Кіріспе
Американдық экономист Эрик фон Хиппель (27 тамыз 1941 жылы туған) – американдық экономист және MIT Sloan School of Management мектебінің профессоры, таратылған және ашық инновациялардың мәні мен экономикасына маманданған. Ол пайдаланушылық инновациялар тұжырымдамасын дамытудағы жұмысымен танымал, яғни инновацияның көп бөлігін өндірушілер емес, соңғы пайдаланушылар жасайды. Бұл құбылысты сипаттау үшін 1986 жылы ол «жетекші пайдаланушы» терминін енгізді. Эрик фон Хиппель – материалтанушы және физик Артур Роберт фон Хиппельдің ұлы, ол да MIT профессоры болған. Оның анасы – Дагмар Франк фон Хиппель, Джеймс Франктің қызы, ол неміс физигі және Густав Герцпен бірге «электронның атомға тигізетін әсердің заңдарын ашқандары үшін» 1925 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын алған. Оның әкесінің інісі – неміс офтальмологы Юген фон Хиппель. Фон Хиппельге Еуроодақтың инновациялық көшбасшы сыйлығы (2015 ж.), Шумпетер мектебінің сыйлығы (2017 ж.) және Португалия ғылым медалі (2020 ж.) табысталды. Ол «Пациенттік инновациялар» кеңесші кеңесінің мүшесі, бұл коммерциялық емес, халықаралық, көп тілді, кез келген аурумен күресіп жатқан пациенттер мен оларға күтім жасайтындар өздерінің инновацияларын бөлісуі үшін тегін платформа.
Eric von Hippel (born August 27, 1941) is an American economist and a professor at the MIT Sloan School of Management, specializing in the nature and economics of distributed and open innovation. He is best known for his work in developing the concept of user innovation – that end users, rather than manufacturers, are responsible for a large amount of innovation. In order to describe this phenomenon, in 1986 he introduced the term lead user. Eric von Hippel is the son of the material scientist and physicist Arthur Robert von Hippel, who was also a professor at MIT. His mother was Dagmar Franck von Hippel, a daughter of James Franck, a German physicist who won the 1925 Nobel Prize for Physics with Gustav Hertz "for their discovery of the laws governing the impact of an electron upon an atom." His great uncle is the German ophthalmologist Eugen von Hippel. von Hippel has been awarded the EU Innovation Luminary Award (2015), the Schumpeter School Prize (2017), and the Portugal Medal of Science (2020). He is a member of the Advisory Board of Patient Innovation, a nonprofit, international, multilingual, free venue for patients and caregivers of any disease to share their innovations.
Ерте өмір
Эрик фон Хиппель ата-анасы, үш ағасы және бір қарындасымен бірге Уэстон қаласының шетінде өсті. Оның балалық шағында Эрик қалалық мемлекеттік мектепке барып оқыды, бірақ кейін 8-сыныпқа және одан кейінгі жылдарына Уэстонның Кембридж мектебіне – жеке прогрессивті мектепке – ауысты. Ерте жасынан бастап, сыныптан тыс уақытында Эриктің ең ұнаған әрекеттерінің бірі – жаңа нәрселер құрастыру мен ойлап табу болды. Оның көптеген шабыты әкесі Артур Роберт фон Хиппельден келді, ол MIT-де профессор болған.
Білім
Бакалавриатта Эрик фон Хиппель Гарвард колледжінде оқыды. Эрикпен сұхбаттасқанда, ол Гарвардты МТИ-ге қарағанда гуманитарлық білім алу мүмкіндігі үшін таңдағанын айтты. Оның экономика мамандығын таңдауы биология және тарих курстарын қарастырғаннан кейін, ешқайсысы оған толыққанды сай келмейтінін түсінген соң болды. Бакалавриаттан кейін бірнеше өнертабыс жасағаннан соң Эрик МТИ-де механикалық инженерия бойынша магистр дәрежесін алды. Содан кейін ол өз компаниясын құрды, "МакКинзи" басқару кеңесші компаниясында жұмыс істеді, және ақырында Карнеги-Меллон университетінде инновация саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.
Степендері
Вааса университеті Ph. D. 2018 (Құрметті дипломмен)
Гамбург технология университеті Ph. D. 2013 (Құрметті дипломмен)
Copenhagen Business School Ph. D. 2007 (Құрметті дипломмен)
Ludwig Maximillians Universität München Ph. D. 2004 (Құрметті дипломмен)
Carnegie Mellon University Ph. D. 1974
Massachusetts Institute of Technology S. M. 1966
Harvard College B. A. 1964
Hamburg University of Technology Ph. D. 2013 (Hon)
Copenhagen Business School Ph. D. 2007 (Hon)
Ludwig Maximillians Universität München Ph. D. 2004 (Hon)
Carnegie Mellon University Ph. D. 1974
Massachusetts Institute of Technology S. M. 1966
Harvard College B. A. 1964
Негізгі жұмыстар
Фон Хиппель осы күнге дейін үш кітап жариялаған. Барлығы Creative Commons лицензиясымен жарық көрген, және кез келген адам электрондық нұсқаларын тегін алуға болады. Бұл кітаптардың атаулары: (1) Инновацияның бастаулары (1988); (2) Инновацияны демократияландыру (2005); және Азат инновация (2017). Осы кітаптарда және көптеген ғылыми мақалаларда қамтылған негізгі тақырыптар төменде келтірілген.
Азаматтық инновациялар
Эрик фон Хиппель және оның әріптестері тұтынушылардың өздері үшін жасаған инновациялардың мөлшері мен маңыздылығын анықтау үшін бірқатар ұлттық сауалнамалар жүргізді. Осыған дейін осы ұлттық сауалнамалар он елде өткізілді. Осы зерттеулердің маңызды, жоғары деңгейдегі қорытындысы – тұтынушылардың үй шаруашылықтарындағы инновациялық даму деңгейі, Шумпетерлік экономикада минималды деп есептелгеніне қарамастан, іс жүзінде зор екендігі. Өздері үшін инновация жасайтын азаматтардың үлесі Қытайда 1,5%-дан, АҚШ-та 5,2%-дан, Ресейде 9,6%-ға дейін жетеді. Осы уақытқа дейін жүргізілген 10 елдегі сауалнама бойынша 65 миллион инновациялық азамат – тұтынушылар өздері үшін жаңа өнімдерді жасауға жыл сайын ондаған миллиард доллар жұмсайтыны анықталды. Екінші маңызды қорытынды – азаматтар жасаған инновациялық жобалардың 90%-дан астамы «тегін», яғни оларды жасаушылар зияткерлік меншік құқығын қорғамай, әріптес тұтынушылар мен өндірушілерге ашық түрде ұсынады. Азамат инноваторлар өздерінің инновациялық жобаларын ашық жариялауға дайын, себебі олардың даму шығындарын инновациядан алатын тікелей «өздік пайдасымен» ақтайды, сатудан емес. Бұл өздік пайдаға инновацияны жеке пайдаланудан түсетін пайда, сондай-ақ инновациялық даму процесіне қатысу арқылы алған білім мен ләззат кіреді. Үй шаруашылықтарындағы инноваторлардың қалған 10%-ы – тұтынушы кәсіпкерлер. Бұл адамдар өздерінің инновацияларын коммерцияландыруды үміттенеді, сондықтан әдетте оларды ашық жарияламайды. Он ұлттық сауалнаманың маңызды нәтижелерінің бірі – азаматтардың инновациялық белсенділігі азаматтардың білім деңгейімен және табысымен тікелей байланысты екендігін көрсетуі. Сондай-ақ, пайдаланушы инноваторлар өндірушілерге қарағанда басқа типтегі инновацияларды жасайтынын атап өту керек. Бұл өндірушілер мен пайдаланушылар инновациялық процесте бұрын құжатталмаған еңбек бөлінісін жүзеге асырып жатыр деген тұжырымға әкелді. Осыны ескере отырып, инновациялық саясатты бейімдеу қажеттігі ұсынылды. Ұлттық экономиканың үй шаруашылықтарындағы ірі масштабты азаматтық инновацияның ұлттық экономикаларға тигізетін әсері – «Үй шаруашылығындағы ҒЗТ» – әзірге тек АҚШ-та зерттелді. Үй шаруашылығының ҒЗТ – болашақта қызмет ағынын тудыратын өнім немесе процесті жасау үшін үй шаруашылығының ресурстарын жұмсау. Сихель мен фон Хиппельдің мәліметінше, АҚШ-тағы жеке кәсіпкерліктің 2017 жылы ҒЗТ-ға жұмсаған қаржысының 11 пайызынан астамы, ал кәсіпкерліктің тұтынушылар үшін жаңа өнімдерді әзірлеуге жұмсаған қаржысының жартысынан астамы ҒЗТ-ға бағытталған. Егер үй шаруашылығының ҒЗТ ЖІӨ шеңберінде қарастырылса, АҚШ ЖІӨ-сі 2017 жылы 0,2 пайызға арта түсер еді. Авторлар үй шаруашылығының ҒЗТ маңызды екенін және болашақта оған көбірек назар аудару қажеттігін мәлімдейді. Азаматтық инновация, қазірдің өзінде маңызды екені дәлелденді, инновациялық теорияда әлі де басымдыққа ие болған өндірушіге бағытталған инновациялық процеске қарағанда одан да маңызды болып келеді. Бұл екі технологиялық тенденцияға байланысты. Біріншісі – көптеген тұтынушылардың қолданатын қарапайым жеке компьютерлерде үйде қолдануға болатын арзан немесе тегін цифрлық дизайн құралдарының қолжетімділігі. Бұл дизайн құралдары негізінен мамандандырылған өндіруші зертханаларында жұмыс істейтін әзірлеушілер мен үйде жұмыс істейтін дизайнерлер арасындағы қабілеттер алшақтығын жойды. (Барлық инноваторлар кешке үйлеріне оралып, үйде дизайн жұмыстарын жүргізу үшін қажетті білім мен тәжірибелерін алып келеді.) Екінші маңызды тенденция – интернет арқылы байланыс құндарының күрт төмендеуі. Бұрын өндірушілердің үй шаруашылықтарындағы инноваторларға қарағанда айтарлықтай артықшылықтары болды. Инновациялардың көптеген даналарын сатуды күткен өндірушілер белгілі бір дизайнды әзірлеуге көптеген дизайнерлерден тұратын команданы бөле алатын. Ал үй иелері өз жұмыстарын басқалармен бөлісуге немесе таныстыруға мүмкіндігі болмағандықтан, көбінесе жалғыз жұмыс істеуге мәжбүр болды, инвестициялар тек бір немесе бірнеше адамның дизайсты пайдалануымен ақталады. Бүгінде үй шаруашылығындағы инновациялық жобаны әзірлеуге қызығушылық танытқан адам өзінің қызығушылығын, идеясын және дамып келе жатқан дизайнын ашық түрде интернетке жариялай алады. Ұқсас қажеттіліктері барлар алға шығып, қаласа жұмыстың бір бөлігін өз мойнына алып, көптеген серіктестер жасаған толыққанды, ашық ұсынылған дизайннан пайда көре алады. Шындығында, бүгінде мұндай үй шаруашылықтарының дизайн командалары өндіруші командалардан салмағымен де асып түсуі мүмкін. Мысалы, өндіруші белгілі бір жобаға 15 қызметкерден тұратын команданы бөлуі мүмкін. Ал үй шаруашылықтарының командасы бірнеше апта ішінде жеке тұлғадан ондаған немесе жүздеген сарапшылардан тұратын командаға дейін өсе алады – барлығы өздерінің есебінен жұмыс істейді және барлығы өздерінің дизайн үлестерін ашық түрде бөліседі.
Басқа зерттеу бағыттары
Эрик фон Хиппелдің негізгі зерттеу мақсаты – пайдаланушы және алдыңғы қатардағы пайдаланушы инновациясы құбылысын терең зерттеу болып табылады. Ол сонымен қатар өз нәтижелерін зерттеушілер мен тәжірибелі мамандар үшін оңай қолжетімді және пайдалануға ыңғайлы болатындай етіп, басқа салалармен байланыстыруға ұмтылады. Пайдаланушы инновациясының негізінде жатқан құбылыстарды зерттеуге қатысты, фон Хиппельдің әріптестерімен бірлескен жұмысының бір мысалы – «жабысқақ ақпарат» тұжырымдамасын әзірлеу және оның пайдаланушылар мен өндірушілер дамытатын инновация түрлеріне тигізетін әсерін зерттеу. Атап айтқанда, зерттеулер көрсеткендей, инновация жасаушы пайдаланушылар функционалды жаңа түрдегі инновацияларды дамытуға көбірек бейім. Керісінше, өндірушілер бұрыннан белгілі функциялардың өнімдерін жақсартуға, өнімділік, сенімділік және қолайлылық сияқты «артықшылық өлшемдері» бойынша мүмкіндік алады. Фон Хиппель және оның әріптестері ұсынған осы үлгіге берілген түсіндірме ақпараттың көбінесе «жабысқақ» екеніне, яғни оның бастапқы көзінен басқа жерде орналасқан инноваторларға беру қиын және қымбат екеніне негізделген. Сондай-ақ, инноваторлар көбінесе олар білетін нәрсені пайдаланып инновация жасайды екені анықталды. Осыған байланысты, пайдаланушылар өндірушілерге қарағанда өздерінің қажеттіліктері мен қолдану ерекшеліктері туралы көбірек біледі, сондықтан пайдаланушы инноваторлар жаңа қолданбаларды дамыту үшін ең жақсы білетін ақпаратты пайдалануы мүмкін. Сол сияқты, өндірушілер көптеген пайдаланушылардан көбірек маманданған шешімдер туралы біледі, сондықтан олар осы білімді қолданыстағы функцияларды жақсарту үшін инновацияларды дамыту үшін пайдаланады. Бұл үлгі эмпирикалық зерттеулер арқылы анықталды. Мұндай құралдар жинағын көбінесе өндірушілер әзірлейді, олар тұтынушылар өздеріне қажетті формада сатып алғысы келетін өнімдерді шығарады. Мысалы, ашық террасаларды өндірушілер әлеуетті клиенттерге террасаның құрылымын қалай жасау керектігін білмей, қалаған пішінде жасауға мүмкіндік беретін құралдар жиынтығын ұсынады. Пайдаланушы террасаның функциясына қанағаттанғанша әртүрлі пішіндерді суреттейді. Содан кейін террасаны құрастыруға арналған бағдарламалық құрал пайдаланушының жеке пішінін қолдайтын террасаның құрылымын автоматты түрде жобалайды, сонымен қатар тапсырыс берушіге дизайнды іске асыру үшін сатып алуға арналған материалдардың тізімін немесе мердігерді жалдау туралы ақпаратты ұсынады.
Илхам және әсерлер
Эрик фон Хиппель бала кезінен-ақ өте жаңашыл болды. Ол өзі жазғандай, «(бала кезінде) егер сізге бар нәрсе ұнамаса, оны өзіңіз жасаңыз», – деген тұжырым келтіреді, бұл өткен буынның скейтбордтары мен самокаттарына қатысты. Балалар осы өнімдерді өздері үшін жасап шығарды, себебі олар басқа жолмен қолжетімді болған жоқ. Өмірінің басында фон Хиппель осы құбылысқа және оның қалай жұмыс істейтініне қатты қызығушылық танытты, және бұл оның көп жылдық зерттеу жолын анықтады. Зерттеу карьерасының бастапқы кезеңдерінде фон Хиппельге Стэнфорд университетінің профессоры Нейтан Розенбергтің еңбектері зор әсер етті. Оның зерттеулері технологиялық өзгерістердің экономикасын, ғылымның экономикалық рөлін, сондай-ақ экономикалық тарихты және дамуды қарастырады. Колумбия университетінің профессоры Ричард Нельсон да оған маңызды ықпал етті, ол ұзақ мерзімді экономикалық өзгерістер процестерін, әсіресе технологиялық жетістіктерді зерттеді. Брандейс университетінің профессоры Энн Картер де елеулі әсер етті, ол кіріс-шығыс кестелерін зерттеулерінде басты құрал ретінде пайдаланды және ақпарат экономикасы, техникалық өзгерістер және технологияны беру саласында маманданған. Соңғы кезде фон Хиппель үшін ықпал мен шабыттың басты көзі – Ашық және пайдаланушы инновациялар қоғамының (OUI) әріптестері болды. Қазіргі таңда жүздеген мүшесі бар бұл академиялық қоғам пайдаланушылардың инновациялық процестеріне және инновациялық ортақ ресурстар арқылы инновацияларды ашық таратуға қатысты зерттеулерге баса назар аударады.
Қосымша ақпарат
Эрик фон Гиппельмен сұхбаттасқанда, ол жұмысының ең ұнайтын жақтары әріптестерімен және докторанттармен зерттеу жұмыстарын жүргізу екенін айтты. Оның сөзіне сүйенсек, зерттеудің ең сүйікті түрі – жаңадан пайда болатын инновациялық тәжірибелерді өз көзімен байқап, оларға негізделген жаңа гипотезаларды жасау және тексеру. Бос уақытында Хиппель түрлі сала өкілдерімен әңгімелесуді және отбасымен уақыт өткізуді жақсы көреді. Оның әйелі Джесси ғылыми кітаптар мен журналдарды редакциялайды, сонымен қатар тенниспен айналысады. Оның қызы Кристиана 2018 жылы Гарвардтың Т. Х. Чан атындағы Халық денсаулығы мектебінен ғылым докторы (ScD) дәрежесін алды. Ол денсаулық сақтау саласындағы қолданушылардың инновацияларын, әсіресе мінез-құлыққа қатысты инновацияларды зерттейді. Ұлы Эрик Джеймс Эмерсон колледжінің Медиа саясаты мамандығын бітіріп, жылжымайтын мүлікпен айналысады. Эрик фон Гиппел кішкентай кезінде қызы Кристианаға мысықтар туралы ұйықтатар ертегілер айтып беретін, себебі мысықтар оның сүйікті жануары болған. Кристиана он төртке толғанда, олар осы әңгімелерді жазып алып, «Кристиана Мысық елінде» деп атады. Содан кейін олар осы әңгімелерді интернетке жариялады, басқа балалардың да олардан ләззат алуын үміттенеді.