Мэри Джейн Маклеод Бетюн: Американдық педагог және құқық қорғаушысы

Кіріспе

Американдық педагог және азаматтық құқықтар қозғалысының қайраткері (1875–1955)

Мэри Джейн МакЛеод Бетуне (; 10 шілде 1875 – 18 мамыр 1955) – американдық педагог, қайырымдастық жұмысын ұйымдастырушы, гуманитарлық қызметкер, әйелдердің құқықтарын қолдайтын ойшыл және азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі. Бетуне 1935 жылы Ұлттық Негр әйелдер кеңесін құрды, ұйымның бас басылымын – Aframerican Women's Journal журналын шығарды және Ұлттық Түсті терілі әйелдер қауымдастығы және Ұлттық Жастар басқармасының Негр бөлімі сияқты афроамерикалық әйелдер ұйымдарының көптеген президенті немесе жетекшісі болып қызмет етті. Ол сондай-ақ президент Франклин Д. Рузвельттің ұлттық кеңесшісі болып тағайындалды және оныңмен бірге Федералдық Түсті терілі халық істері жөніндегі кеңес құруға жұмыс істеді, бұл кеңес «Қара кабинет» деп белгілі болды. Ол Флорида штатының Дейтона-Бич қаласында афроамерикалық студенттерге арналған жеке мектеп ашқанымен әйгілі. Кейін ол Бетуне Кукман университеті ретінде дамыды. Бетуне Біріккен Ұлттар Ұйымының хартасын жасаған АҚШ делегациясының құрамындағы жалғыз афроамерикалық әйел болды және Алиса Трокмортон Маклин құрған Америкалық әйелдердің еріктік қызметтерінің жетекшісі болды. Өмірі бойындағы белсенділігі үшін 1949 жылдың сәуір айында Ebony журналы оны «Негр Америкасының танылған бірінші ханымы» деп атады, ал «Black Press» оны «Әйел Букер Т. Вашингтон» деп таныстырды. Ол афроамерикалықтардың жағдайын жақсартуға жасаған үлкен еңбегі үшін «Күрестің бірінші ханымы» деп аталды. Ол Оңтүстік Каролина штатының Майсвилл қаласында, бұрын құл болған ата-аналардан дүниеге келді. Бес жасында отбасымен бірге егіншілік жұмысына қатысты. Ол ерте жасынан білім алуға қызығушылық танытты, меценаттардың көмегімен колледжге түсіп, Африкада миссионер болуды армандады. Ол Флорида штатының Дейтона-Бич қаласында афроамерикалық қыздарға арналған мектеп ашты. Кейін ол афроамерикалық ұлдарға арналған жеке институтпен біріктіріліп, Бетуне Кукман мектебі болып қайта аталды. Ол мектепте жоғары стандарттарды сақтап, білімді афроамерикалықтардың қабілеттерін көрсету үшін туристер мен демеушілерге үнемі таныстырып отырды. Ол 1923 жылдан 1942 жылға дейін және 1946 жылдан 1947 жылға дейін колледждің президенті болды. Ол сол кезде колледж президенті қызметін атқарған әлемдегі санаулы әйелдердің бірі болды. Бетуне әйелдер клубтарында да белсенді болып, олар әл-ауқатты жақсарту және басқа да қажеттіліктерді қолдаған күшті азаматтық ұйымдар еді. Ол ұлттық деңгейде жетекші болды. Бетуне көп жазды, 1924 жылдан 1928 жылға дейін National Notes, 1937 жылдан 1938 жылға дейін Pittsburgh Courier, 1940 жылдан 1949 жылға дейін Aframerican Women's Journal және 1948 жылдан 1955 жылға дейін Chicago Defender журналдарында мақалалары жарияланды. 1932 жылы Франклин Д. Рузвельттің президенттік науқанында жұмыс істегеннен кейін, ол оның «Қара кабинетінің» мүшесі ретінде шақырылды. Ол оған афроамерикалықтардың мәселелері бойынша кеңес берді және Рузвельттің хабарламасы мен жетістіктерін азаматтық соғыстан бері тарихи түрде республикалық сайлаушылар болған қара нәсілді халыққа жеткізуге көмектесті. Сол кезде Оңтүстікте қара нәсілділердің сайлау құқығы шектеліп, олардың көпшілігі сайлауға қатыса алмады, сондықтан ол Солтүстіктегі қара нәсілді сайлаушылармен тікелей байланыс жасады. Оның қазасынан кейін бағанашы Луи Э. Мартин: «Ол сенім мен үмітті дәрі сияқты таратты, өзі жеке дәрігердей» деді. Оның құрметіне Дейтона-Бичтегі үйі Ұлттық тарихи ескерткіш, Вашингтондағы үйі Ұлттық тарихи орын ретінде танылды және оның ескерткіш мүсіні Вашингтондағы Линкольн паркіне орнатылды. 1974 жылы ашылған 17 футтық қоладан жасалған мүсін «Вашингтондағы қоғамдық паркте афроамерикалық және әйелді құрметтейтін алғашқы ескерткіш» атанды. Флорида заң шығарушы органы 2018 жылы оны Ұлттық мүсін залы коллекциясындағы Флорида штатының екі мүсінінің бірі ретінде белгіледі.

Mary Jane McLeod Bethune (; July 10, 1875 – May 18, 1955) was an American educator, philanthropist, humanitarian, womanist, and civil rights activist. Bethune founded the National Council of Negro Women in 1935, established the organization's flagship journal Aframerican Women's Journal, and presided as president or leader for a myriad of African American women's organizations including the National Association for Colored Women and the National Youth Administration's Negro Division. She also was appointed as a national advisor to president Franklin D. Roosevelt, whom she worked with to create the Federal Council on Colored Affairs, also known as the Black Cabinet. She is well known for starting a private school for African American students in Daytona Beach, Florida. It later continued to develop as Bethune Cookman University. She was the sole African American woman officially a part of the US delegation that created the United Nations charter, and she held a leadership position for the American Women's Voluntary Services founded by Alice Throckmorton McLean. For her lifetime of activism, she was deemed "acknowledged First Lady of Negro America" by Ebony magazine in April 1949 and was known by the Black Press as the "Female Booker T. Washington". She was known as "The First Lady of The Struggle" because of her commitment to promote better lives for African Americans. Born in Mayesville, South Carolina, to parents who had been slaves, she started working in fields with her family at age five. She took an early interest in becoming educated; with the help of benefactors, Bethune attended college hoping to become a missionary in Africa. She started a school for African American girls in Daytona Beach, Florida. It later merged with a private institute for African American boys and was known as the Bethune Cookman School. She maintained high standards and promoted the school with tourists and donors to demonstrate what educated African Americans could do. She was president of the college from 1923 to 1942, and from 1946 to 1947. She was one of the few women in the world to serve as a college president at that time. Bethune was also active in women's clubs, which were strong civic organizations supporting welfare and other needs, and became a national leader. Bethune wrote prolifically, publishing in National Notes from 1924 to 1928, Pittsburgh Courier from 1937 to 1938, Aframerican Women's Journal from 1940 to 1949, and Chicago Defender from 1948 to 1955, among others. After working on the presidential campaign for Franklin D. Roosevelt in 1932, she was invited as a member of his "Black Cabinet". She advised him on concerns of African Americans and helped share Roosevelt's message and achievements with blacks, who had historically been Republican voters since the Civil War. At the time, blacks had been largely disenfranchised in the South since the turn of the century, so she spoke to black voters across the North. Upon her death, columnist Louis E. Martin said, "She gave out faith and hope as if they were pills and she some sort of doctor." Honors include designation of her home in Daytona Beach as a National Historic Landmark, her house in Washington, D. C., as a National Historic Site, and the installation of a memorial sculpture of her in Lincoln Park in Washington, D. C. The 17 ft bronze statue, unveiled in 1974, "is the first monument to honor an African American and a woman in a public park in Washington, D. C." The Legislature of Florida designated her in 2018 as the subject of one of Florida's two statues in the National Statuary Hall Collection.

Ерте өмір және білім

Мэри Джейн МакЛеод 1875 жылы Оңтүстік Каролина штатының Мейсвилл қаласының жанында, Сумтер округіндегі күріш пен мақта шаруашылығындағы шағын ағаш үйдің ішінде дүниеге келді. Ол Сэм мен Пэтси (МакИнтош) МакЛеодтың, бұрынғы құлдардың, туған он жеті баланың он бесіншісі болды. Оның көптеген бауырлары құлдықта туған. Анасы бұрынғы иесіне қызмет етсе, әкесі "Ошақ" деп аталатын үлкен үйдің жанында мақта өсірді. Олар тәуелсіздікке ұмтылып, отбасы үшін ферма сатып алуға бар күштерін жұмсады. Бала кезінде Мэри анасымен бірге "ақтардың" кір жуындыруын жеткізіп жүретін. Ақ балалардың ойын бөлмесіне кіруге рұқсат алғанда, ол олардың ойыншықтарына қызығушылық танытты. Бір күні ол кітапты алып ашқанда, ақ бала оны тартып алып, оның оқу білмейтінін айтты. Сол сәтте Мэри ақ және қара адамдардың арасындағы жалғыз айырмашылық – оқу мен жазу білу екенін түсінді. Осыдан кейін ол білім алуға құштар болды. МакЛеод Мейсвиллдегі бір бөлмелі қара мектепке, Пресвитериандық бостандыққа шығарылғандар миссиясы басқаратын Троица миссионерлік мектебіне қатысты. Мектепке барып-келу үшін ол күн сайын он шақырымдай жол жүрді. Ол отбасындағы жалғыз оқушы болғандықтан, күнде үйге келгенде үйіргендеріне жаңа білгендерін үйретті. Оның ұстазы Эмма Джейн Уилсон өмірінде маңызды наставник болды. Уилсон Scotia семинариясын (қазіргі Barber–Scotia колледжі) бітірген. Ол МакЛеодқа стипендия алып сол мектепке түсуіне көмектесті, ол 1888 жылдан 1893 жылға дейін оқыды. Келесі жылы ол Африкаға миссионер болып бару ниетімен Чикагодағы Дуайт Л. Мудидің ішкі және шетелдік миссиялар институтына (қазіргі Муди Библия институты) түсті. Қара миссионерлердің қажеті жоқ екенін естіген соң, ол білім беруді жоспарлады, себебі білім алу афроамерикандықтар үшін маңызды мақсат еді. Бетундер 1899 жылы көшіп келді; Мэри миссионерлік мектепті басқарды және түрмедегілерге көмек көрсетуді бастады. Альбертус 1907 жылы отбасын тастап кетті; ол ешқашан ажырасқан жоқ, бірақ Оңтүстік Каролинаға көшіп кетті. 1918 жылы туберкулезден қайтыс болды.

Люси Крафт Лейнимен бірге негіздер

Бетюн Самтер округінің бұрынғы бастауыш мектебінде қысқа мерзімге мұғалім болып жұмыс істеді. 1896 жылы ол Огастадағы (Грузия штаты) Хейнс Нормалдық және Индустриалдық институтында сабақ беруді бастады, ол солтүстік шіркеулер ұйымдастырған пресвитериандық миссияның бір бөлігі болды. Институтты Люси Крафт Лэни құрып, басқарды. Бұрынғы құлдардың қызы болған Лэни мектебін христиандық миссионерлік құлшыныспен басқарды, қыздарға мінез-құлықты қалыптастыруға және практикалық білім беруге баса назар аударды. Ол сондай-ақ, білім алуға құштар жігіттерді де қабылдады. Лэнидің мақсаты – оқушыларын христиандық моральдық біліммен қарулап, өмірлік қиындықтарға дайындау болды. Бетюн Лэнидің мектебінде өткен жылы туралы былай деді:

Бетюн Лэнидің көптеген білім беру философиясын қабылдады, соның ішінде қара нәсілділердің жағдайын жақсарту үшін қыздар мен әйелдерді білім беруге баса назар аударуын: "Менің ойымша, менің халқымның дамуы үшін ең үлкен үміт – біздің әйелдерімізді толық және практикалық түрде оқытуда". (Бұл стратегияны көптеген дамып келе жатқан елдердегі ұйымдастырушылар қолданып келеді. Әйелдерді біліммен қамту бүкіл отбасының өмірін жақсартады.) Хейнсте бір жыл жұмыс істегеннен кейін Бетюн пресвитериандық миссиямен Оңтүстік Каролина штатындағы Самтердегі Кинделл институтына ауыстырылды, онда ол әйелді кездестірді.

Дейтонадағы мектеп

Үйленгеннен және Флоридаға көшкеннен кейін Бетюн қыздарға арналған мектеп ашуға бел буды. Бетуне Палаткадан Дейтонаға көшті, себебі онда экономикалық мүмкіндіктер көп болды; ол танымал туристік орынға айналды, ал бизнестер гүлденіп өсті. 1904 жылдың қазан айында ол кішкентай үйді айына 11 долларға жалға алды. Ол лақтырылған жәшіктерден орындықтар мен үстелдер жасап, басқа да заттарды қайырымдылық арқылы алды. Бетуна 1,50 доллармен қара қыздарға арналған білім беру және өндірістік оқу мектебін ашты. Бастапқыда алты оқушысы болды – алты жастан он екі жасқа дейінгі бес қыз және оның ұлы Альберт. Мектеп Дейтонаның қоқыс полигонымен шектесіп жатты. Бетюн, оқушылардың ата-аналары және шіркеу мүшелері тәтті картоптан жасалған пирогтар, мұзжұмсақ және қуырылған балық дайындап, оларды қоқыс полигонында жұмыс істейтіндерге сата отырып ақша жинады. Бұл жайт «Коронация тәжірибесі» фильмінде әсерлі бейнеленген, онда Нью-Йорк меццо-сопраносы Мюриэл Смит Бетюн рөлін сомдады. Фильмді Moral Re-Armament (MRA) қозғалысы түсірді, сценарийін Алан Торнхилл жазды, сондай-ақ Энн Баклз және Луис Байлз ойнады. Бетюн өзінің қарт жасында Мичиган көліндегі MRA орталығына жасаған сапарын өмірінің «ең маңызды тәжірибесі» деп сипаттады. https://www.imdb.com/title/tt0052715/

Мектебінің алғашқы күндерінде оқушылар қалам үшін қаражанды жемістен (elderberry) шырын, ал қарындаштарды күйдірілген ағаштан жасады; олар жергілікті бизнестерден жиһаз сұрады. Бетюн кейінірек былай деп жазды: «Мен ақшаны өзімдегі ең кішкентай байлық деп есептедім. Мен сүйіспеншілікке толы Құдайға, өзіме және қызмет етуге деген құштарлыққа сендім». Мектепке жергілікті қара нәсілді шіркеулер ақша, жабдықтар және еңбек күшін ұсынды. Бір жылдың ішінде Бетюн мектепте 30-дан астам қызға сабақ берді. Бетюн сондай-ақ әйелдердің Пальметто клубы сияқты бай ақ нәсілді ұйымдарға да жүгінді. Ол мектептің қамқоршылар кеңесіне ықпалды ақ еркектерді шақырды, олардың қатарында Джеймс Гэмбл (Procter & Gamble), Рэнсом Эли Олдс (Oldsmobile және REO MotorCompany) және Томас Х. Уайт (White Sewing Machines) болды. 1912 жылы Тускеги институтының Букер Т. Вашингтон оған келген кезде, ол ақ нәсілді демеушілерден қаржы алудың маңыздылығын айтты. Бетюн 1896 жылы Вашингтонмен кездесіп, оның донорларымен байланыстағы ықпалына таң қалды. Қыздар сабақтарды таңғы сағат 5:30-да Киелі кітапты оқудан бастады. Үй шаруашылығы және киім тігу, шляпа жасау, тамақ пісіру және басқа да қолөнер сияқты өндірістік дағдылар бойынша сабақтар оларды әйел ретінде өзін-өзі қамтамасыз етуге баулыды. Оқушылардың күні кешкі сағат 9-да аяқталды. Біршама уақыттан кейін Бетюн ғылым және бизнес курстарын, содан кейін жоғары сыныптарда математика, ағылшын және шетел тілдерін қосты. Бетюн мектебін ашық ұстау үшін үнемі қайырымдылық іздеді; ол саяхатқа шыққанда қаржы жинады. Джон Д. Рокфеллердің 62 000 долларлық қайырымдылығы, сондай-ақ оның Франклин Д. Рузвельтпен және оның әйелімен достығы көмектесті, олар оған прогрессивті желіге кіруге мүмкіндік берді. 1931 жылы методист шіркеуі оның мектебін ұлдардың Кукман институтымен біріктіруге көмектесті, нәтижесінде Бетуин Кукман колледжі құрылды, ол аралас білім беретін кіші колледж болды. Бетюн президент болды. Ұлы депрессия кезінде Бетуин Кукман мектебі жұмысын жалғастырды және Флорида штатының білім беру стандарттарына сай келді. 1930 жылдары Бетюн және азаматтық құқық қорғаушы Блейк Р. Ван Лир Флоридадағы басқа мекемелермен бірлесіп, федералдық қаржыландыруға қолдау көрсету үшін лобби жасады. 1936 жылдан 1942 жылға дейін Бетюн Вашингтондағы міндеттеріне байланысты президенттік қызметін азайтуға мәжбүр болды. Оның болмаған кезеңінде қаржыландыру төмендеді. Дегенмен, 1941 жылға қарай колледж төрт жылдық оқу бағдарламасын әзірлеп, толыққанды колледж мәртебесіне ие болды. Мектеп кітапханасын халыққа қолжетімді еткеннен кейін, ол Флоридадағы қара нәсілді тұрғындарға қолжетімді алғашқы тегін кітапханаға айналды.

In the early days of her school, the students made ink for pens from elderberry juice and pencils from burned wood; they asked local businesses for furniture. Bethune wrote later, "I considered cash money as the smallest part of my resources. I had faith in a loving God, faith in myself, and a desire to serve." The school received donations of money, equipment, and labor from local black churches. Within a year, Bethune was teaching over 30 girls at the school. Bethune also courted wealthy white organizations, such as the ladies' Palmetto Club. She invited influential white men to sit on her school board of trustees, gaining participation by James Gamble (of Procter & Gamble), Ransom Eli Olds (of Oldsmobile and REO MotorCompany) and Thomas H. White (of White Sewing Machines). When Booker T. Washington of the Tuskegee Institute visited in 1912, he advised her of the importance of gaining support from white benefactors for funding. Bethune had met with Washington in 1896 and was impressed by his clout with his donors. The rigorous curriculum had the girls rise at 5:30 a. m. for Bible study. The classes in home economics and industrial skills such as dressmaking, millinery, cooking, and other crafts emphasized a life of self sufficiency for them as women. Students' days ended at 9 pm. Soon Bethune added science and business courses, then high school level math, English, and foreign languages. Bethune was always seeking donations to keep her school operating; as she traveled, she was fundraising. A donation of $62,000 by John D. Rockefeller helped, as did her friendship with Franklin D. Roosevelt and his wife, who gave her entry to a progressive network. In 1931, the Methodist Church helped the merger of her school with the boys' Cookman Institute, forming the Bethune Cookman College, a coeducational junior college. Bethune became president. Through the Great Depression, Bethune Cookman School continued to operate and met the educational standards of the State of Florida. Throughout the 1930s, Bethune and civil rights advocate Blake R. Van Leer worked with fellow Florida institutions to lobby for federal funding. From 1936 to 1942, Bethune had to cut back her time as president because of her duties in Washington, D. C. Funding declined during this period of her absence. Nevertheless, by 1941, the college had developed a four year curriculum and achieved full college status. After making the school's library accessible to the public, it became Florida's first free library accessible to black Floridians.

МакЛауд ауруханасы

1900-шы жылдардың басында Флорида штатының Дейтона Бич қаласында түрлі терілі адамдарға көмектесетін аурухана болмады. Бетуна бір студентіне қатысты жағдайдан кейін аурухана ашу туралы ойға келді. Бір күні оны апендицитпен ауырған студентінің жанына шақырды. Студентке дереу медициналық көмек қажет екені анық болды. Бірақ, қара нәсілді адамдарды емдейтін жергілікті ауруханаға оны апару мүмкін болмады. Бетуна жергілікті ауруханадағы ақ нәсілді дәрігерден қызға көмектесуді талап етті. Оқушысын барып көруге барғанда, оған артқы есіктен кіруді сұрады. Ауруханада студентіне немқұрайлы қарағанын, нашар күтім көрсетілгенін және ашық ауада оқшауланғанын көрді. Ол мектептің жанындағы бір үйді тауып, демеушілердің көмегімен ақша жинап, бес мың долларға сатып алды. 1911 жылы Бетуна Флорида штатының Дейтона қаласында алғашқы түрлі терілі адамдарға арналған ауруханасын ашты. Ол екі төсекпен басталып, бірнеше жыл ішінде жиырма төсекке дейін жетті. Ауруханада ақ және қара нәсілді дәрігерлер, сондай-ақ Бетунаның медбике студенттері жұмыс істеді. Бұл аурухана жұмыс істеген жиырма жыл ішінде көптеген түрлі терілі адамдардың өмірін сақтап қалды. Сол кезде қала тұрғындары, түрлі терілі адамдар МакЛауд ауруханасының көмегіне сенеді. Жақын маңдағы құрылыс алаңында болған жарылыстан кейін аурухана жарақат алған түрлі терілі жұмысшыларды қабылдады. 1918 жылғы тұмау эпидемиясымен күресте аурухана мен оның медбикелері атқарған еңбегі де жоғары бағаланды. Эпидемия кезінде аурухана толып, мектеп актовый залына дейін ағылды.