Кіріспе

Ұшқыштар тұқымдасы Дрософилидтер – әртүрлі, космополиттік ұшқыштар тұқымдасы, оның ішінде жеміс ұшқыштары деп аталатын түрлері бар, бірақ олар дәлірек айтқанда сірке немесе шүмек ұшқыштары деп аталады. Тағы бір алыс туысқан тефрит тұқымдасы – нағыз жеміс ұшқыштары, себебі олар жеміс жейді, және оларға алма құрттары мен көптеген зиянкестер кіреді. Дрософилидтердің ең танымал түрі – Drosophila melanogaster, Drosophila тұқымдасына жататын, сондай-ақ "жеміс ұшқышы" деп те аталады. Drosophila melanogaster генетика, даму, физиология, экология және мінез-құлықты зерттеуде кеңінен қолданылады. Көптеген негізгі биологиялық механизмдер алғаш рет D. melanogaster-де ашылды. Жеміс ұшқышының көп бөлігі митоздық бөлінуден кейінгі жасушалардан тұрады, өмір сүру ұзақтығы өте қысқа және қартаю процесі біртіндеп жүреді. Басқа түрлердегідей, температура жануардың өмірлік цикліне әсер етеді. Осы жәндіктердің өмір сүру ұзақтығын арттыруға болатын бірнеше гендер анықталды. Сонымен қатар, Drosophila subobscura, сонымен қатар Drosophila тұқымдасына жататын, эволюциялық биологиялық зерттеулер үшін үлгілік организм ретінде танымал, ал D. sechellia – улы нони жемісіне және Scaptomyza flava – улы горчица жапырақтарына бейімделу эволюциясын зерттеу үшін қолданылады.

Экономикалық маңызы

Жалпы, дрософилидтер зиянды жәндіктер емес, көбінесе зиянкестер деп есептелмейді, себебі көптеген түрлері шіритін материалда көбейеді. Zaprionus indianus – Drosophilidae түрлерінің арасында Бразилиядағы кем дегенде бір коммерциялық жеміс – өрік жемісінің маңызды, біріншілік зиянкесі болып табылады. Тағы бір түр – Drosophila suzukii – жұқа қабықты жемістерге, мысалы, бүлдірген мен шиеге шабады және ауыл шаруашылығындағы маңызды зиянкес болуы мүмкін. Филогенетикалық тұрғыдан Drosophila туысына жататын Scaptomyza flava – горчица өсімдіктерінің, соның ішінде модельдік Arabidopsis thaliana өсімдігінің міндетті жапырақ жегіші. Drosophila repleta личинкалары кәріздерде мекендейді және бактерияларды таратуға себеп болады. Жеміс шыбықтары табиғатта сірке қышқылы бактерияларын таратудың кең таралған векторы болып саналады. Бұл көбінесе спирттік ашыту процесін тоқтатады және сыра мен шарапты сіркеге айналдыруы мүмкін. Бұл жағдайды шешу үшін нарықта тұзақтар бар, бірақ оның таралуын тиімді түрде шектеудің жылдам жолы – шыбықтарды тыныш күйде және ұшу кезінде вакуум тазартқышпен жою.

Сәйкестендіру

Drosophilidae-нің диагностикалық белгілеріне толық емес жамбас асты тамырының болуы, жамбас тамырындағы екі үзіліс, қанаттағы кішкентай анальды жасуша, конвергентті постцеллярлық қылшықтар; және әдетте, бастың әр жағында үш маңдай қылшығы, біреуі алға, ал қалған екеуі артқа қарай бағытталған. Толығырақ анықтама белгілерін Тереза А. Марков пен Патрик О'Грейдидің "Дрозофила: Түрлерді анықтау және қолдану жөніндегі нұсқаулық" (Academic Press, 2005) немесе М. Эшбернер, К. Голик, С. Хоулидің "Дрозофила: Зертханалық нұсқаулық" (Cold Spring Harbor Laboratory Press, 2005) кітаптарынан табуға болады.

Паразиттерге қарсы әрекет

Паразиттерге қарсы көптеген қорғаныс механизмі бар Drosophila melanogaster шыбықтары аналық личинкалы эндопаразитоидтерді көргенде, жұмыртқаларын алкогольдік құрамы жоғары шіріген жемістер сияқты орталарға салуға көшеді. Бұл шыбықтарды личинкалардың иесі болудан қорғайды, себебі осы паразитоидтердің алкогольге төзімділігі төмен. Бұл жұмыртқа салу мінез-құлқының өзгеруі тек аналық личинканы көргенде ғана орын алады және аталық личинканың қатысуында болмайды.

Өзаралық

Кейбір шыбықтардың ішінде тіршілік ететін патогендер, қожайынның мінез-құлқы мен өмір сүруіне пайдалы болуы мүмкін дегенге дәлелдер бар. Мұның бір мысалы – Scaptomyza flava шыбыны, ол Pseudomonas syringae патогенін тасымалдайды, ал оның орнына патоген шыбынның негізгі тамақ көзі – Brassicaceae тұқымдасына жататын өсімдіктердің шөпқоректілерге қарсы қорғаныс механизмдеріне нұқсан келтіреді.