Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белизде салықтардың өсуі және коммуналдық қызметтердің үзілісінен кейін наразылық акциялары мен ереуілдер болды.
Protests and strikes in Belize following tax increases and public utility blackouts
2005 жылғы Белиздегі наразылықтар – Орталық Америка елiнде қаңтар және сәуір айларында болған екі жеке, бірақ байланысты азаматтық наразылық оқиғасы.
The 2005 protests in Belize are two separate but related incidents of civil unrest in the Central American nation, occurring in January and April.
2005 жылғы қаңтарда бюджетке қарсы наразылық
2005 жылдың қаңтар айының ортасында Белиз елінің астанасы Белмопан қаласында азаматтық наразылықтар басталды. Наразылықтарға жаңа мемлекеттік бюджеттегі айтарлықтай салық көтерілуі себеп болды. Сондай-ақ, Белиз үкіметінің қаржылық жағдайының нашарлауына байланысты үкімдік партия – Халықтық Біріккен партияға деген ашу-ыза осы наразылықтарды күшейтті.
Civil unrest broke out in the capital city of Belmopan in Belize during mid January 2005. The unrest was provoked by the release of a new national budget with significant tax increases. It was also guided by anger at the ruling People's United Party for the worsening fiscal condition of the Belizean government.
Жүгіру
2005 жылдың 14 қаңтарында Саид Муса әкімшілігі 2005-2006 жылдарға арналған бюджетін жариялады. Бюджетке түрлі бизнес және тауарларға салынатын маңызды салықтардың өсуі де кірді. Оның ішінде жылжымайтын мүлікті сатудан алынатын салық 11 пайызға, қаржы институттары үшін 5 пайызға, темекіге 8 пайызға, ал ромға 100 пайызға өсті. Үкімет бұл салықтардың өсуін 1998 жылы Біріккен Демократиялық партия (БДП) билікте болған кезде енгізілген өсімдермен салыстыруға болатынын мәлімдеді. Дегенмен, Халықтық Біріккен партияның (ХБП) қаржыны дұрыс басқармауы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты көп жылдық наразылықтан кейін, жаңа бюджет жергілікті мүдделі топтардың айқын наразылығын тудырып, 14 қаңтарда Ұлттық жиналыс ғимараты алдында наразылық акциялары өтті, наразылықтар келесі апта бойы жалғасты. Наразылықтың басты ұйымдастырушылары Белиздің Ұлттық кәсіподақтар конгресі және Белиз сауда палатасы болды.
On January 14, 2005 Said Musa's administration announced its budget for 2005 2006. The budget included major tax increases on a variety of businesses and commodities. It included an 11% increase in the real estate sales tax, a five percent tax increase for financial institutions, an eight percent tax increase on tobacco, and a 100% tax increase on rum. The government claims that these tax increases were comparable to increases instituted in 1998 under the United Democratic Party (UDP). However, after years of popular frustration at alleged financial mismanagement and corruption by the People's United Party (PUP), the new budget sparked condemnation from local interest groups and protests at the National Assembly building on January 14, with demonstrations continued throughout the following week. The main protesters were the National Trade Union Congress of Belize and the Belize Chamber of Commerce.
20 және 21 қаңтар
20 қаңтарда бизнес қауымдастығы мен еңбек одақтары екі күндік жалпыұлттық ереуілге шақырды. Жұмысшылар жұмысқа бармады, Белиздің көп бөлігінде сумен жабдықтау тоқтатылды. 21 қаңтарда оппозиция ұйымдастырған үлкен халықтық демонстрация Белмопан қаласында өтті. (Биліктегі ПУП қарсы демонстрация өткізуді жоспарлаған болып хабарланды.) Бұл Белмопандағы Ұлттық Ассамблея ғимаратының алдындағы, зорлық-зомбылықпен аяқталған ірі демонстрация болды. Демонстранттар полицияға тас лақтырды, ал полиция резеңке оқтар мен көтеріліске қарсы газ қолданды. Атыс дыбысы мен сиренаның үні кем дегенде 1 км қашықтықта естілді. Атыстан әлдеқайда қаттырақ бір дауыс естілді, оның себебі әлі белгісіз. Бірнеше наразылық білдірушілер, соның ішінде UDP-нің белгілі бір адамы «Сары адам» тұтқындалды. Демонстрацияға рұқсат сағат 15:00-де бітті, бірақ наразыларға бір сағатқа уақыт қосылды. Уақыт біткеннен кейін, таралу туралы қайта-қайта талаптар көбінесе назарсыз қалды. Полицияның бұрынғы бастығы (қазіргі полиция комиссарының орынбасары) Криспин Джеффрис наразыларға көтеріліс актісін оқып берді, содан кейін тағы 40 минут күтіп, көтеріліс полициясына наразыларды таратуға бұйрық берді. Олар көз жасырату газы мен резеңке оқтарды қолданды. Кейбір кәсіподақ мүшелері таралуға бас тартты және күшпен алып кетілді. Бұл Белиз тарихындағы осындай тәртіпсіздіктің үшінші жағдайы. Соңғы рет 1980 жылдары Гватемалаға елдің бір бөлігін беру туралы ұсыныс жасалғанда, «Келісімдер дағдарысы» туды. Полиция күні бойы сабырлы болды деген хабарлар бар, бірақ кейбір полиция курсанттары бұйрыққа бағынбай, қажетсіз күш қолданған делінген. Толық дайындықтан өткен офицерлер курсанттарды ұстап, полиция желісінен шығарып тастағандығы туралы ақпараттар бар. Кейбір адамдар, наразының басына курсант ұрғаннан кейін ғана тас лақтырылғанын айтады.
On January 20, the business community and labor unions called for a two day nationwide strike. Employees did not report to work, and water service for much of Belize was turned off. A major public demonstration planned by the opposition took place on January 21 in Belmopan. (The ruling PUP reportedly planned a counter demonstration.) This was a large demonstration outside the National Assembly building in Belmopan which ended in violence. Protesters threw rocks at the police, who responded with rubber bullets and riot gas. The gunfire and sirens were audible at a distance of at least 1 km. At least one larger booming sound, significantly louder than gunfire, was heard; the cause of this is unclear. Several protesters were arrested, including 'Yellowman', a UDP stalwart. The permission for the demonstration ended at 3pm, but the protesters were given a one hour extension. At the end of the extension, repeated demands for dispersal were largely ignored. Former Superintendent (now Assistant Commissioner) of Police Crispin Jeffries read the riot act to the crowd, and after waiting an additional 40 minutes he ordered riot police to disperse the crowd, which they did using teargas and rubber bullets. Some union workers laid down and refused to disperse; they were physically dragged from the area. This is only the third time that this kind of unrest has hit Belize. The most recent occasion was in the 1980s, when a proposal was drafted to cede part of the country to Guatemala occasioned the Heads of Agreement Crisis. Reports indicate that the police were very calm throughout the day, although some police cadets were said to have employed unnecessary force against orders. There were reports of fully trained officers restraining cadets and removing them from the police lines, and some people assert that no rocks were thrown until after a protester was hit in the head by a club wielded by a cadet.
Қарсылық білдірулердің арасында
Жұма күнгі наразылық акциясы аяқталғаннан кейін Белиздің Ұлттық мұғалімдер одағы, президенті Энтони Фуэнтес басшылығымен, ұзақ мерзімді ереуілге кірісті, нәтижесінде ақпан айына дейін көптеген мектептер жабылды. Су және электр қуатының жетіспеушілігі де жиі кездесті. 26 қаңтарда үкімет пен Конгресс арасында алғашқы келісімдерге қол қойылды; осы келісімдерді қолдау мақсатында сол күні университет және колледж студенттері көшеге шықты, олар Белиз университеті мен ATLIB-ке қатысты мекемелерді ұсынып тұрды. Бірақ 28 қаңтарға таман келіссөздер тағы да тоқтап қалды, себебі мемлекеттік қызметкерлердің кәсіби одағы жұмыстан шығып, ақпан айының басында, тіпті мұғалімдер мектепке орала бастағанда да, келіссөздердің жаңа раундысын бастарды. Одақ өкілдері арасындағы байланыстағы көптеген кемшіліктерді пайдаланып, үкімет өкілдері Карла Барнетт және Асад Шоман 11 ақпанда келісімге келді. Ұлттық кәсіби одақтар кеңесі бюджетті қайта қарауды, мүшелерінің жалақысын арттыруды, ұлттық даму корпорацияларына байланысты түрлі реформаларды және ынтымақтастық туралы уәде алды. Бюджеттегі салықтарды көтеру наурыздың 1-іне дейін тоқтатылды. Жалпыұлттық ереуіл мен жұмыс тоқтатудың алдын алды. Бұл дауыл мен ашудың ортасында, инвестор Джеффри Проссердің өткен жылы сатып алған үлестері үшін төлем жасаудан бас тартқаннан кейін, Белиз Телекоммуникациялар Лимитедтің үкіметке өтуі болды. Бұл мәміле алдағы айларда жан-жақты қарастырылатын болады.
After the conclusion of the Friday protest, the Belize National Teachers' Union, led by President Anthony Fuentes, began a prolonged strike action that left the majority of schools closed going into February. Shortages of water and electricity were also common. Initial agreements were made as of January 26 between the government and the Congress; in support of these deals university and college students took to the streets that day, representing the University of Belize and ATLIB affiliated institutions. But by Friday January 28, talks had broken down again as the Public Service Union of government workers left their jobs and forced a new round of negotiations that dragged on in the early days of February even as teachers began to return to school. Taking advantage of numerous faults in communication between the union representatives, Government negotiators Carla Barnett and Assad Shoman came up with an agreement on February 11. The NTUCB received a review of the budget, salary increases for its members, various reform measures tied to national development corporations and a promise of cooperation. The budget's tax increases were suspended to March 1, pending their review. A planned national shutdown and strike was averted. Almost an aberration in the midst of the storm and fury was the takeover of Belize Telecommunications Limited by the Government following investor Jeffrey Prosser's failure to pay for his batch of shares bought the previous year. That deal would be more closely examined in the months to come.
Наурыз және сәуірдегі тәртіпсіздікке әкелген жағдайлар
Одақ Конгресі мен Үкімет ақпан айының соңында келіссөздер жүргізді, бірақ 28 ақпанда айтарлықтай прогресс болмады. 1 наурызда келісілген салық көтерілуі НТҰКБ-ның ереуілге шығу туралы мәлімдемесінен басқа ешқандай пікірсіз күшіне енгізілді. Әлеуметтік қамсыздандыру кеңесі мен Дамуды қаржыландыру корпорациясындағы заңбұзушылықтарды тергейтін комиссиялар сияқты басқа да ұсыныстар іске асырылды. Наурыз айының басындағы басты жаңалықтар BTL, BEL және BWS коммуналдық компанияларына қатысты болды. BTL Англияның Майкл Эшкрофты мен сол кездегі үлестің көп бөлігіне ие болған АҚШ-тың Джеффри Проссері арасындағы инвесторлар соғысының ортасында болды. Эшкрофттың өкілдері Проссердің BTL басқармасы алдындағы міндеттерін орындамағанын және компаниядағы үлесін төлей алмағандықтан сот арқылы оның өкілеттігін күдікке түсірді, ал үлес Үкіметке өтті. Темдеу аралықта, BEL бес жыл ішінде тарифтерді 14%-ға өсіруге өтініш берді, ал BWS-ке шағын өсім берілді. 11 наурызда қақтығысқа дайындық басталды. Флорида штатының Майами қаласында судья Урсула Унгаро Бенаджес Проссерді алты директормен Эшкрофттың екі директорына қарсы басқармаға қайта орналастырды, соның салдарынан Үкіметтің белиздіктерге акция ұсыну туралы келісімін күштен шығарды. 14 наурызда Пол Перриот басшылық еткен Белиз байланыс қызметкерлерінің одағы алғаш рет пайда болды, ол BTL қызметкерлері үшін шетелдік меншік қанағаттандырмайтынын мәлімдеп, компанияны белиздіктердің қолына беру үшін қаржыландыруды талап етті. НТҰКБ сол аптаның соңында Белмопанда демонстрация ұйымдастыруды жоспарлады. 15 наурызда бүкіл елде телефон байланысы үзілді, бұл BTL қызметкерлерінің Үкімет пен шетелдіктерге наразылығының нәтижесі деп хабарланды. Жоғарғы сот Майамидегі бұйрыққа қатысты шешім шығарып, оны Белиз аумағында орындауға болмайтынын мәлімдеді. 18 наурызда, жұма күні, кәсіподақтар өткен түннен басталган жалпыұлттық қараңғылықтан туындаған жоспарланған демонстрацияны өткізді. Кәсіподақтар қаңтардағы бұрынғы наразылықтан гөрі бейбіт болды. Парламентте Үкімет Кәсіподақтар келіскен реформа шараларын қабылдады. Ұзын мерекелік демалыстың қарсаңындағы басты жаңалық – Үкіметтің Майкл Эшкрофттың Ecom Ltd. компаниясымен Проссер төлемеген акцияларды сатып алу туралы келісім жасауы болды. Майами сотына шағым түсіргеннен кейін Бенаджес өзінің шешімін кері қайтарып, GOB-тың позициясын қолдады, немесе солай ойланды.
The Union Congress and GOB met in talks throughout late February, but as of February 28, there was little progress. On March 1, the agreed upon tax increases were implemented with little comment other than a threat of strike action from the NTUCB. Other proposals, such as committees to investigate alleged wrongdoing at the Social Security Board and Development Finance Corporation were implemented. The main news in early March centered on the utility companies, BTL, BEL and BWS. BTL was locked in an investor war between Michael Ashcroft of England and Jeffrey Prosser, majority holder at the time, of the United States. Ashcroft's reps claimed Prosser was not fulfilling his duties to the board of BTL and challenged his authority in a court order after he was found unable to pay for his stake in the company, which was taken over by GOB. Meanwhile, BEL had applied for a rate hike of 14% over five years, and BWS were granted a small increase. On March 11, the trend was set for confrontation. In Miami, Florida, judge Ursula Ungaro Benages restored Prosser to his position on the board with six directors to Ashcroft's two, throwing out the deal Government had made to offer shares to Belizeans. March 14 marked the first appearance of the Belize Communication Workers Union, led by Paul Perriott, who insisted that foreign ownership was not desirable for the workers of BTL and called for funding to put the company in Belizean hands. The NTUCB planned a demonstration for later that week in Belmopan. On March 15, phones across the nation were cut off, purportedly by BTL workers as part of their disgust with the Government and foreigners. The Supreme Court issued a ruling against the Miami injunction, declaring it non enforceable in Belize. Friday, March 18, saw the planned demonstration by the trade unions, precipitated by a nationwide blackout beginning the previous night. The unions were much more peaceful than in their previous protest in January. Inside the House, the government passed the reform measures agreed to by the Unions. Going into the long Easter weekend, the big story was government's deal with Michael Ashcroft's Ecom Ltd. to buy the shares not paid for by Prosser; upon appeal to the Miami Court Benages reversed her decision and agreed with the GOB position or so it was thought.
Сәуірдегі тәртіпсіздіктер және соңынан
Сәуір айының басында Майкл Эшкрофт пен Джеффри Проссердің Майами мен Белиздегі араздасуы жаңа төмен деңгейге түсті. 31 наурызда Бенаджес GOB-ді сотқа шақырды; бұл шешімге бірнеше күннен кейін Белиз Жоғарғы сотының судьясы Абдулай Конте наразылық білдірді, бірақ Проссер шағымдануға шақырылды. 13 сәуірде Бенаджес Проссермен келісіп, 29 наурыздан бастап оның бұйрығын бұзғаны үшін күн сайын 50 000 АҚШ доллары көлемінде айыппұл салды. Үкімет бұл шешімге одан әрі шағымдану ниетін білдірді, бірақ оны орындауға дайын еді. 14 сәуірде наразы БТЛ жұмысшылары ғимаратты тастап кетті (немесе бомбалық қауіптен қуылып шығарылды), осыны Коммуникация жұмысшыларының одағы заңдық тартысқа наразылығын білдіру үшін пайдаланды. 18 сәуір аптасы Белизді сол кезеңде мазалаған көптеген мәселелерге шешім берді. Апта соңында телефон байланысы тоқтатылды және Сент-Томас көшесіндегі BTL ғимараты жұмысшылар мен олардың жақтастарымен қоршалды, олар полиция ғимаратқа шабуыл жасағаннан кейін ғана бас тартысты. BTL менеджері Дейл Тружек заңсыз ереуіл ұйымдастырғаны үшін қамауға алынды. Одақтар 18 сәуірде премьер-министр Мусаның отставкаға кетуін талап етті; оның жауабы BTL жағдайы тиісінше шешілмегені, бірақ ол "саяси" себептермен отставкаға кетпейтіні болды. 19 сәуірде оппозициялық Біріккен Демократиялық партия ерте сайлау өткізу үшін "азаматтық наразылық" жоспарын жариялады, ал елдің жоғары білім беру мекемелерінің студенттері одақтар мен BTL жұмысшыларын қолдады. 19 сәуірдің кешкі уақытында тағы бір ауқымды электр қуаты өшірілді.
Going into April, the back and forth between Michael Ashcroft and Jeffrey Prosser in both Miami and Belize reached new lows. On March 31, Benages found GOB in contempt; the ruling was challenged days later by Belize Supreme Court Justice Abdulai Conteh, but Prosser appealed. Benages, on April 13, agreed with Prosser and fined GOB $50,000 US dollars per day for every day in contravention of her order since March 29. Government planned to comply, but not before appealing the decision. On April 14, disgruntled BTL workers left the compound (or were forced out by a bomb threat), which was seized on by the Communication Workers' Union to express its dissatisfaction at the legal wrangling. The week of April 18 brought to a head the majority of the troubles facing Belize in this period. Over the weekend telephone service was brought down and the BTL compound on Saint Thomas Street barricaded by workers and supporters, who gave in only as Police stormed the compound. BTL manager Dale Trujeque was arrested for illegal strike action. The unions called on April 18 for Prime Minister Musa to resign; his response was that the BTL situation was not properly handled but that he would not resign based on "politics." On April 19, the Opposition United Democratic Party unveiled a plan of "civil disobedience" to force early elections, and the country's tertiary level students came out in support of the unions and BTL workers. Late on April 19 another crippling electricity blackout was reported.
20 сәуір
Шаршембі күні түстен кейін сағат 13:00 шамасында Белиз университетінің Менеджмент және әлеуметтік ғылымдар факультетінің студенттері Батыс Ландивардағы Колледж көшесіндегі кампустан шығып, аймақтағы мектептердің студенттерін, соның ішінде Сент-Джон колледжінің жоғары және кіші колледждерінің, Эдвард П. Йорк, Назарен және Паллотті орта мектептерінің студенттерін оятуға бағытталды. Көптеген қатысушылар жиналғаннан кейін шеру Саид Мусаның үйіне бір сағатқа жетті (полиция таратуға тырысқан әрекеттерін елемеді), содан кейін қаланың маңызды артериясы – Белкан көпіріне қарай шеру тартты және оны жапты. Кейін кәсіби одақтардың жетекшілері мен оппозициялық саясаткерлер оларға қосылды, полиция мен наразылар арасында кейбір қақтығыстар мен наразылықтың әдеттегі көріністерімен кешкі уақытқа дейін қақтығыс болды, содан кейін бірнеше қала тұрғындары көпірде шиналарды өртеп жіберді. Көпшілік тарай бастады, кейбіреулері Белиз қаласының басты сауда орталығы – «Альберт көшесі» деп ұрандады. Содан кейін қала орталығында, әсіресе Кінг, Бишоп, Чёрч, Альберт және Регент көшелерінде, сондай-ақ Паунд Ярд көпірі мен Вернон көшесінде бір сағаттан 90 минутқа дейін ешқандай ажыратымдылықсыз тонау орын алды. Полиция 1 миллион доллардан астам зиян келген жағдайды қалпына келтіре алмады. 21 сәуір күні үкімет, оппозиция және кәсіби одақтар өзара айыптаулар мен қауіп-қатерлер айтқанда, жағдай шиеленісті болды. Осы уақытта тонау жасады деген айыппен ұсталғандар сотқа жеткізілді, ал UB студенттік одағының төрағасы Мозес Сальф алдыңғы күнгі ереуілге жетекшілік еткені үшін айыпталды. 21 сәуірдің түстен кейін тағы бір шиеленіскен сәт туды, Сальфтың сотқа тартылуы туралы хабарлар (бірақ ол 22 сәуірде сотқа тартылды) бірнеше сағатқа Король және Солтүстік Фронт көшелеріне жүздеген адамды әкелді. 25 сәуірде мемлекеттік қызметкерлер мен мұғалімдер ереуілге шығуды жоспарлады, бірақ апта соңында қатысу шектеулі болғандықтан одан бас тартты. Апрель айының соңында Белмопанда оппозициялық депутат Патрик Фабер премьер-министр мен UB студенттерімен кездесуге келгенде ұрып-соғылған.
At about 1:00 pm that Wednesday afternoon, students of the University of Belize, Faculty of Management and Social Sciences, walked out of their campus on College Street in West Landivar and went to rouse students from schools in the area, including St. John's College High School and Junior College, Edward P. Yorke, Nazarene and Pallotti High Schools. Having achieved a sizable number of participants, the march traveled to Said Musa's home in the City for an hour (ignoring Police attempts to disperse them) and then marching to and blocking the Belcan Bridge, one of the City's main arteries. Union leaders and Opposition politicians joined them thereafter and police and crowd engaged in a standoff with occasional outbursts and usual elements of protesting until nightfall, when a few city residents came out and began burning tires on the bridge. The crowd then began to disperse, some chanting "Albert Street", the main commercial center of Belize City. What happened next was an hour to 90 minutes of indiscriminate looting in the downtown area, particularly on King, Bishop, Church, Albert and Regent Streets, but extending as well to the Pound Yard Bridge and Vernon Street. Police failed to restore calm before damage amounting to more than a million dollars occurred. Fingers flew all next day, April 21, as the Government, Opposition and unions made claims, counterclaims and threats. Meanwhile, accused looters were being brought to court and UB student body president Moses Sulph charged for leading the previous day's strike. Another tense moment came on the afternoon of April 21 as reports of Sulph's arraignment (he was actually arraigned April 22) brought out hundreds to the Queen and North Front Street areas for a few hours. On Monday, April 25, plans were announced by public servants and teachers to strike, but these were called off by the end of the week after limited participation. One last tense moment came in Belmopan near the end of April when Opposition rep Patrick Faber was roughed up while attending a meeting of the Prime Minister and UB students there.
Танымал мәдениетте
Даңқ өнерпазы Дэн Ман 20 сәуірде осы көшеде болған қарақшылықты сатиралық тұрғыда бейнелейтін "Альберт көшесі" атты ән шығарды. Ақын Ервин Х (Джонс) жазған "Life Haad Out Ya" өлеңі де наразылық білдірушілердің арасында кең таралды, ал бұл фраза 2005 және 2006 жылдары көпшілікке белгілі болды. Канадалық "Survivorman" телесериалының 1-ші маусымындағы "Lost At Sea" атты эпизодта жүргізуші Лес Страуд Белиз жағалауында ағып жүретін құтқару салғысында бір апта бойы тірі қалуға тырысты. Түсірілім басталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң тәртіпсіздіктер басталды, эпизодты түсіру Лестің 6-шы күнінің соңына дейін тоқтатылды, себебі тәртіпсіздік шетелдік түсірілім тобының жұмысын қиындатты.
Artist Dan Man released a song called "Albert Street" mocking the looting on that City street on April 20. Poet Erwin X (Jones)' "Life Haad Out Ya" was another favorite of protesters, and the phrase became a catchphrase for much of 2005 and 2006. The season 1 episode of the Canadian TV series Survivorman named "Lost At Sea" featured the host Les Stroud attempt to survive one week in a life raft adrift off of the Belize coast. Filming began mere days before the unrest broke out, and filming the episode had to be cut short before the end of Les' 6th day as the unrest made the situation difficult for the foreign based production crew.