Харальд Свердруп: Норвеж мұхиты зерттеушісінің өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Норвегиялық мұхит зерттеуші (1888–1957)

Харальд Ульрик Свердруп (15 қараша 1888 – 21 тамыз 1957) – норвегиялық мұхит зерттеуші және метеоролог. Ол Скриппс мұхитты зерттеу институтының және Норвегиялық поляр институтының директоры қызметін атқарды.

Өмірбаян

Ол Норвегияның Согн-ог-Фьордане аймағындағы Согндал қаласында туған. Ол лютерандық теолог Эдвард Свердруптың (1861–1923) және Мария Воланның (1865–1891) ұлы болған. Оның әпкесі Мими Свердруп Лунден (1894–1955) педагог және жазушы болды. Оның ағасы Лейф Свердруп (1898–1976) АҚШ Армиясының инженерлік корпусының генералы болды. Оның ағасы Эйнар Свердруп (1895–1942) Store Norske Spitsbergen Kulkompani компаниясының бас директоры болды. Свердруп 1901 жылы Берген соборы мектебінде оқыды, ал 1906 жылы Ставангердегі Конгсгард мектебін бітірді. Ол 1914 жылы Осло университетінде «кандидат ғылымдары» (cand. real.) дәрежесін алды. Ол Вильгельм Бьеркнеспен бірге оқыды және 1917 жылы Лейпциг университетінде философия докторы (Dr. philos.) ғылыми дәрежесін қорғады.

Мансап

Ол 1918-1925 жылдары Руальд Амундсеннің «Мауд» кемесімен жасаған Солтүстік полюске арналған экспедициясының ғылыми жетекшісі болды. Оның Шығыс Сібір теңізінің жағалауындағы кең алқаптардағы тереңдік, ағыс және толқын биіктігін өлшеулері, толқындардың таралуын Понкаре толқындары ретінде дұрыс сипаттады. Сибірдің солтүстігіндегі теңіздерді зерттеуге арналған ұзақ экспедициядан оралғаннан кейін, ол Берген университетінде метеорология кафедрасын басқарды. 1936 жылы ол Калифорниядағы Скриппс мұхит зерттеу институтының директоры болып тағайындалды, бастапқыда үш жылға, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан 1948 жылға дейін қызмет етті. 1938-1941 жылдар аралығында «E.W. Scripps» зерттеу кемесімен жасаған 33 экспедиция барысында Калифорния жағалауының толық мұхиттық деректерін жинады. Ол сондай-ақ, жалпы мұхит айналымының қарапайым теориясын жасады, ол желдің кернеуі мен Кориолис параметрінің меридиандық градиенті арасындағы динамикалық айналым тепе-теңдігін болжайды, бұл Свердруп тепе-теңдігі деп аталады. Бұл тепе-теңдік континенттік шекаралардан алыс, батыс жағалауларындағы желдің әсерінен туындаған мұхит айналымдарын сипаттайды. Скриппстің директоры қызметінен кеткеннен кейін, ол Ослодағы Норвегиялық полярлық институтының директоры болды және океанография, мұхит биологиясы және полярлық зерттеулер саласындағы еңбектерін жалғастырды. Биологиялық океанографияда оның 1953 жылы жарияланған «критикалық тереңдік» гипотезасы фитопланктонның көктемгі гүлденуін түсіндіруде маңызды табыс болды. Свердруп АҚШ Ұлттық ғылым академиясының, Норвегия ғылым академияларының, Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі болды. Ол Халықаралық физикалық океанография қауымдастығының және Теңізді зерттеу жөніндегі халықаралық кеңестің (ICES) президенті қызметін атқарды. Оның көптеген жарияланымдарының ішінде «Океандар: олардың физикасы, химиясы және жалпы биологиясы» (Sverdrup, Martin W. Johnson және Richard H. Fleming, 1942, қайта басылым 1970) атты еңбегі, келесі 40 жыл бойы әлемдік мұхиттанудың негізгі оқу бағдарламасын құрады. Свердруп – мұхит ағыстарындағы су көлемінің тасымалын сипаттауға арналған өлшем бірлігі. 1 Sv = 106 м3/секунд.

He was the scientific director of the North Polar expedition of Roald Amundsen aboard the Maud from 1918 to 1925. His measurements of bottom depths, tidal currents, and tidal elevations on the vast shelf areas off the East Siberian Sea correctly described the propagation of tides as Poincare waves. Upon his return from this long expedition exploring the shelf seas to the north of Siberia, he became the chair in meteorology at the University of Bergen. He was made director of California's Scripps Institution of Oceanography in 1936, initially for three years but the intervention of World War II meant he held the post until 1948. During 33 expeditions with the research vessel E. W. Scripps between 1938 and 1941, he produced a detailed oceanographic dataset off the coast of California. He also developed a simple theory of the general ocean circulation postulating a dynamical vorticity balance between the wind stress curl and the meridional gradient of the Coriolis parameter, the Sverdrup balance. This balance describes wind driven ocean gyres away from continental margins at western boundaries. After leaving Scripps, he became director of the Norwegian Polar Institute in Oslo and continued to contribute to oceanography, ocean biology, and polar research. In biological oceanography, his critical depth hypothesis (published in 1953) was a significant milestone in the explanation of spring blooms of phytoplankton. Sverdrup was a member of both the United States National Academy of Sciences, the Norwegian Academies of Science, the American Academy of Arts and Sciences, and the American Philosophical Society. He served as President of the International Association of Physical Oceanography and of the International Council for the Exploration of the Sea (ICES). His many publications include his magnum opus The Oceans: Their Physics, Chemistry and General Biology by Sverdrup, Martin W. Johnson and Richard H. Fleming (1942, new edition 1970) which formed the basic curriculum of oceanography for the next 40 years around the world. The Sverdrup, a unit describing the volume of water transport in ocean currents is called after Sverdrup. 1 Sv = 106 m3 per second.

Жеке өмір

1928 жылы ол Гудрун (Ваумунд) Броннға (1893–1983) үйленді және оның қызы Анна Маргретеді өгей қызы ретінде қабылдады.

Мұра

Свердруп (Sv) физикалық океанографияда секундына бір миллион куб метр көлемдік ағынды білдіретін аббревиатура ретінде қолданылады. Америкалық метеорологиялық қоғам оның құрметіне Свердруп алтын медалін тағайындады. Норвегия зерттеу кемесі M/S H. U. Sverdrup II оның есімімен аталды. 1977 жылы Ұлыбританияның Арктикалық комитеті Антарктидадағы Палмер жеріндегі бірнеше шыңдарға оның құрметіне Свердруп Нунатактері деп ат қойды.