Кіріспе
Жава класы – Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз флотының жеңіл крейсерлер класы. Бастапқыда үш кеме: Ява, Суматра және Селебес жоспарланған. Селебес Голландияның Шығыс Үндістанындағы әскери-теңіз командирінің флагманы болуы тиіс еді, сондықтан ол қалған екі кемеден сәл үлкен болды. Дегенмен, 30 тонна материал дайындалғаннан кейін келісімшарт күшін жойды (кейіннен бұл қажеттілікті қанағаттандыру үшін жаңа кеме салынды). Класс голландтармен жобаланып, техникалық бақылауды неміс компаниясы Krupp жүзеге асырды және Нидерландта құрастырылды. Он қарумен қаруланған бұл кемелер сол кездегі неміс және британдық крейсерлердің мүмкіндіктерімен салыстыруға болады. Алайда, қарулары мұнараға орнатылмаған, және крейсерлер Бірінші дүниежүзілік соғыстың (Сумтра 1920 жылы, Ява 1921 жылы) салдарынан туған барлық кешігулерден кейін ғана іске қосылды, сол кезде кемелердің құны төмендеген еді. Дегенмен, Суматра мен Ява Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда отарлық міндеттерді орындау үшін әлі де қолданыста болды. Екі кеме де соғыста жоғалды: Ява 1942 жылы Голландиялық Шығыс Үндістанында жапондықтардың торпедалық шабуылынан батты, ал Суматра 1944 жылы Достасқандардың Нормандияға шабуылы кезінде жартасқа соғылып батты.
The Java class was a class of light cruisers of the Royal Netherlands Navy, with the lead ship named after the island of Java in the Dutch East Indies. Originally, three ships were planned: Java, Sumatra, and Celebes. Celebes was intended to be the flagship of the naval commander in the Dutch East Indies, and therefore she was slightly bigger than the other two ships. However, the contract was cancelled with 30 tons of material already prepared (a new ship, was later built to fill that requirement). The class was designed by the Dutch with technical oversight by the German company Krupp, and constructed in the Netherlands. Armed with ten guns, they were of comparable capability to the German and British cruisers designs of the time. However, these were not turret mounted, and by the time the cruisers were finally launched after all the delays caused by the upheaval of World War I (Sumatra in 1920, Java in 1921), the ships had already become outdated. Nevertheless, both Sumatra and Java were still active at the outbreak of World War II, mainly for colonial duties. Both vessels were lost in the war, with Java torpedoed and sunk by the Japanese in 1942 in the Dutch East Indies and Sumatra scuttled as a breakwater during the Allied invasion of Normandy in 1944.
Дизайн және сипаттама
ХХ ғасырдың басында Нидерландтың теңіз саясаты елдің жинаған отарлық аумақтарына, негізінен Голландиялық Шығыс Үндістанға бағытталған. Сол кезде Голландиялық Шығыс Үндістан мұнайдың негізгі жеткізушісі және голландиялықтардың байлығының көзі болды. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін және Тынық мұхитындағы Жапон империясының теңіз күштерінің күшеюімен, голландиялықтар енді ірі, қуатты соғыс кемелерін салуда бай елдермен бәсекелесе алмады және флот саясатын күшейтілгенге дейін кешіктіру және қысым көрсету әрекеттерін жүзеге асыруға қабілетті кемелерге бағыттады. Жаңа крейсерлердің дизайны 1916 жылы аяқталды, оны неміс әскери жеткізушісі Крупптың техникалық қадағалауымен голландиялық әскери архитекторлар жасаған. Дизайн аяқталған кезде крейсерлер британдық және неміс дизайнмен салыстырмалы мүмкіндіктерге ие болды. Голландиялық Шығыс Үндістандағы жоспарланған қызметін ескере отырып, Java класы осы аймақтағы ең қуатты кемелер болу үшін жасалды. Крейсерлердің жалпы ұзындығы болды, су сызығындағы ұзындығы , ал ені болды, орташа су астындағы тереңдігі болды. Крейсерлердің стандарттық сыйымдылығы болды және толық жүктемеде болды. Жобаланғандай, крейсерлер Германияның үш білік жүйесіне ие болған Germania турбиналарымен жабдықталуы керек еді, олар сегіз мұнаймен қыздырылатын Schulz Thornycroft қазандықтарынан жасалған бумен қуаттандырылған. Бұл кемелерге жобаланған қуатты беруге мүмкіндік беретін, олардың жобаланған жылдамдығына жете алуға мүмкіндік беретін қуатты беретін еді. Алайда, құрылыс кезінде өрт Sumatra кемесінің машиналарын жойды және Germania турбиналары кейіннен қиындықтар туғызған Zoelly үлгісіндегі турбиналармен ауыстырылды. Кемелер мұнай тасыды, бұл Java класына жылдамдықта қашықтықты қамтамасыз етті.
The Java class had a main armament of ten Bofors Mk 6 /50 calibre guns placed in single mounts, each with a forward facing gun shield. Two mounts were placed fore and aft along the centreline with guns "No.2" and "No.9" superfiring. The other six mounts were placed abeam, three to each side of the superstructure. A broadside from the cruisers would consist of seven guns. The 150 mm guns had a range of when firing at an angle of 29 degrees. The fire control system was made by the firm Hazemeijer in Hengelo. For secondary armament, the cruisers mounted four /55 cal. (13 pounder) guns. In addition, both cruisers had two depth charge rails with each rail being able to carry five depth charges. Furthermore, they could also carry 36 mines aboard. As built, the cruisers had armour in a waterline belt that extended that covered the machinery and magazine spaces. This reduced to for aft to protect the steering gear. The vessels had deck armour that increased to 5 cm on the sloped sides where they meet the upper edge of the side belt. The funnel uptakes had 5 cm, the conning tower and the gun shields armour. Within the ship, the bulkheads had armour. Celebes, the third ship of the class, was to be constructed to a modified design. Displacing and a length overall of , the design was intended for the ship to act as the squadron's flagship and be able to accommodate a flag officer and their staff.
Java класының негізгі қаруында алға қараған қалқанмен жабдықталған, жеке орнатылған он Bofors Mk 6 /50 калибрлі зеңбірек болды. Екі зеңбірек орнатылымы орталық сызық бойында алдыңғы және артқы жағында, "No.2" және "No.9" зеңбіректері бірін бірі басып тұрды. Қалған алты орнатылым қабырға бойында, әр жағындағы суперструктураға үштен орналастырылды. Крейсерлерден жасалған оқ ату кезінде жеті зеңбірекпен оқ атуға болады. 150 мм-лік зеңбіректер 29 градус бұрышта атылғанда қашықтыққа ие болды. Өртті басқару жүйесін Хенгелодағы Hazemeijer фирмасы жасады. Екінші қару ретінде крейсерлер төрт /55 калибрлі (13 фунттық) зеңбіректерді орнатты. Сонымен қатар, екі крейсерде де бес тереңдік зарядтауға қабілетті әрқайсысы екі тереңдік зарядтау рельсі болды. Бұған қоса, олар бортқа 36 минаны да алып жүруге қабілетті болды. Салынған кезде крейсерлердің су сызығындағы белдеуінде қалыңдықтағы броня болды, ол машина және оқ-дәрі сақтау орындарын қамтыды. Рульді қорғау үшін артқы жағына дейін дейін азайтылды. Кемелердің палубасында броня болды, ол жақтау белдеуінің жоғарғы жиегімен кездесетін көлбеу жағында 5 см-ге дейін артты. Түтіктерде 5 см, басқару мұнарасында және зеңбірек қалқандарында броня болды. Кеме ішінде бөлектемелерде броня болды. Кластың үшінші кемесі Celebes өзгертілген дизайн бойынша салынбақ болды. Ұзындығы және жалпы ұзындығы болған, бұл дизайн кеме эскадрильяның флагманы ретінде әрекет етуі және флагман офицер мен оның штабын орналастыруы үшін көзделген.
The Java class had a main armament of ten Bofors Mk 6 /50 calibre guns placed in single mounts, each with a forward facing gun shield. Two mounts were placed fore and aft along the centreline with guns "No.2" and "No.9" superfiring. The other six mounts were placed abeam, three to each side of the superstructure. A broadside from the cruisers would consist of seven guns. The 150 mm guns had a range of when firing at an angle of 29 degrees. The fire control system was made by the firm Hazemeijer in Hengelo. For secondary armament, the cruisers mounted four /55 cal. (13 pounder) guns. In addition, both cruisers had two depth charge rails with each rail being able to carry five depth charges. Furthermore, they could also carry 36 mines aboard. As built, the cruisers had armour in a waterline belt that extended that covered the machinery and magazine spaces. This reduced to for aft to protect the steering gear. The vessels had deck armour that increased to 5 cm on the sloped sides where they meet the upper edge of the side belt. The funnel uptakes had 5 cm, the conning tower and the gun shields armour. Within the ship, the bulkheads had armour. Celebes, the third ship of the class, was to be constructed to a modified design. Displacing and a length overall of , the design was intended for the ship to act as the squadron's flagship and be able to accommodate a flag officer and their staff.
Дизайнды сынға алу
1916 жылы жобасы аяқталғаннан бастап, қару-жарақтардың орналасуы сол кездегі идеяларды көрсетті. Бір-бірлеп орналастырылған қарулардың таңдалуы, темір кемелер дәуірінде қаруға тікелей соққы тисе, бірнеше емес, тек сол қару ғана істен шығады деген сенімге негізделген. Сонымен қатар, қарулар тек алдыңғы жағын қорғайтын қалқанмен ғана қамтамасыз етілген. Бұл салмақты азайту мақсатында жасалды, себебі қарулардың айналасына қосымша броня қою кеменің сусымасын арттыратын еді. Бұл жобаның кемшіліктері еді, өйткені артиллерияшылар шайқаста қорғансыз қалды, ал қарулардың орналасуы олардың толыққанды қолданылуына кедерілді.
Өзгерістер
Қызметке түскеннен кейін «Ява» мен «Суматра» кемелері 1924 жылы сатып алынған екі «Fairey IIID» ұшағын орналастыру және күтіп ұшу үшін ұшақтармен және манипуляторлық құралдармен жабдықталды. Алайда, «Fairey» ұшақтары Голландтың Шығыс Индиясындағы қызметке тым нәзік болып шықты және 1926 жылы «Fokker C. VII W» гидроұшақтарымен ауыстырылды. 1934–1935 жылдарғы ірі жөндеу кезінде екі крейсердің тік бағаналы мачтасы үстінде іздеу шамдарымен жабдықталған құбырлы мачтамен ауыстырылды. Басты мачта төмендетіліп, орны өзгертілді, ал іздеу шамдары қайта орналастырылды. Бұдан бөлек, 75 мм-лік зеңбіректер «Суматрада» алты, ал «Явада» сегіз «Bofors Mk III» зеңбірегімен ауыстырылды, олар әуе шабуылына қарсы күреске арналған. Жаңа зеңбіректер кормалық палубаға орнатылды. Сонымен қатар, төрт пулемет қосылды.
Құрылыс
Екі крейсердің құрылысына 1915 жылдың 15 шілдесінде Нидерландтың 1915–16 жылғы әскери бағдарламасы аясында рұқсат берілді. Дизайн 1916 жылы аяқталды және тапсырыстар қабылданды, сыныптың бірінші кемесі «Яваның» қазығы 1916 жылдың 31 мамырында «Схельде» кеме құрылысшылық зауытында салынды. Екінші кеме «Суматра» 1916 жылдың 15 шілдесінде Амстердамдағы «Nederlandse Scheepsbouw Maatschappij» компаниясында салынды. Үшінші кеме «Селебеске» 1917 жылдың 14 маусымында «Wilton Fijenoord» кеме құрылысшылық зауытында (Схидам) өзгертілген дизайн бойынша тапсырыс берілді. Барлық кемелер Нидерландтың Шығыс Индиясының аралдарының атымен аталды. Алайда, құрылыс бірқатар мәселелерге байланысты кешіктірілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін материал тапшылығы, еңбек мәселелері және құрылысқа саяси араласулар кешігуге әкелді. Сонымен қатар, «Селебестің» түпнұсқа «Germania» турбиналарын жойған және оларды «Zoelly» үлгісімен ауыстыруды қажет еткен өрт болды. Үшінші кемеге арналған бюджет кешіктірілгеннен кейін және оның дизайны ескіргені анықталғаннан кейін «Селебес» құрылысы тоқтатылды. «Селебес» құрылысына арналған материалдың тек бір бөлігі дайындалды, ал салынған бөлік құламада бұзылды. Машина жабдығы ауыстырылуына қарамастан, «Суматра» 1920 жылдың 29 желтоқсанында бірінші болып суға түсірілді. «Ява» 1921 жылдың 9 тамызында суға түсірілді. Алайда, «Ява» 1925 жылдың 1 мамырында, ал «Суматра» 1926 жылдың 26 мамырында пайдалануға берілді.
Жава
1925 жылы қолданысқа енгізілген кезде Java технологиялық тұрғыдан қанағаттандырмайтын ескірген болатын. Java көбінесе конвойды сүйемелдеу міндетін орындады, Испания Азамат соғысы және Екінші дүниежүзілік соғыстың басында қатысты. Жапониямен соғыс басталғанда Java Голландтың Шығыс Индиясының суларында болды, онда ол контр-адмирал Карел Дорман басқаратын ABDA командованиесінің флоты құрамына кірді. 1942 жылдың ақпанында Бадунг бұғазы шайқасына қатысты. 1942 жылдың 27 ақпанында Ява теңізі шайқасында жапондық "Начи" крейсерінен атылған "Ұзын сүмбіле" торпедасымен батып, көптеген адам қаза тапты.
Суматра
Суматра сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде конвой міндеттерін орындады және Голландия корольдік отбасының бір бөлігін Канадаға қауіпсіз жерге жеткізді, бірақ оның қозғалтқышындағы проблемаларға байланысты ол жауынгерлік қызметке жарамсыз болды. Ақырында Суматра 1944 жылғы 9 маусымда Нормандия жағалауында, Уистреамда, "Оверлорд" операциясы аясында одақтастар салған жасанды "Мулберри" портын қорғау үшін "қазтабан" (gooseberry) пиерінің бөлігі ретінде суға батырылды. Суматраның 150 мм-лік зеңбіректері, қарқынды қолданыстан тозған зеңбіректерді алмастыру үшін пайдаланылды.