Кіріспе

Азаматтық авиацияда қолданылатын радиожиіліктер – авиацияда қолданылатын радиоспектр.

Аэробайтақ немесе әуе кемелері жолағы – азаматтық авиацияда радиобайланыс үшін бөлінген КВЧ (VHF) радиожиілік спектріндегі жиіліктер тобының атауы, кейде КВЧ деп те аталады, немесе дыбысталу бойынша "Виктор" деп те айтылады. Бұл жолақтың әртүрлі бөлімдері радионавигациялық құралдар мен әуе қозғалысын басқару үшін пайдаланылады. Көптеген елдерде аэробайтақ жабдығын пайдалану үшін лицензия талап етіледі және оператор процедуралар, тіл және фонетикалық әліпбиді қолданудағы біліктілігіне қарай тексеріледі.

Спектрді пайдалану

VHF әуе жолағы 108 мен 137 МГц арасындағы жиіліктерді пайдаланады. Жолақтың ең төменгі 10 МГц, яғни 108-ден 117,95 МГц-ге дейінгі бөлігі 50 кГц ені бар 200 тар жолақты каналға бөлінген. Бұл каналдар VOR маяктары және ILS локализаторлары сияқты навигациялық құралдар мен дәлдікпен жақындау жүйелеріне арналған.

Басқа жолақтар

Аэронаутикалық дауыс байланысы басқа жиілік жолақтарында да жүзеге асырылады, соның ішінде Inmarsat, Globalstar немесе Iridium спутниктік дауысы және жоғары жиілікті дауыс байланысы. Әдетте, бұл басқа жиілік белдеулері тек мұхиттық және шалғай орналасқан аймақтарда қолданылады, бірақ олар кеңірек аумақтарда немесе тіпті бүкіл әлемде жұмыс істейді. Әскери ұшақтар әуеден-әуеге және әуеден-жерге байланыс үшін, соның ішінде әуе қозғалысын басқару байланысы үшін 225,0-399,95 МГц аралығындағы UHF AM жолағын пайдаланады. Бұл жолақта 243,0 МГц төтенше жағдай және күзет арнасы белгіленген. Радио аэронавигациялық құралдар (навигациялық құралдар) басқа жиіліктерді пайдаланады. Бағытталмаған радиомаяктар (NDB) төменгі және орташа жиілік жолақтарында, 190–415 кГц және 510–535 кГц аралығында жұмыс істейді. Аспаптық қону жүйесінің (ILS) сырғу жолы 329,3–335,0 МГц UHF диапазонында, ал маркерлік радиомаяктар 75 МГц жиілігінде жұмыс істейді. Кашықтықты өлшеу құралдары (DME) де 962–1150 МГц UHF жиілігін пайдаланады, 118–132 МГц аралығында 70 арнаны қамтамасыз етеді. Кейбір радиоприемниктер сол кезде 118 МГц төменгі жиілікте ғана сигнал қабылдайтын, барлығы 90 арнаны қамтитын. 1947 жылдан 1958 жылға дейін аралық 100 кГц болды; 1954 жылдан бастап тағы да 50 кГц-қа бөлінді, ал жоғарғы шек 135,95 МГц-ке (360 арна) дейін, содан кейін 1972 жылы 25 кГц-қа дейін кеңейтілді, бұл 720 пайдалы арнаны қамтамасыз етті. 1990 жылдың 1 қаңтарында 136,000–136,975 МГц аралығындағы жиіліктер қосылды, нәтижесінде 760 арна пайда болды. Еуропадан тыс елдерде 8,33 кГц арналар көптеген елдерде рұқсат етілген, бірақ 2012 жылға дейін кеңінен қолданылмады. 121,5 МГц төтенше жағдай байланыс арнасы АҚШ-та 100 кГц арна аралығын сақтайтын жалғыз арна болып табылады; 121,4 және 121,5 немесе 121,5 және 121,6 арасында арналар бөлінбеген.

Модуляция

Әлемдегі әуе кемелерінің радио байланысы амплитудалық модуляцияны қолданады, көбінесе VHF жиілігінде толық тасымалдаушысы бар A3E қос жақты жолақты және HF жиілігінде басылған тасымалдаушысы бар J3E бір жақты жолақты. AM және SSB қарапайым, қуатты үнемдейтін және бұрынғы жабдықтармен үйлесімді болудан басқа, күшті станцияларға әлсіз немесе бөгет жасайтын станцияларды басып өтуге мүмкіндік береді. Бұған қоса, бұл әдіс FM-де кездесетін "ұстау" эффектісінен зардап тартпайды. Егер ұшқыш хабар таратса, басқару мұнарасы сол хабарды "үстінен сөйлей" алады, ал басқа ұшақтар екі хабардың шатасқан араласуын естиді, тек біреуін емес. Егер екі хабар бірдей күшпен қабылданса да, FM жүйесінде мұндай кедергінің белгісі байқалмайтын жерде гетеродин дыбысы естіледі. Спектрді тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін "CLIMAX" көп тасымалдаушы жүйесі және офсетті тасымалдаушы техникасы сияқты баламалы аналогты модуляция схемалары қарастырылуда.

Дыбыс қасиеттері

Аэродиапазондағы дыбыс сапасы қолданылатын радиожиілік жолағының енімен шектеледі. Жаңа арна аралығы схемасында ауа жолағы арнасының ең үлкен жолақ ені 8,33 кГц-ға дейін шектелген, сондықтан ең жоғары мүмкін дыбыс жиілігі 4,166 кГц құрайды. 25 кГц арна аралығы схемасында теориялық тұрғыдан 12,5 кГц жоғарғы дыбыс жиілігіне қол жеткізуге болар еді.

Рұқсат етілмеген пайдалану

Көптеген елдерде тиісті лицензиясыз әуе жолағындағы жиіліктерде хабар тарату заңсыз, бірақ жеке лицензия қажет болмауы мүмкін, мысалы, АҚШ-та әуе станциялары "ереже бойынша лицензияланады". Көптеген елдердің регламенттері де әуе жолағындағы байланысты шектейді. Мысалы, Канадада әуе жолағындағы байланыс "ұшақтың қауіпсіздігі мен бағытталуына, ұшақтың жалпы жұмысына және халық атынан хабар алмасуға" ғана шектелген. Сонымен қатар, радиоаппаратты пайдаланушы тек қана қажетсіз емес сигналды немесе жамандаушы немесе ұятты емес радиокоммуникацияны қамтитын сигналды беру үшін ғана пайдалана алады. Мұндай әрекет туристер мұндай жабдықты иелену мен пайдалануға тыйым салатын елдерге әуе жолағы жабдығын әкелген кезде үкіметтер арасындағы халықаралық жағдайлардың туындауына себеп болған.