Кіріспе

Лаостағы соғыс ескерткіші

Патусай (лаос тілінде: ປະຕູໄຊ; сөзбе-сөз – Жеңіс қақпасы немесе Триумф қақпасы, бұрын Анусавари немесе Аносавари ескерткіші, француздар оны Монумент О Морт деп атаған) – Лаос елінің Вьентьян қаласының орталығында 1957 және 1968 жылдар аралығында салынған соғыс ескерткіші. Патусай Франциядан тәуелсіздік үшін күрескендерге арналған. Лаос тілінен латын әрпіне көшіру кезінде оның аты Patuxai, Patuxay, Patousai және Patusai деп жазылады. Оны Патусай аркасы немесе Вьентьянның Триумф аркасы деп те атайды, себебі ол Париждің Триумф аркасына ұқсайды. Дегенмен, оның дизайны лаос ерекшелігін сақтайды, мысалы, кинари (жартылай әйел, жартылай құс) сияқты мифологиялық жаратылыстармен әсемделген.

Тарих

Патуксай – "есік" немесе "қақпа" мағынасын беретін "Пату" немесе "пату" және санскрит тілінен шыққан "Джая" сөзінен туындаған "Xай" сөздерінің құрамынан тұрады. Осылайша, ол "Жеңіс қақпасы" дегенді білдіреді. Бірақ Лаос Корольдік Үкіметі бұл ескерткішті салдырды, содан бері ол "тік ұшу-қону жолағы" деген атпен белгілі болды. Там Саястсена. 1957 жылы оның жобасы Қоғамдық жұмыстар департаменті, Әскери инженерлік департаменті және көптеген жеке сәулетшілер ұсынған жобалардың ішінде таңдалып алынды. Там өз еңбегі үшін 30 мың кип алды. Құрылысқа кеткен шығын 63 миллион кипке бағаланды.

География

Патуксай Вьентьян қаласының ортасында, Лэйн-Санг даңғылының соңында орналасқан. Ескерткіштің төңірегінде Патуксай саябағы жайлы орналасқан. Келесі деңгей – төрт бұрышта төрт мұнара салынған ашық алаң. Бұл мұнаралар жапырақтардың суреттерімен әсемделген. Мұнараларда сондай-ақ ұлттық мерекелер мен басқа да маңызды іс-шаралар кезінде жанылатын электр шамдары орнатылған. Кішкентай мұнаралар лаос стилінде салынған және олардың үстінде қондыршалар бар. Әрбір мұнарада баспалдақтар қарастырылған. Төрт бұрышты мұнаралардан өзге, осы қабаттың үстінде тағы бір үлкен орталық мұнара бар, онда жоғарғы қабатқа дейін жететін баспалдақ орналасқан, сол арқылы Вьентьян қаласының панорамалық көрінісін тамашалауға болады. Қаланың көрінісін жақсырақ көру үшін сол жерде телескоп та орнатылған. Ескерткіштің екі диагональды бұрышынан лифттер орнату жоспарланған, олардың 2010 жылы Лаос астанасы Вьентьянның 450 жылдығы тойланатын кезде пайдалануға берілуі күтілуде. Бұл мерекелік оқиғаға орай, ескерткіштің барлық бөлігі гүлдермен безендіріліп, жарықтандырылуы тиіс.