Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиядағы нацистік тұтқын лагері
Nazi prison camp in Norway
Грини тұтқын лагері (Grini fangeleir, Polizeihäftlingslager Grini) – 1941 жылдан 1945 жылдың мамыр айына дейін Норвегияның Барум қаласында жұмыс істеген нацистік концлагерь. Қазіргі кезде осы жерде Ила қамауда ұстау және қауіпсіздік түрмесі орналасқан.
Grini prison camp (Grini fangeleir, Polizeihäftlingslager Grini) was a Nazi concentration camp in Bærum, Norway, which operated between 1941 and May 1945. Ila Detention and Security Prison is now located here.
Тарих
Грини бастапқыда әйелдер түрмесі ретінде, Илен (сонымен қатар Илен деп жазылады) ескі шаруашылық үйінің жанында, Норвегия мемлекеті Львенскиолд отбасынан сатып алынған жерде салынған. 1938 жылы әйелдер түрмесінің құрылысы басталды, бірақ 1940 жылы көбінесе аяқталғанына қарамастан, ол бастапқы мақсатына сай пайдаланылмады: 1940 жылдың 9 сәуірінде нацистік Германияның Норвегияға басып кіруі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, оның орнына нацистік режимнің бұл жерді тұтқындау үшін пайдалануын жеделдетті. Бастапқыда нацистер түрмені Норвегия науқаны кезінде тұтқынға алынған норвегиялық офицерлерді ұстауға қолданды. Бұл тәсіл 1940 жылдың маусымында Норвегияның капитуляциясынан кейін тоқтатылды. Содан кейін түрме 1941 жылдың 14 маусымында концлагерь құрылғанға дейін Вермахт әскерлерін орналастыру үшін пайдаланылды. Көп ұзамай тұтқындардың қатарын Барбаросса операциясы кезінде тұтқындалған кеңес әскерлері көбейтті. Лагерьді Шутцштаффель (СС) және Гестапо қызметкерлері басқарды, олар лагерьті «Полицейлік тұтқындар лагері» Грини деп атады. Атауы жақын маңдағы фермаға және лагерден оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан тұрғын үй ауданына сәйкес келеді, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда Илендегі ауданның Грини фермасымен байланысы болған емес. Грини негізінен норвегиялық саяси тұтқындарға арналған, бірақ одан кейін жалпы қылмыскерлерді ұстау да болды. Көптеген мұғалімдер 1942 жылы азаматтық мойынсұнбаушылыққа қатысқаннан кейін бір күн бойы Гриниде ұсталып, кейін Йорстадмоен арқылы Киркенеске жіберілді. Сондай-ақ, онда шетелдік азаматтардың да аз ғана саны ұсталды. Барлығы Гриниден 19 247 тұтқын өтті.
Grini was originally built as a women's prison, near an old croft named Ilen (also written Ihlen), on land bought from the Løvenskiold family by the Norwegian state. The construction of a women's prison started in 1938, but despite being more or less finished in 1940, it did not come into use for its original purpose: Nazi Germany's invasion of Norway on 9 April 1940, during World War II, instead precipitated the use of the site for detention by the Nazi regime. At first, the Nazis used the prison to detain Norwegian officers captured during the Norwegian Campaign fighting. This use was discontinued in June 1940, when Norway capitulated. The prison was then used to house Wehrmacht soldiers until a concentration camp was established on 14 June 1941. Shortly afterwards, the ranks of prisoners were increased by Soviet troops captured during Operation Barbarossa. The camp was run by Schutzstaffel (SS) and Gestapo personnel, who renamed the camp Polizeihäftlingslager Grini. The name corresponds to a nearby farm and surrounding residential district located a short distance southeast of the camp, but historically the area at Ilen had no connection to Grini farm. Grini was used primarily for Norwegian political prisoners, but the detention of more regular criminals followed. Many were held at Grini before being shipped to camps in Germany; Similarly, many teachers who took part in the civil disobedience of 1942 were held at Grini for one day before being taken to Kirkenes via Jørstadmoen. A small number of foreign citizens were also held there. Altogether, 19,247 prisoners passed through Grini,
Түрмедегі өмір
Неміс басқыншылары күзетшілерден басқа лагерьге көптеген адамдарды жібермеді. Гриниде көптеген саясаткерлер, ғалымдар және мәдениет қайраткерлері қамауда болғандықтан, лагерь ішінде белгілі бір деңгейде ұйымдастыру құрылды. Тұтқындар өндірісте, ауыл шаруашылығында және басқа да қолмен жұмыс істеуде жұмыс істеді. Гринидегі тамақтану нашар болды. Соғыстан кейін, азат болған Норвегиядағы нацистік тұтқындар, нацистік режимнің тұтқындарынан жақсы жағдайда ұсталғаны байқалғанда, халық арасында қыңырлық туды; мысалы, норвегиялық түрмелердегі тамақтану әлдеқайда жақсы болды.
Other than guards, the German occupiers devoted few personnel to the camp. Since many politicians, academics and cultural personalities were detained at Grini, a certain level of internal organization was established. Prisoners worked in manufacturing, agriculture and other manual labor. The diet at Grini was poor. After the war, it caused a certain stir in the populace when it was perceived that Nazi prisoners of the liberated Norway were treated better than prisoners of the Nazi regime; among other things the diet in Norwegian prisons was much better.
Соғыстан кейін
1945 жылғы мамыр айында Норвегия азат етілгеннен кейін, түрме екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Норвегиядағы заңдық тазалаудың бір бөлігі ретінде, елге опасыздық жасаған немесе ынтымақтасқан адамдарға қатысты соттардың нәтижесі бойынша норвегтерді ұстау үшін пайдаланылды. «Грини» есімі енді норвегиялық қарсылық қозғалысымен байланысты болғандықтан, оны қаһармандықпен байланыстырды. Бір күзетші жазалау шараларының қатал түрде қолданылғанын хабарлады. 1945 жылдың 13 қазанында Ұлттық мобильді полиция қызметі рейд (полиция шабуылы) жүргізді. Рейд барысында прокурор Лориц Йенссен Доренфельдт және лагерь командирі Хельге Гледичтің әйелі аулада қателікпен ұсталды. 1951 жылы жабылып, сол жылы «Іла» деген атпен «landsfengsel og sikringsanstalt» (ұлттық түрме және қауіпсіздік мекемесі) ретінде қайта ашылды, ол ұзақ мерзімге сотталған қылмыскерлерге арналған түрме болды. Бірінші том 1942 жылдың қаңтарынан 1942 жылдың тамызына дейінгі кезеңді, екінші том 1942 жылдың тамызынан 1943 жылдың тамызына дейінгі кезеңді, ал үшінші том Нансеннің Заксенхаузенде болған уақытын қамтиды. 1946 және 1947 жылдары Аугуст Ланге мен Йохан Шрайнер редакциялаған екі томдық «Гринибокен» (Грини кітабы) жарық көрді, онда көптеген тұтқындардың үлесі бар болды. Бірінші томда Гринидегі күнделікті өмірдің жылдар бойы қалыптасқандығы сипатталған, соның ішінде әйелдер бөлімі, «Хафт» бөлімдері (ерлер мен әйелдер үшін) және өлім жазасына кесілгендер мен орындалуын күткендерге арналған «Fallskjermen» бөлімі туралы жеке мақалалар бар. Екінші томда еңбек, шаруашылық, денсаулық сақтау сияқты ішкі ұйымдастыру егжей-тегжейлі қарастырылған, сондай-ақ мәдени және діни өмір талқыланады. Сыртқы орналасқан жерлер (Квенганген, Конгсвингер, Бардуфосс және басқалары) сипатталған. Сондай-ақ, Гринидегі жасырын қарсылық туралы тараулар бар, мысалы, жаңалықтар қызметі, тыңшылық және құпия саусақ тілі. Борре Р. Гиртсеннің 1946 жылғы «Норск фангелексиконы. Grinifangene» (Норвегиялық тұтқын энциклопедиясы: Грини тұтқындары) кітабы Гринидегі неміс қызметкерлерінің шолуын, сондай-ақ тұтқындардың хронологиялық тізімін қамтиды, ол 1941 жылдың 15 наурызында Анебиде тұтқындалған Сольвер кепілдіктерінен басталады.
After the liberation of Norway in May 1945, the prison was used for Norwegians tried or convicted of treason or collaboration, as a part of the legal purge in Norway after World War II. Since the name "Grini" was now associated with the Norwegian resistance movement, hence seen as heroic, A guard reported that punitive exercise was used in a harsh way. On 13 October 1945 the National Mobile Police Service conducted a razzia (police raid). During the razzia, prosecutor Lauritz Jenssen Dorenfeldt and the wife of camp commandant Helge Gleditsch were wrongly rounded up in the yard. It was closed in 1951 but reopened in the same year under the name Ila as a "landsfengsel og sikringsanstalt" (national prison and security institution), a prison for criminals serving long term sentences. Volume one covers the period from January 1942 to August 1942, volume two covers August 1942 to August 1943, and volume three covers Nansen's stay in Sachsenhausen. In 1946 and 1947 the two volume book Griniboken (The Grini Book) was issued, edited by August Lange and Johan Schreiner, with contributions from several of the detainees. The first volume describes daily life at Grini as it developed over the years, including separate articles on the women's department, on the "Haft" departments (for men and women), and on "Fallskjermen", the department for those who were sentenced to death and awaiting execution. The second volume covers the internal organisation, such as the labor, farm work, and healthcare regimes, in more detail, and also discusses cultural and religious life. The external locations (Kvænangen, Kongsvinger, Bardufoss, and others) are described. There are also chapters on the undercover resistance at Grini, such as the news service, espionage, and the secret finger signing language which was developed. Børre R. Giertsen's 1946 book Norsk fangeleksikon. Grinifangene (Norwegian Prisoner Encyclopedia: the Grini Prisoners) contains an overview of the German staff at Grini, as well as a chronologically ordered list of the prisoners, starting with the Solvær hostages incarcerated at Åneby 15 March 1941.