Қорғау және өзара көмек қоғамдары

Кіріспе

Өзара көмек көрсету үшін құрылған ұйым

Өзара көмек көрсету үшін құрылған қоғам, ұйым немесе ерікті бірлестік – түрлі қиындықтардан құтылу үшін, мысалы, сақтандыру сияқты өзара көмек, пайда беру мақсатында құрылған ұйым. Мұндай ұйымдар жарғылармен және қалыптасқан әдет-ғұрыптармен ресми түрде ұйымдастырылуы мүмкін, немесе белгілі бір уақыт пен орынның ерекше қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ad hoc (кейбір жағдайларда) пайда болуы мүмкін. Бүгінгі таңда көптеген ірі қаржы институттары, әсіресе кейбір сақтандыру компаниялары, өзара жинақ банктері және несиелік одақтар, пайдасы қоғамдарға, сондай-ақ қазіргі уақыттағы көптеген бауырластық ұйымдар мен бауырластық ордерлер, олар негізінен әлеуметтік болып саналады, осы пайдалы қоғамдардан бастау алады. Қазіргі заманғы құқықтық жүйе негізінен осындай маңызды мөлшердегі барлық ұйымдарды осы нысандардың бірі ретінде немесе басқа бірін жалғастыру үшін тұрақты негізде жұмыс істеуді талап етеді. Пайдалы қоғамдар ортақ этникалық орта, дін, кәсіп, географиялық аймақ немесе басқа да негіздер бойынша ұйымдастырылуы мүмкін. Пайдаларға қаржылық қамтамасыз ету немесе білім алуға, жұмыссыздыққа, бала тууға, ауру мен медициналық шығындарға, зейнеткерлікке шығу және жерлеуге көмек көрсету жатады. Көбінесе пайдасы бар қоғамдар мүшелері мен олардың отбасыларына бір-бірін қолдау және кеңінен қоғамдастыққа үлес қосу үшін әлеуметтік немесе білім беру аясын ұсынады. Пайдалы қоғамдардың мысалдары: кәсіподақтар, жерлеу қоғамдары, достық қоғамдар, кооперативтер, несиелік одақтар, өзін-өзі көмек топтары, ландсманшафт, иммигранттардың туған қалаларындағы қоғамдар, бауырластық ұйымдары бауырластық ордерлерінің үлгілеріне негізделген, кейбір бірлескен жұмыс орталары және тағы да басқалары. Пайдалы қоғам мыналармен сипатталады:
ұйымда мүшелердің тең дәрежеде қатысу мүмкіндігі болуы;
мүшелердің әлеуетті түрде тең пайда алуы;
мұқтаж адамдарға көмек көрсету (күштілер әлсіздерге көмектеседі);
пайда төлеу үшін жинақталған қор болуы;
топтың мүдделерін насихаттау;
мәдени дәстүрлерді сақтау;
өзара құрмет.

A benefit society, fraternal benefit society, fraternal benefit order, friendly society, or mutual aid society is a society, an organization or a voluntary association formed to provide mutual aid, benefit, for instance insurance for relief from sundry difficulties. Such organizations may be formally organized with charters and established customs, or may arise ad hoc to meet unique needs of a particular time and place. Many major financial institutions existing today, particularly some insurance companies, mutual savings banks, and credit unions, trace their origins back to benefit societies, as can many modern fraternal organizations and fraternal orders which are now viewed as being primarily social. The modern legal system essentially requires all such organizations of appreciable size to incorporate as one of these forms or another to continue to exist on an ongoing basis. Benefit societies may be organized around a shared ethnic background, religion, occupation, geographical region or other basis. Benefits may include financial security or assistance for education, unemployment, birth of a baby, sickness and medical expenses, retirement and funerals. Often benefit societies provide a social or educational framework for members and their families to support each other and contribute to the wider community. Examples of benefit societies include trade unions, burial societies, friendly societies, cooperatives, credit unions, self help groups, landsmanshaftn, immigrant hometown societies, fraternal organizations built upon the models of fraternal orders such as the Freemasons and the Oddfellows, some coworking communities, and many others. A benefit society can be characterized by
members having equivalent opportunity for a say in the organization
members having potentially equivalent benefits
aid going to those in need (strong helping the weak)
a collection fund for payment of benefits
educating others about a group's interest
preserving cultural traditions
mutual deference

Пайдалы қоғамдардың тарихы

Пайдалы қоғамдардың мысалдарын тарих бойына кездестіруге болады, соның ішінде Қытайдың Тан әулетінің құпия қоғамдарында және революциядан кейінгі жылдары африкалық американдықтар арасында, мысалы, Филадельфиядағы Еркін Африкалық Қоғамды ұйымдастырушылар арасында. Филадельфияның алғашқы афроамерикандық ұйымы – Еркін Африкалық Қоғам 1787 жылы екі афроамерикандық бұрынғы құл, Абсалом Джонс және Ричард Аллен құрған. Бұл екі адам 1780-ші жылдардың басында өз бостандықтарын сатып алуға рұқсат берген, евангелистік сенімді ұстаздарынан методист болғандар еді. Өзара көмек 20-шы ғасырдың басына дейін АҚШ-та әлеуметтік әл-ауқаттың негізі болды. Ертедегі қоғамдар материалдық ресурстармен ғана бөлісіп қана қоймай, сонымен қатар өзін-өзі сенімділік және моральдық мінез-құлыққа байланысты әлеуметтік құндылықтарды дамытты. Көптеген бауырластық ұйымдар алғаш рет өзара көмек қоғамдары ретінде құрылды, себебі мемлекеттік және жергілікті билік жеке көмек қоғамдарын толықтырды. 1890 жылы 112 000 америкалық жеке қайырымдылық мекемелерінде тұрды, ал тек 73 000-ы мемлекеттік қайыршылық үйлерде. 19-шы ғасырдың соңына қарай мемлекеттік көмек азайтылды, себебі ол жалкоолық пен тәуелділікке себеп болатыны есептелді, ал жеке көмек реформалар мен жаңару үшін қатаң бақылаумен ұсынылды. 1890 жылы Жакоб Риис жеке қайырымдылықтың кең ауқымын былай түсіндірді: «Мен Нью-Йорк әлемдегі ең қайырымды қала деп сенемін. Еш жерде де көмекке осылай ынталы дайындық жоқ». Ортағасырлық гильдиялар Батыс пайдалы қоғамдарының көптеген алғашқы негізі болды. 1200 жылы жасалған гильдия жарғысында былай делінген: «Гильдия мүшесі болу үшін белгілі бір мүшелік жарна төлеу (және) бауырластыққа адал болуға ант беру, оның заңдарын сақтауға, оның артықшылықтарын қорғауға, кеңестерін жарияламауға, оның басшыларына бағынуға және жаңадан алған 'еркіндігі' астында кез келген гильдия емес мүшесіне көмектеспеуге ант беру қажет». (C Gross, The Gild Merchant, (1927)). Бұл жарғы «бауырластықтың» маңыздылығын және тәртіп, татулық және ізгілік принциптерін көрсетеді. Гильдиядағы бауырластық құрылымы франкмасондық және басқа бауырластық ордендер, достық қоғамдар мен қазіргі кәсіподақтар сияқты ұйымдардың негізін құрайды. Мұндай ұйымға мүшелік ету арқылы мүше қолөнердің «еркіндігін» және ұйым мүшелеріне бере алатын ерекше артықшылықтарды алды. Тарихи тұрғыдан алғанда, пайдалы қоғамдар әлеуметтік тәртіптің маңыздылығын, ұйым мен қоғам ережелеріне сәйкес келуді және моральдық және этикалық тұрғыдан дұрыс әрекет етуді атап көрсетті. Татулық және ізгілік маңызды принциптер болып табылады. Бауырластық қоғамдар мемлекеттік және жеке иерархиялық көмек ұйымдарынан «өзара қарым-қатынастың этикалық принципімен» ерекшеленді. Бұл қайырымдылыққа байланысты ұятты сезімді жойды. 18-ші және 19-шы ғасырларда достық қоғамдар мен кәсіподақтар ауру мен жұмыссыздық кезінде әлеуметтік көмек көрсетуде және жұмыс істейтін халықтың көп бөлігінің әлеуметтік жағдайын жақсартуда маңызды рөл атқарды. 20-шы ғасырдың басында мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламаларының, өнеркәсіптік, денсаулық сақтау және әлеуметтік реттеудің енгізілуімен пайдалы қоғамдардың ықпалы мен мүшелігі төмендеді, бірақ маңыздылығын сақтап қалды. Дегенмен, көптеген елдерде, мысалы, Еуропада, өзара пайдалы қоғамдар заңмен бекітілген және қосымша медициналық сақтандырумен қамтамасыз етуді жалғастыруда. Питер Кропоткин 20-шы ғасырдың басында өзара көмекке байланысты адамдардың қарым-қатынасы адам мәдениетінен бұрын пайда болғанын және эволюцияның «ең мықтысы тірі қалады» концепциясымен бірдей фактор екенін айтты. Анттар, құпия белгілер мен білімдер және регалиялар тарихи тұрғыдан көптеген пайдалы қоғамдардың маңызды бөлігі болды, бірақ 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында көптеген пайдалы қоғамдарда қолданылудан қалды. Керісінше, белгілер мен рәсімдер енді өзара көмекке көп көңіл бөлмейтін бауырластық қоғамдардың негізгі бөлігіне айналды.

Examples of benefit societies can be found throughout history, including among secret societies of the Tang Dynasty in China and among African Americans during the post revolutionary years, such as those who organized the Free African Society of Philadedelphia. Philadelphia's first black organization, the Free African Society was established in 1787 by two African American former slaves, Absalom Jones and Richard Allen. These two men were Methodist converts from evangelical masters, who gave these men permission to purchase their freedom in the early 1780s. Mutual aid was a foundation of social welfare in the United States until the early 20th Century. Early societies not only shared material resources, but often advanced social values related to self reliance and moral character. Many fraternal organizations were first organized as mutual aid societies when government at the state and local level supplemented private aid societies more than the converse of this being true. In 1890, 112,000 American residents lived in private charitable institutions, while only 73,000 resided in public almshouses. Towards the latter part of the nineteenth century, public aid was reduced as it was seen as contributing to sloth and dependency while private aid was judiciously provided with greater checks for reform and recovery. Writing in 1890, Jacob Riis, commenting on the extent of private charity, says: "New York is, I firmly believe, the most charitable city in the world. Nowhere is there so eager a readiness to help "

Medieval guilds were an early basis for many Western benefit societies. A guild charter document from 1200 states:

"To become a gildsman, it was necessary to pay certain initiation fees, (and to take) an oath of fealty to the fraternity, swearing to observe its laws, to uphold its privileges, not to divulge its counsels, to obey its officers, and not to aid any non gildsman under cover of the newly acquired 'freedom.'" (C Gross, The Gild Merchant, (1927))

This charter shows the importance of 'brotherhood', and the principles of discipline, conviviality and benevolence. The structure of fraternity in the guild forms the basis for orders such as Freemasonry and other fraternal orders, friendly societies and modern trade unions. Joining such an organisation a member gained the 'freedom' of the craft, and the exclusive benefits that the organisation could confer on members. Historically, benefit societies have emphasised the importance of social discipline, in conforming to the rules of the organisation and society, and acting in a morally uplifting and ethical manner. Conviviality and benevolence are important principles. Fraternal societies differed from public and private hierarchical aid organizations by employing an "ethical principle of reciprocity." This removed the stigma of charity. During the eighteenth and nineteenth centuries benefit societies in the form of friendly societies and trade unions were essential in providing social assistance for sickness and unemployment, and improving social conditions for a large part of the working population. With the introduction in the early twentieth century of state social welfare programs, and industrial, health and welfare regulation, the influence and membership of benefit societies have declined in importance, but remains significant. Nevertheless, in many countries, for example in Europe, mutual benefit societies continue to provide statutory and supplementary healthcare coverage. Peter Kropotkin posited early in the 20th century that mutual aid affiliations predate human culture and are as much a factor in evolution as is the "survival of the fittest" concept. Oaths, secret signs and knowledge, and regalia were historically an important part of many benefit societies, but declined in use in most benefit societies during the late nineteenth and early twentieth centuries. Conversely, signs and ceremony have become the mainstay of fraternal societies that no longer focus as much on mutual aid.

Қазіргі кездегі жәрдемақылық қоғамдар

Көптеген игілік ұйымдарының қазіргі ерекшеліктері біздің заманымыздың корпоративтік және саяси құрылымдарына сүйенетін ұйымдарға сіңірілді. Сақтандыру компаниялары, діни қайырымдылық қоғамдары, несиелік кооперативтер және демократиялық үкіметтер бұрын этникалық немесе мәдени байланысқа негіделген өзара көмек қоғамдарының құзырында болған көптеген функцияларды орындайды. Жаңа технологиялар адамзатқа өзара көмек арқылы өзін-өзі қолдаудың одан да көп мүмкіндіктерін ұсынды. Жақындағы авторлар ынтымақтастық жобаларды құратын желілік байланыстарды сипаттады. Қазіргі Азияда қауымдастықтар мен жұмыс орындарында ұйымдастырылған айналымдық несиелік қоғамдар екі жүз жылдықтың басында кеңінен таралған және бүгінге дейін жалғасуда. АҚШ-тағы «Тұрғын үй үшін игілік» (Habitat for Humanity) ортақ несие мен еңбекті біріктірудің көрнекті мысалы болып табылады, бұл төмен кірісті адамдарға лайықты тұрғын үй алуға көмектеседі. Апаттық жағдайларға жауап ретінде, біздің заманымыздың ресми игілік қоғамдары көбінесе өз мүшелерінен тыс адамдарға көмек көрсетеді, ал көршілер немесе босқындар арасында уақытша игілік қоғамдары құрылады, олар әдетте төтенше жағдай аяқталғанша ғана өмір сүреді. 1969 жылы Нью-Йорктегі Вудсток музыка және өнер фестивалінде, 1989 жылы Бейжіңдегі Тяньаньмэн алаңындағы наразылықтар кезінде, 1992 жылы Лос-Анджелестегі тәртіпсіздіктер кезінде ауданды қорғау үшін және 2005 жылы «Катрина» дауілінен кейін Жаңа Орлеанда құрылған «Common Ground Collective» ұйымының жұмысындай әртүрлі жағдайларда ортақ қиындықтарға тап болған бейтаныс адамдар арасында уақытша өзара көмек қоғамдары ұйымдастырылғаны байқалды. «Радуга отбасы» (Rainbow Family) Америка Құрама Штаттарының ұлттық орман парктерінде әдеттегідей уақытша өзара көмек көрсету үлгілеріне сәйкес жыл сайын жиналыстар өткізеді.

Солтүстік Америка

Пайдалы қоғамдар, бауырластық пайдалы қоғамдар немесе "бауырластар" – бұл коммерциялық емес, мүшелік негізде құрылған ұйымдар, олардың басқаруы өкілдік принципке негізделген және ложа жүйесі арқылы ұйымдастырылған, бұл жүйе Солтүстік Америка қоғамдарында кең таралған. Олардың мақсаты – әлеуметтік, интеллектуалдық, білім беру, қайырымдастық, ізгілік, моральдық, бауырластық, патриоттық немесе діни мақсаттарды іске асыру. "Бауырластар" мүшелеріне мемлекеттік заңнамаға сәйкес өмір бойына сақтандыру және басқа да қаржылық қорғау түрлерін ұсынады, ал түскен табысты мүшелері тарапынан қолдау көрсетілетін қоғамдық шараларды қаржыландыруға жұмсайды. Бауырластар мемлекеттік заңмен тіркеледі және 1909 жылдан бері АҚШ Салық кодексінің 501(c)(8) тармағына сәйкес табыс салығынан босатылған.

Ұлттық одақ Марлоуға қарсы

Соттың "Ұлттық Одаққа қарсы Марлоу" ісіндегі шешімі бауырлас қоғамның қандай екенін анықтайтын маңызды сот актісі болып есептеледі. Осы істе көрсетілгендей, бауырластық игілік қоғамының мүшелері арасында "ортақ байланыс" болуы қажет. Бауырластық игілік қоғамы жоғары басқару органы мен мүшелері сайланатын, қабылданатын немесе оның заңдарына сәйкес басталатын бағынышты ложалары болса, ложа жүйесі бойынша жұмыс істейді. Қоғамның өкілдік басқару формасы болған жағдайда, оның жоғары басқару органы мүшелер немесе аралық жиналыстар тікелей сайлаған делегаттардан тұратын жиналыс немесе осыған ұқсас сайланған кеңес болып табылады. Бауырластық игілік қоғамдары өз мүшелеріне сақтандыру түрлерін ұсынады, оның ішінде өмір сақтандыруы, қорлар, аннуитеттер, мүгедектікке байланысты, ауруханада, медициналық және күтім жәрдемақылары, сондай-ақ өмір сақтандырушыларға рұқсат етілген және жалпы бауырлас заңдарына қайшы келмейтін басқа да жәрдемақылар.

21 ғасыр

ХХІ ғасырда Америка Құрама Штаттарында бауырластық игілік қоғамдары әрекет етуде. Мүшелеріне өзара көмек көрсетуден бөлек, көптеген бауырластық игілік қоғамдары ложа мүшелерінің кең аумақтағы қоғамдық қайырымдылық және ерікті еңбектеріне қатысады. Бүгінде АҚШ және Канадада 80-нен астам бауырластық қоғам жұмыс істейді, олардың құрамында 9 миллионнан астам мүше бар, ал сақтандыру портфелінің жалпы сомасы 380 миллиард долларды құрайды.