Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2005 жылғы ғылым және технология саласындағы маңызды оқиғалар болды.
The year 2005 in science and technology involved some significant events.
Астрономия
5 қаңтар – Күн жүйесіндегі ең ауыр карлик планета Эрис Калифорниядағы Паломар обсерваториясының командасы 2003 жылғы 21 қазанда түсірілген суреттерден анықталды (жарияланым 2005 жылғы 29 шілдеде болды). 23 ақпан – Астрономдар VIRGOHI21 галактикасын, ол дерлік толығымен қара материядан тұратынын жариялады. 23 наурыз – Екі тәуелсіз команда Спитцер инфрақызыл ғарыш телескопын пайдаланып, екі түрлі жұлдыздың айналасында айналатын планеталардан келетін жарықты байқағанын хабарлады. Екі топ планетаның күнінің дискісінің артынан өтетін сәтте (жабылу) байқады. 31 наурыз – Койпер белдеуінде Макамеке карлик планетасы табылды (жарияланым 29 шілдеде болды). 8 сәуір – Күнді толық тұтылу. 18 мамыр – Хаббл ғарыш телескопының екінші суреті Плутонның екі жаңа серігі – Никс және Гидраның табылуын растады. 20 шілде – 27 шілде – Хаумеяның табылуына қатысты дау: Карлик планета Хаумеяның табылуы жарияланды. 3 қазан – Сақиналы күн тұтылуы. Қазан-қараша – Жапондық роботтық ғарыш кемесі "Хаябуса" Жерге жақын 25143 Итокава астероидімен кездесті.
January 5 – Eris, the most massive known dwarf planet in the Solar System, is identified by a team the Palomar Observatory in California from images taken on October 21, 2003 (discovery announced July 29, 2005). February 23 – Astronomers announce the discovery of a galaxy, VIRGOHI21, that consists almost entirely of dark matter. March 23 – Two independent teams report the observation of light from planets circling two different stars, using the Spitzer infrared space telescope. Both groups detect a during conjunction, when the planet is moving behind its sun's disk (occultation). March 31 – Dwarf planet Makemake is discovered in the Kuiper belt (discovery announced July 29). April 8 – Total solar eclipse. May 18 – A second photograph by the Hubble Space Telescope confirms the discovery of two new moons of Pluto: Nix and Hydra. July 20–27 – Controversy over the discovery of Haumea: Discovery of dwarf planet Haumea is announced. October 3 – Annular solar eclipse. October–November – Japanese robotic spacecraft Hayabusa makes a rendezvous with near Earth asteroid 25143 Itokawa.
Биология
2 маусым – Майкл Косфельд және әріптестері окситоцин адамдардың сенімін арттыратынын жариялады. 31 тамыз – Шымпанзе геномының алғашқы нұсқасы жарияланды. 5 қазан – Испан тұмауының вирусы қайта құрастырылды және ол құс тұмауы вирусына өте жақын екені көрсетілді. 27 қараша – Француз ауыз және жақ-бет хирургі доктор Бернар Девашель және әріптестері тірі адамға әлемдегі алғашқы жартылай бет трансплантациясын жасады, Изабел Диноардың иті шағып бұзған бетін алмастырды. Тігісқұс Жаңа Зеландияның құрлық бөлігіне қайта енгізілді. Памела С. Расмуссен мен Джон С. Андертон «Оңтүстік Азия құстары. Рипли нұсқаулығы» кітабын жариялады.
June 2 – Michael Kosfeld and colleagues publish their findings that oxytocin increases trust in humans. August 31 – A first draft of the chimpanzee genome is published. October 5 – The Spanish flu virus is reconstructed and shown to be closely related to the Avian influenza virus. November 27 – French oral and maxillofacial surgeon Dr. Bernard Devauchelle and colleagues perform the world's first partial face transplant on a living human, replacing Isabelle Dinoire's face, which had been mutilated by her dog. The Stitchbird is reintroduced to mainland New Zealand. Pamela C. Rasmussen and John C. Anderton publish Birds of South Asia. The Ripley Guide.
Климатология
27 қаңтар – climateprediction.net жобасының авторлары, Оксфорд университетінде жүргізілетін үлестірілген есептеу жобасы, алғашқы нәтижелердің көрсетуінше, көміртегі диоксидінің екі есеге артуы салдарынан жаһандық жылынудан туындап, жер бетінің температурасы ұзақ мерзімде 2-ден 11 градусқа дейін артуы мүмкін. Көптеген модельдеулер бойынша температура шамамен 3,4°C-қа көтерілуі күтілуде.
January 27 – Scientists behind the climateprediction. net project, a distributed computing project run from Oxford University, announce that first results indicate a long term surface temperature increase due to global warming of between 2 and 11 degrees Celsius as a consequence of doubling carbon dioxide levels, with most of the simulations predicting a temperature rise of around 3.4 °C.
Компьютерлік ғылым
23 сәуір – Жауед Карим, Стив Чен және Чад Хёрли құрған YouTube онлайн видео хостингіне алғашқы видео жүктеледі.
April 23 – The first video is uploaded to the online video hosting service YouTube established by Jawed Karim, Steve Chen and Chad Hurley.
Палеонтология
13 қаңтар – Қытай палеонтологтары 130 миллион жыл бұрын өмір сүрген Repenomamus robustus және Repenomamus giganticus сүтқоректілерінің қазба қалдықтарын тапқандарын жариялады. Қазбалардың нәтижесінде, бұл сүтқоректілер шағын динозаврлармен қоректенгені анықталды. 17 ақпан – 1967 жылы Ричард Лики тапқан екі эфиопиялық қазба бас сүйектері, Омо I және Омо II, қайта зерттелді және олардың жасы 195 000 жылға жететіні анықталды, бұл оларды белгілі ең көне Homo sapiens қалдықтары деп санайды. 15 желтоқсан – Еуропалық және Канадалық зерттеушілер Ұлыбританияның Саффолк округіндегі Пакефилдтен табылған 700 000 жылға жуық жастағы кремнийден жасалған артефакттардың мерзімін анықтады, бұл Альп тауларының солтүстігінде адамның болғанына ең сенімді дәлел болып табылады.
January 13 – Chinese paleontologists announce the discovery of fossils of Repenomamus robustus and Repenomamus giganticus, mammals that lived 130 million years ago. The fossil discoveries indicate that these mammals preyed on small dinosaurs. February 17 – Two Ethiopian fossil skulls originally found in 1967 by Richard Leakey, Omo I and Omo II, are re dated at 195,000 years old, making them the oldest Homo sapiens remains known. December 15 – European and Canadian researchers announce the dating of flint artefacts from Pakefield, Suffolk, UK to around 700,000 years ago, representing the earliest unequivocal evidence for human presence north of the Alps.
Физика
Бұл жыл Альберт Эйнштейннің 1905 жылғы Annus Mirabilis мақалаларының және физика саласындағы одан кейінгі дамулардың 100 жылдығына арналып, Дүниежүзілік физика жылы деп жарияланды. Көптеген мекемелер Эйнштейн туралы лекциялар, арнайы салыстырмалылық теориясы мен кванттық механика тарихы және физика тарихына байланысты басқа да қоғамдық шаралар ұйымдастырып мерекелеуде.
This has been named the World Year of Physics in honor of the 100th anniversary of Albert Einstein's Annus Mirabilis papers of 1905 and the resulting developments in the field of physics. Many institutions are celebrating by holding lecture series on Einstein, the history of special relativity and quantum mechanics and other public events surrounding the history of physics.
Технология
29 тамыз – «Катрина» даулынан соң Үлкен Нью-Орлеан аймағында бөгеттердің бұзылуы.
August 29 – Levee failures in Greater New Orleans following Hurricane Katrina.
Басқа іс-шаралар
8 ақпан – Йель университеті бұрынғы профессоры және Нобель сыйлығының лауреаты Джон Фенннің электроспрей иондауына қатысты патенттік құқықтарымен бірге 1 миллион доллардан астам өтемақы мен адвокаттық қызмет ақысын жеңіп алды.
February 8 – Yale University wins more than $1 million in damages and attorney's fees, along with the patent rights relating to electrospray ionization from former professor and Nobel Prize winner John Fenn.
Жарияланымдар
Хорхе Э. Хирш ғалымның жарияланымдарының өнімділігін бағалау үшін h-индексін ұсынады.
Jorge E. Hirsch publishes his proposal for an h index to quantify a scientist's publication productivity.