Чарльз Дарвин де болды, ол Монроның "адам анатомиясы бойынша лекцияларын өзі сияқты көңілсіз еткенін" айтқан.

Өмір

1773 жылғы 5 қарашада Эдинбургтегі Николсон көшесінде дүниеге келген ол Александр Монроның ұлы ("Secundus") және Александр Монроның немересі ("Primus") болды. Ол үйіне жақын Эдинбургтегі жоғары мектепте білім алды, содан кейін Эдинбург университетінде медицинаны оқыды және 1797 жылдың қыркүйегінде докторлық дәрежесін алды. Сол жылдың 5 қарашасында ол Эдинбургтегі Корольдік дәрігерлер колледжінің лицензиаты болды, ал 25 күннен кейін колледждің мүшесі болды. Содан кейін ол қысқа уақытқа шотланд туған анатомист Джеймс Уилсонның үйінде Лондонда оқыды, содан кейін Парижде оқыды, 1799 жылы Эдинбургке оралды. Ол болмаған кезде ол әкесімен бірге анатомия және хирургия профессоры болып тағайындалды және 1799/1800 оқу жылында ол әкесіне қосылып, Эдинбург университетінде анатомия лекция курсын өткізді. 1798 жылы Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оның ұсыныстарын Эндрю Дункан, Джон Хилл және Томас Чарльз Хоуп жасады. XIX ғасырдың басында Эдинбург университеті Ұлыбританиядағы ең жақсы медициналық мектеп деп саналды, бірақ оның беделі XVIII ғасырдағы ағартушылық кезеңіндегі гүлдену кезеңінен кейін төмендеді. Университет қала колледжі ретінде құрылған және оны қала кеңесі басқаратын. Профессорлардың үштен екісі консерваторлар бақылайтын кеңеспен, олардың партиялық тізімі негізінде, шіркеу мақұлдауымен тағайындалды, қабілетіне көп мән берілмеді. Кейбір жағдайларда отбасылар университет кафедраларын мұра ретінде қарастырды, ал сыншылар Александр Монро III-ді осының нәтижесінде туындаған "орташалыққа" мысал ретінде көрсетті. Оның мінез-құлқы "ыстық сезімсіздік" деп сипатталды және дәрістер көтеріліске ұшырауы жиі болатын. Осы себепті 1825 жылы Эдинбург университетінің студенті Чарльз Дарвин Монроның дәрістерге әлі де дизекциялау бөлмесінен қанды киіммен келгеніне қынжырды. Дарвин отбасына былай деп жазды: "Мен [Монро] мен оның лекцияларын соншалықты жек көремін, олар туралы әдепті сөйлей алмаймын. Ол өте лас, денесі де, іс-әрекеттері де". Көптеген студенттер хирургтар алаңындағы жеке мектептерге жүгінді, Чарльздың ағасы Эразм Джон Лизарстың оқуына барды, бірақ Чарльз хирургия көрінісін соншалықты мазалағандықтан, тырысуды тоқтатып, назарын табиғаттануға бұрды. Бір хатта Монро қаламұшын Берк қанына малып, "Бұл Эдинбургте асылған Уильям Берктің қанымен жазылған. Бұл қан оның басынан алынған" деп жазды. Александр Монро III 1846 жылы анатомия кафедрасынан кетіп, осылайша Монролардың Эдинбург университетінде 126 жыл бойы жалғасқан династиялық билігіне нүкте қойды. Монро 1859 жылғы 10 наурызда Эдинбургтің оңтүстік-батысындағы Крейглокхарт үйінде қайтыс болды және Дин зиратының батыс қабырғасына қарсы Лордтар қатарында жерленді.

Отбасы

Монро Александр Монро Үшінші деп те аталады, себебі Эдинбург университетінде анатомия профессоры болған екі алдыңғысының да есімі осы болған: олар оның әкесі Александр Монро Екінші және атасы Александр Монро Бірінші. Александрдың бабасы Джон Манро Эдинбургтегі хирург-дәрігер болған және Эдинбург медицина мектебінің құрылуында маңызды рөл атқарған. Оның інісі доктор Дональд Монро, ол Лондон қаласында әскери дәрігер болып жұмыс істеген. Үй Moray Place бақтарына қарап тұратын маңызды бұрышта орналасқан. Монроның көршісі (Great Stuart Street, 3-үй) доктор Роберт Кристисон болды. Оның ұлы, сэр Дэвид Монро, Жаңа Зеландияда саясаткер болып мансап жасады және Жаңа Зеландия Ұлттық Парламентінің екінші спикері болды. Оның қызы Мария Монро, адмирал Джон Инглис ұлы Джон Инглиспен (1783-1847) үйленді. Олардың немерелерінің арасында Джон Александр Инглис болды. Оның қызы Кэтрин Монро, Allanbank иесі Джон Джеймс Стюарттың бірінші әйелі болды. Оның ұлы Александр Монро – атқыштар бригадасында капитан; Джеймс Монро – шотландтық грейдерлердің көмекші хирургі; Генри Монро – Жаңа Зеландиядағы жер иесі; Уильям Монро – 79-шы полктің лейтенанты. Оның үшінші қызы Рубиславтың Джеймс Скени ұлы Джордж Скениге үйленді.

Танымал мәдениетте

2010 жылғы "Бёрк және Хар" фильмінде Монро доктор Роберт Нокстың (Том Уилкинсон) ашкөз қарсыласы болып табылады, ол доктор Нокстың жолын әрқашан кесіп, барлық өлген денелер оған диссекция үшін берілуін қамтамасыз ететін заң қабылдату арқылы оның ісін тоқтатып қояды. Сонымен қатар, Монроның аяқтарға денсаулықсыз құштарлығы бар. Монро рөлін Тим Карри сомдайды.