Анголалық жазушы Жозе Луандино Виейраның өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Анголалық жазушы Хосе Луандино Виейра (4 мамыр 1935 жылы туған) – анголалық әңгімелер мен романдар авторы.

Өмірбаян

Виейра Португалияның Орем қаласында, Лагоа-де-Фурадуро қаласында кедей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі аяқ киім тігуші, ал анасы 1938 жылы Анголаға көшіп келген шаруа отбасынан шыққан үй шаруасы болған. Ол Луанданың африкалық аудандарында (муссекелерде) өсті. Ол кимбунду және португал тілдерінің қосындысымен жазды. Виейра он бес жасында мектепті тастап, механик болып жұмыс істеді. Ол егде жасарған ақын Антониу Жасинтудың әдеби қолдауына ие болды және сол буынның тағы бір жұмысшы сыныбынан шыққан анголалық жазушысы Антониу Кардосумен серіктестік құрды. Жасинту Виейра мен Кардосуды Гарлем эпохасының туындыларымен, сондай-ақ орыс әдебиетімен, Джон Стейнбек және Тейлор Колдуэлл сияқты американдық әлеуметтік жазушылармен, және Хорхе Амаду сияқты бразилиялық жазушылармен таныстырды. Виейра африкалық ауыз әдебиетінен әсер алған ұзақ әңгімелер жанрындағы шығармаларымен танымал. Оның "эстория" деп аталатын әңгімелері Анголадағы португал үкіметінің қатал шындығын көрсетеді. Оның ең танымал туындысы – 1963 жылы жарық көрген "Лuuанда" әңгімелер жинағы, ол 1965 жылы португал жазушыларының әдеби сыйлығын алды, бірақ Анголадағы отаршылдық биліктің зұлматын бейнелегендіктен 1972 жылға дейін португал үкіметі тарапынан тыйым салынды. Оның "Домингос Ксавьердің нағыз өмірі" повесі португал әкімшілігінің қатыгездігін де, колониялық кезеңдегі қарапайым анголалықтардың батылдығын да көрсетті. Француздық Кариб теңізі режиссері Сара Малдорор бұл романды "Самбизанга" деген атпен экранға түсірді. Басқа туындылары: "Velhas estórias" ("Ескі әңгімелер"; 1974), "Nós os do Makulusu" ("Макулусудан келген біздің топ"; 1974), "Vidas novas" ("Жаңа өмірлер"; 1975) және "João Vêncio: os seus amores" ("Жоао Вэнсионың махаббаттары"; 1979). Виейра 1959 жылы тәуелсіздік үшін белсенділік танытқандығы үшін қысқа мерзімге түрмеге қамалды. 1961 жылы әйелі мен төрт айлық ұлымен бірге Лондондағы оқу курсына (оны американдық EIMCO компаниясы ұйымдастырған) бара жатқанда Виейра тұтқындалып, Луандаға жеткізілді, онда ол 1964 жылға дейін Сан-Паулу түрмесінде қамалды. 1964 жылы Виейра, Жасинту және Кардосу кемемен Кабо-Вердедегі Таррафаль концлагеріне ауыстырылды. Виейра өзінің барлық көркем шығармаларын Таррафалда жазды, оларды жазылған ретімен емес, жариялауды бастады. 1974 жылғы 25 сәуірде Португалиядағы әскери төңкерістен кейін қолжазбаларын лагерден тымыздан шығарды. 1972 жылы Виейра мен Антониу Жасинту Марчелло Каэтано режимінің халықаралық беделін жақсарту мақсатымен Таррафалдан босатылды. Олар Лиссабонда полиция бақылауында тұруға міндеттелді. 1972 жылдың соңында Виейраның даулы "Лuuанда" әңгімелер жинағы Португалияда қайта жарық көрді, бірақ көп ұзамай екінші рет тыйым салынды. 1974 жылы диктатура құлағаннан кейін Виейра Лиссабонда қалды және жыл соңына дейін қолжазбаларын жариялауды қадағалады. 1975 жылдың қаңтарында Анголаға оралды. 1975-1992 жылдар аралығында Виейра тәуелсіз Анголаның мәдени бюрократиясында маңызды лауазымдарды атқарды, әсіресе Ангола жазушылар одағының бас хатшысы болып қызмет етті. Осы кезеңде ол жазуды тоқтатты, бірақ көптеген жас анголалық жазушылардың туындыларын жариялауға көмектесті. 1992 жылы Анголадан кетіп, Португалияның ауылдық аймақтарында уединениеде өмір сүрді. Виейра 2006 жылдың мамыр айында оған берілген 100 000 еуролық Камоэс әдеби сыйлығын жеке себептермен қабылдамады. Ол "De rios velhos e guerrilheiros" ("Ескі өзендер мен партизандар туралы") атты жаңа трилогияны жариялауға ниеттенді, бірақ тек алғашқы екі томын ғана жариялады. 2009 жылы Виейра концлагердің мәдени маңызы туралы конференцияға қатысу үшін Таррафалға оралды. 2015 жылы ол он екі жылдық түрме жазасы кезінде жазған жазбалары мен күнделіктерін жариялады.

Vieira was born in Lagoa de Furadouro, Ourém, Portugal to impoverished parents. His father was a cobbler and his mother was a homemaker from a peasant background who immigrated to Angola in 1938. He grew up immersed in the African quarters (musseques) of Luanda. He wrote in the language unique to the musseque, a fusion of Kimbundu and Portuguese. Vieira left school at the age of fifteen and worked as a mechanic. He became a literary protegé of the older poet António Jacinto and a collaborator of António Cardoso, another working class white Angolan writer of his generation. Jacinto introduced Vieira and Cardoso to the works of the Harlem Renaissance, as well as Russian literature, American social writers such as John Steinbeck and Taylor Caldwell and Brazilian writers such as Jorge Amado. Vieira is best known for his work in the form of the long short story influenced by African oral narrative. His stories, which he calls estórias, deal with the harsh realities of Portuguese rule in Angola. His best known work was his early short story collection, Luuanda (1963), which received a Portuguese writers' literary award in 1965, though it was banned by the Portuguese government until 1972 due to its examination of the oppressiveness of the colonial administration in Angola. His novella A vida verdadeira de Domingos Xavier (The Real Life of Domingos Xavier) portrayed both the cruelty of the Portuguese administration and the courage of ordinary Angolans during the colonial period. The French Caribbean director Sarah Maldoror filmed this novel under the title Sambizanga. Other works include Velhas estórias ("Old Stories"; 1974), Nós os do Makulusu ("Our Gang from Makulusu"; 1974), Vidas novas ("New Lives"; 1975), and João Vêncio: os seus amores ("The Loves of João Vêncio"; 1979). Vieira was jailed briefly in 1959 for pro independence activism. In 1961, while travelling through Portugal with his wife and four month old son to a training course in London organized by his employer, the American company EIMCO, Vieira was arrested and transported to Luanda, where he was imprisoned in the São Paulo prison until 1964. In 1964, Vieira, Jacinto and Cardoso were transferred by ship to the concentration camp in Tarrafal, Cabo Verde. Vieira wrote almost all of his fiction in Tarrafal, beginning to publish it—not necessarily in the order in which it was written. having smuggled his manuscripts out of the camp, after the 25 April 1974 military coup in Portugal. In 1972 Vieira and António Jacinto were released from Tarrafal as part of an attempt on the part of the regime of Marcello Caetano to improve its international image. They were ordered to live in Lisbon under police surveillance. In late 1972 Vieira's controversial short story collection Luuanda was published again in Portugal, but was soon banned for a second time. After the fall of the dictatorship in 1974, Vieira remained in Lisbon, overseeing the publication of his manuscripts, until the end of the year. In January 1975 he returned to Angola. Between 1975 and 1992, Vieira held important posts in the cultural bureaucracy of independent Angola, notably as Secretary General of the Union of Angolan Writers. During this time, he stopped writing, but helped many younger Angolan writers to publish. In 1992, he left Angola and has since lived a reclusive life in rural Portugal. Vieira turned down the 100,000 Euros Camões Literary Prize awarded to him in May 2006, citing personal reasons. He announced the launch of a new trilogy of novels, De rios velhos e guerrilheiros, ("On Old Rivers and Guerrillas") but published only the first two volumes. In 2009 Vieira returned to Tarrafal to participate in a conference on the cultural significance of the concentration camp. In 2015 he published his notebooks and diaries from the twelve years of his imprisonment.

Шығармалары

Қала және балалық шақ. 1950 жылдардың аяғында жазылған. 1957 жылы Луандада полиция тәркілеген шектеулі таралымда басылды. 1960 жылы Португалияда қайта басылды. Доминго Ксавьердің нағыз өмірі. 1961 жылы жазылған. Жасырын басылымдар түрінде және Марио Пинто де Андраденың француз тіліне аудармасымен таратылды. 1974 жылы Португалияда жарық көрді. Ағылшын тіліне Майкл Вольферс аударған "Доминго Ксавьердің нағыз өмірі", Heinemann, Африка жазушылары сериясы № 202, 1978 жыл. Біздің Муссеке. 1962 жылы жазылған. 2003 жылы Португалияда жарық көрді. Ағылшын тіліне Робин Паттерсон аударған "Біздің Муссеке", Dedalus Press, 2015 жыл. Жаңа өмірлер. 1962 жылы жазылған. 1974 жылы Португалияда жарық көрді. Луанда. 1963 жылы жазылған. 1964 жылы жарық көрді. Ағылшын тіліне Тамара Л. Бендер аударған, Heinemann, Африка жазушылары сериясы № 222, 1980 жыл. Ескі әңгімелер. 1964-65 жылдары жазылған. 1974 жылы жарық көрді. Біз, Макулусудың халқы. 1967 жылы жазылған. 1974 жылы жарық көрді. Жоао Венсио: оның махаббаттары. 1968 жылы жазылған. 1979 жылы жарық көрді. Ағылшын тіліне Ричард Зенит аударған "Жоао Венсионың махаббаттары", Harcourt, Brace, Jovanovich, 1991 жыл. Бұрынғы уақытта, өмірде. 1969 жылы жазылған. 1974 жылы жарық көрді. Макандумба. 1970-71 жылдары жазылған. 1978 жылы жарық көрді. Лоурентино, Донья Антония де Соуза Нето және мен. 1972 жылы жазылған. 1981 жылы жарық көрді. Өзендер кітабы. 2006 жыл. Партизандар кітабы. 2009 жыл. Түрме қағаздары. Жазбалар, күнделік, хаттар (1962-1971), 2015 жыл.