Кіріспе

Кребс циклына қатысатын фермент кешені

Оксиглутарат дегидрогеназа кешені (OGDC) немесе α-кетоглутарат дегидрогеназа кешені – ақуыздық ферменттерден құралған кешен, ең көп лимон қышқылы циклындағы рөлімен белгілі.

Реттеу

Оксиглутарат дегидрогеназа лимон қышқылы циклының маңызды реттеу нүктесі болып табылады. Ол өзінің сукцинил-CoA және NADH өнімдерімен тежеледі. Жасұның жоғары энергиялық заряды да тежеуге әкеледі. АДФ және кальций иондары ферменттің аллостериялық активаторлары болып табылады. Кребс циклы арқылы түзілетін тотығу эквиваленттерінің мөлшерін реттеу арқылы оксиглутарат дегидрогеназа тотығу фосфорилдану және АТФ өндірісіне төмен қарайғы реттеу әсерін тигізеді. Тотығу эквиваленттері (мысалы, NAD+/NADH) тотығу фосфорилданудың электрондық тасымалдау тізбегі арқылы өтетін электрондарды қамтамасыз етеді. Оксиглутарат дегидрогеназаның белсенділігінің артуы NAD+ қатынасында NADH концентрациясын арттырады. NADH концентрациясының жоғарылауы тотығу фосфорилдану арқылы ағынның күшеюін ынталандырады. Бұл жол арқылы ағынның күшеюі жасуша үшін АТФ өндірсе де, жолдың қосалқы өнімі ретінде еркін радикалдар түзіледі, олар жинақталған жағдайда жасушаларда тотығу стресін тудыруы мүмкін. Оксиглутарат дегидрогеназа митохондриядағы тотығу-тотықсыздану сенсоры болып саналады және тотығу зақымдануын болдырмау үшін митохондрияның жұмыс деңгейін өзгертуге қабілетті. Еркін радикалдардың жоғары концентрациясы кезінде оксиглутарат дегидрогеназа толыққанды қайтымды еркін радикалдар арқылы тежелеуге ұшырайды. Еркін радикалдардың көзін тұтыну және жою кезінде митохондрияның қалыпты функциясы қалпына келеді. Митохондриялық функцияның уақытша тежелуі оксиглутарат дегидрогеназаның E2 липо қышқылы доменінің қайтымды глутатионилдануынан туындайды деп есептеледі. Бұл аллостериялық реттегіштердің көпшілігі фермент кешенінің E1 доменінде әрекет етеді, бірақ фермент кешенінің барлық үш доменін аллостериялық түрде бақылауға болады. Фермент кешенінің белсенділігі АДФ және Pi, Ca2+ және CoA SH деңгейлерінің жоғарылауымен күшейтіледі. Фермент жоғары АТФ деңгейі, жоғары NADH деңгейі және жоғары сукцинил-CoA концентрациясымен тежеледі. Жедел стрестің әсері әдетте жасуша үшін төзімді деңгейде болады. Патофизиологиялық жағдайлар стресс жинақталғанда немесе созылмалы стресске айналғанда пайда болуы мүмкін. Жедел әсерден кейін болатын күшейту реакциясы фермент кешенінің тежелуі тым күшті болса, толығымен сарқылуы мүмкін.

Патология

2 Оксиоглутарат дегидрогеназа – алғашқы өт циррозында танылатын аутоантиген, бұл бауыр жеткіліксіздігінің бір түрі. Бұл антиденелер қабыну иммундық жауаптар нәтижесінде пайда болған тотыққан белокты таниды. Мұндай қабыну жауаптарының кейбіреулері глютенге сезімталдықпен байланысты. Басқа митохондриялық аутоантигендерге пируват дегидрогеназа және тармақталған тізбекті альфа-кетоқышқыл дегидрогеназа кешені жатады, олар антимитохондриялық антиденелермен танылатын антигендер. Көптеген нейродегенеративті ауруларда 2-оксиоглутарат дегидрогеназа кешенінің активтілігі төмендейді. Альцгеймер, Паркинсон, Хантингтон аурулары және ядролық паралич мидағы тотығу стресінің жоғары деңгейімен байланысты. Әсіресе Альцгеймер ауруымен ауыратын науқастарда оксиоглутарат дегидрогеназаның активтілігі айтарлықтай төмендейді. Бұл пациенттердің миындағы бос радикалдардың жиналуына жауапты TCA циклінің бөлігінің – оксиоглутарат дегидрогеназа кешенінің бұзылуына алып келеді. Бұл фермент кешенінің аурумен байланысты тежелу механизмі әлі толыққанды зерттелмеген. ACSF3 жетіспеушілігінен туындаған біріктірілген малоно және метилмалоно қышқылдығы (CMAMMA) метаболикалық ауруында митохондриялық май қышқылдарының синтезі (mtFASII) бұзылады, бұл липо қышқылының биосинтезіне алғышарт. Соның салдарынан, оксиоглутарат дегидрогеназа кешені (OGDC) сияқты маңызды митохондриялық ферменттердің липоилану дәрежесі төмендейді.