Солтүстік Ирландиядағы Баллимани қаласының тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Антрим графтығындағы қала, Солтүстік Ирландия. Антрим графтығындағы қала – Баллимони (Baile Monaidh, «батпақты жердің қалашығы» деген мағынада) – Солтүстік Ирландияның Антрим графтығындағы қала және азаматтық аудан. Ол Козвей жағалауы мен Гленс округі кеңесінің аумағында орналасқан. Баллимони азаматтық ауданы Антрим графтығындағы Дунлус Жоғарғы және Килконвей тарихи барондықтарында, сондай-ақ Лондондерри графтығындағы Колорейннің Солтүстік-Шығыс еркіндіктері барондығында орналасқан. 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 11 048 адамды құрайды. Ал 2013 жылы Баллимони тұрғындарының Солтүстік Ирландиядағы басқа аймақтарға қарағанда жүрек ауруларынан қайтыс болу ықтималдығы жоғары екені анықталды. Қалада 1933 жылы құрылған, Ирландиядағы ең көне драма фестивалі – Баллимони драма фестивалі өткізіледі. Қалада сондай-ақ Баллимони жәрмеңкесі өтеді, ол 1902 жылы құрылған Солтүстік Ирландиядағы ең көне ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерінің бірі.

XVI және XVII ғасырлар

1556 жылы шотландтық Дональд кланының тармағы – Макдоннеллдерге қарсы ағылшын экспедициясы туралы хабарда "Баллимонн деп аталатын, бірге салынған қамал мен шіркеуі бар епископ үйі" деп жазылған. 1641 жылғы Ирландия көтерілісінде бұл епископ үйі мен қамалдың қалдықтары жойылды, бірақ 1637 жылы сэр Рэндалл Макдоннелл салған шіркеу мұнарасы бүгінге дейін сақталған және қаланың ең көне құрылысы болып табылады. Тюдорлардың Ульстерді басып алуынан туған қиратудан кейін сэр Рэндалл Шотландияның төмендіктерінен қоныс аударушыларды шақырды. Макдоннеллдер мен жергілікті ирландтардың көпшілігінен өзгеше, олардың көп бөлігі католик емес еді, бірақ британдық тәж астында құрылған реформаланған шіркеудің епископтығын да мойындамады. Өздерін белгілі бір шектеулерге тап болған "басыпқыштар" және "жалдамалылар" ретінде сезіне отырып, екі-үш буын өткен соң бұл шотландтық пресвитериандар жақсырақ мүмкіндіктерді іздеп басқа жерлерге көшуді бастады.

18 ғасыр

1718 жылдың жазында Балимони және айналасындағы елді мекендердің халқы Пресвитериан дін қызметкерлері мен олардың қауымдастарын Атлантика мұхиты арқылы Жаңа Англияға жаңа өмір бастау үшін алып жүрген бес кемеге қоштасты. Бұл, келесі онжылдықтарда Жаңа Дүниеге ондаған мың "Шотландия-Ирландиялықтарды" жеткізген алғашқы толқынның бірі болды. 1778 жылдан бастап, Америка колонияларындағы туыстарының көтерілісіне шабыттанған қала мен аудан тұрғындарының наразылығы күшейіп, бірінші кезекте ерікті жасақтың жаттығулары мен саяси жиналыстарында, ал 1795 жылдан бастап Біріккен Ирландтар Қоғамында радикалды сипат алды. Қоғамның "сынағы" немесе серті, "әр түрлі діни сенімдегі ирландтар арасында бірлік пен достық қарым-қатынасын құру" және "Ирландиядағы барлық халықтың тең өкілдігін қамтамасыз ету" мақсатымен, қаланың белгілі тұрғындары – дәрігер, мектеп мұғалімі және екі заңгер арқылы қабылданды. 1798 жылдың маусымында, парламенттік реформадан үмітін үзген Қоғам көтеріліс шақырымы жасағанда, адамдар Дунгобери төбесіне жиналып, қолдарында мылтықтар, сүңгілер, шанышқылар және таяққа байланған орақтармен шеруге шықты. Бірақ Антрим қаласындағы көтерілісшілердің жеңілісі туралы жаңалық естіген соң олар дереу тарап кетті. Көтерілісшілерге басшылық еткен жас дін қызметкері Ричард Колдуэлл АҚШ-қа қашып кетіп, 1812 жылғы соғыста Канадаға жасалған шабуылда қаза тапты.

19 ғасыр

1837 жылы Льюисдің Ирландияның топографиялық сөздігі Баллимониді «сауда қаласы және пошта қаласы» деп сипаттайды. Қаланың халқы 2222 адамды құрады (аудандық кеңесте – 11579 адам). Көлік көбінесе Бан өзені арқылы жүзеге асырылды. 1860 жылы қала теміржол арқылы Белфаст және Дерри қалаларымен байланысты. 1847 жылы Ұлы ашаршылықтың ең ауыр кезеңінде Баллимони жұмыс үйіне бүкіл отбасылар қабылданып, бір кезде 870 тұтқынға дейін толды. Мұқтаж отбасылар бөлініп, ерлер, әйелдер және балалар қатаң еңбек режиміне ұшырады. Ғасыр соңына қарай жәрдем іздеушілердің саны азайды және жұмыс үйі 1918 жылы жабылды. Кейіннен ол «Рута» ауруханасының орнына айналды. Ашаршылықтан кейінгі онжылдықтарда жерді жалға алу құқығы мәселесі ірі жер иелеріне қиындық туғызды. «Лоялисттер» және «одақтастар» ретінде танылған олар, халықтың қолдауына үміттенді. Джеймс Макнайт пен Сэмюэл МакКарди Грирдің көршілес Лондондерри округіндегі сайлаудағы сәттіліктеріне шабыттанған 1869 жылы пастор Джеймс Армор және Баллимонидегі басқалар «Жерді жалға алушыларды қорғау қауымдастығын» құрды. 1874 жылы қауымдастық Белфаста ірі Солтүстік-Оңтүстік Ұлттық Жерді жалға алушылардың құқықтары жөніндегі конференция ұйымдастырды. Конференцияда жерді жалға алушылардың жер сатып алуын жеңілдету үшін, сондай-ақ жер иелерінің жергілікті биліктегі монополиясын жою үшін несие беру туралы мәселе көтерілді. 1906 жылы IOO либерал Р. Г. Глендиннингтің сайлауын қолдады, себебі ол жерді міндетті түрде сатып алуды жақтады. 1912-1914 жылдардағы Үй билігі дағдарысына дейін жер мәселесі негізінен жалға алушылардың пайдасына шешілді және ресми одақтық күштер қайтадан бекінді. 1913 жылдың қазан айында Баллимони қалалық әкімшілігінде Армор мен Баллименаның Джек Уайт ұйымдастырған, ал платформада сэр Роджер Касмент пен Элис Стопфорд Грин сөз сөлдеген жиын өтті. Бұл жиында Эдвард Карсонның одақтастарының солтүстік протестанттары үшін сөйлеу құқығын жоққа шығарды. Жергілікті тарихшы Алекс Блэр «Бұл жиын Баллимониді Біріккен Корольдіктегі БАҚ-тың басты жаңалықтарына енгізді. Барлық ірі лондондық газеттердің өкілдері қалалық әкімшілікте болды, ал «Лондон Таймс» газеті редакциялық мақаламен қатар хабарлама да жариялады». Бірақ диссиденттердің жиыны залды толтырғанмен, қараша айында Карсонның лейтенанты сэр Джеймс Крейг айтқан Үй билігіне қарсы жиынға қатысушылар залдан ағылып, көшелерге тарады. Құрамының үштен екі бөлігі протестанттардан тұратын Баллимони одақтық қала болып қала берді. 1921 жылдан бастап Антрим және кейіннен Баннсайд сайлау округтерінен Ульстер одақтастары Солтүстік Ирландия Парламентіне қарсылықсыз сайланды. Бұл тек 1969 жылдың ақпан айында, протестанттық одақтас ретінде тұрып, пастор Иан Пейсли Солтүстік Ирландияның премьер-министрі капитан Теренс О'Ниллдің орнын алуға бірнеше пайыздық ұпай жеткенде ғана өзгерді. Бұл Солтүстік Ирландиядағы қиын кезеңнің басталуымен бірге болды. Осы кезеңде Баллимони және оның төңірегінде 14 қаза болды. Жеті адам түрлі лоялист топтарынан, төртеуі Ирландиялық республикалық армиясынан (ИРА), ал үшеуі британдық армиядан қаза тапты. Ең танымал оқиға 1998 жылғы «Жұма күнгі келісімнен» кейін үш ай өткен соң, Драмкри наразылықтарының биіктігінде болды. Ольстер еріктілері қаладағы протестанттар басым тұратын аймақтағы үйді бензинмен бомбалады, нәтижесінде үш католик бала, Куинн ағайындылары қаза тапты. Аймақтағы соңғы ірі зығыр тоқу операциясы – Балнамор фабрикасы, 1959 жылы Германияға зығырдың соңғы партиясын жіберіп, есігін жапты. Сол жылы камера өндіруші К. Г. Корфилд Вулвергемптоннан Баллимониге көшіп келді, бұл Ирландия аралындағы жалғыз камера өндіруші болды. Бірақ Баллимонидің азайып бара жатқан өндірістік базасына бұл күтпеген қосымша жапондық және неміс бәсекелестерінің алдында сәтсіздікке ұшырады. 1971 жылы өндіріс тоқтатылды. Жергілікті экономикаға 1988 жылы 400-ден астам адамды жұмыспен қамтып, Солтүстік Ирландияның шошқа етінің 40% -ын өңдеген Ловелл және Рождестволық шошқа өңдеу зауытына түскен өрт тағы бір соққы болды.

In 1837, Lewis's Topographical Dictionary of Ireland, describes Ballymoney as "a market town and post town" containing 2,222 inhabitants (11,579 in the broader civil parish) with a long established linen market chiefly supplying the London market, and with "a very extensive trade in grain, butter, pork, and general provisions". Transport was largely via the Bann. By 1860, the town was connected to both Belfast and Derry by rail. At the height of the Great Famine in 1847, entire families were being admitted to the Ballymoney Workhouse. At one point it became vastly overcrowded with 870 inmates. The destitute families were separated, men, women and children being subject to demanding work regimes. By the end of the century the number of people seeking relief had declined and the workhouse closed in 1918. It later became the site of the Route Hospital. In the decades following the famine, the issue of tenant right challenged large landowners who as "loyalists" and "unionists" believed they might count on the popular vote. Inspired by the electoral successes of James MacKnight and Samuel MacCurdy Greer in neighboring County Londonderry, in 1869 the Rev. James Armour and others in Ballymoney formed the Route Tenants Defence Association. In 1874, the association organised a major North South National Tenants Rights conference in Belfast which called for loans to facilitate tenant purchase of land and for breaking the landlord monopoly on local government. In 1906, the IOO supported the election of Liberal, R. G. Glendinning due largely to his support for compulsory land purchase. By the time of the Home Rule Crisis of 1912–14, the land question had resolved largely in the tenants' favour, and official unionism reasserted itself. A meeting in Ballymoney Town Hall in October 1913 organised by Armour and Ballymena's Jack White, and with Sir Roger Casement and Alice Stopford Green on the platform, disputed the claim of Edward Carson's Unionists to speak for northern Protestants. Local historian Alex Blair notes, "the meeting put Ballymoney into the press headlines across the United Kingdom. All the big London papers had a representative in the Town Hall and ‘The London Times’ carried an editorial as well as a report". But while the dissident meeting had filled the hall, in November an anti Home Rule meeting addressed by Carson's lieutenant Sir James Craig had the crowd spilling out of the hall into the surrounding streets. Broadly in line with its three quarters Protestant majority, Ballymoney remained a Unionist town. From 1921 its Antrim, and later Bannside, constituencies returned Ulster Unionists to the Northern Ireland Parliament virtually unopposed. This ended only in February 1969, when standing as a Protestant Unionist, the Rev. Ian Paisley came within a few percentage points of unseating the Prime Minister of Northern Ireland, Captain Terence O'Neill. This was at the onset of the Northern Irish Troubles, in the course of which Ballymoney and its immediate surroundings witnessed 14 conflict related deaths. Seven people were killed by various loyalist groups, four by the Irish Republican Army (IRA), and three by the British Army. The most notorious incident occurred at the height of the Drumcree protests, three months after the 1998 "Good Friday" Agreement under which both republican and loyalist paramilitaries committed to permanent ceasefires. The Ulster Volunteer Force petrol bombed a house in a predominantly Protestant area of the town killing three Catholic children, the Quinn brothers. The last major flax spinning operation in the area, the Balnamore Mill, made its final shipment of linen (to Germany) and closed its doors in 1959. The same year, saw the camera manufacturer K. G. Corfield moved from Wolverhampton to Ballymoney, becoming the only camera manufacturers on the island of Ireland. But this surprise addition to Ballymoney's shrinking industrial base failed in the face of Japanese and German competition. It ceased production in 1971. A further blow to the local economy was delivered in 1988 by a fire that destroyed the Lovell and Christmas pig processing factory that had employed more than 400 people and processed about 40% of Northern Ireland's pork.

21 ғасыр

21 ғасырда Ballymoney өнеркәсіптік инвестицияларды тарту қабілетін қайта дамытты. Мысалы, 2015 жылы McAuley Engineering компаниясының операцияларын 6,8 миллион еуроға кеңейту және 2022 жылдың маусым айында АҚШ-тың ірі машина жасау компаниясы Terex-тің 9 миллион фунт стерлингтік металл өңдеу зауытын кеңейту туралы хабарланды. 1981 жылғы және 2011 жылғы халық санағы арасындағы 30 жыл ішінде қала халқы 5 679 адамнан 10 393 адамға жуық екі есеге өсті. Қалалық санақ аумағынан гөрі кеңірек аумақта халық саны 2001 жылы 26 865 адамнан 2020 жылы 32 505 адамға дейін өсті.

Саясат

Ballymoney ауданы Causeway Coast және Glens Borough кеңесінің құрамына кіреді. 2023 жылы тұрғындар 2 Демократиялық одақтас партиясынан, 2 «Синн Фейн» партиясынан, 1 Ольстер одақтас партиясынан, 1 дәстүрлі одақтас дауысынан және 1 «Альянс» партиясынан кеңесшілерді сайлады. Ол Солтүстік Антрим сайлау округінің құрамында, ол 2019 жылы Иан Пейсли-младшийді, Демократиялық унионисттік партиясынан Вестминстерге сайлап жіберді, ал 2022 жылы Солтүстік Ирландия Ассамблеясына бір Ольстер унионистін, бір Демократиялық унионистті, бір дәстүрлі унионисттік дауыстың өкілін, бір «Синн Фейн» мүшесін және бір «Альянс» мүшесін сайлап берді.

2021 жылғы халық санағы

Санақ күні (2021 жылдың 21 наурызы) Баллимони қаласында 11 048 адам тұрды. Олардың арасында:

71,9% "протестанттық және басқа да христиандық (христиандықпен байланыстыларын қоса) " дінін ұстанады немесе осы дінде тәрбиеленді, ал 16% католик христиандық дінін ұстанады немесе осы дінде тәрбиеленді. 68,9% өзін британдық, 37,8% солтүстік ирландиялық, ал 7,3% ирландиялық деп санады (респонденттер бірнеше ұлттық сананы көрсетуге құқылы болды).

2011 жылғы халық санағы

2011 жылғы санақ бойынша, 2011 жылдың 27 наурызында, Ballymoney қаласында 10 402 адам (4354 шаруашылықта) тұрды, бұл 2001 жылғы санақтағы 9021 адамнан 15,3%-ға артық. Олардың ішінде:

19,75%-ы 16 жасқа дейінгілер, ал 16,91%-ы 65 жастан асқандар еді. Тұрақты түрде тұратын халықтың 52,84%-ы әйелдер, 47,16%-ы ерлерді құрады. 76,23%-ы «Протестанттық және басқа да христиандық (христиандықпен байланыстыларын қоса алғанда)» дінін ұстанады немесе осы дінде тәрбиеленген, ал 17,17%-ы католик христиан дінін ұстанады немесе осы дінде тәрбиеленген. 73,34%-ы өзін британдық, 28,11%-ы солтүстік ирландиялық, ал 6,78%-ы ирландиялық деп санайды (респонденттер бірнеше ұлттық идентификацияны көрсетуге құқылы болды). Халықтың орташа жасы 39 жасқа тең. 32,05%-ы Ульстер шотланд тілін біраз деңгейде біледі, ал 4,01%-ы ирланд (гейл) тілін біледі.

Ескерткіш ғимараттар

Баллимонидің қала орталығында тарихи маңызы бар бірнеше ғимарат бар. Олардың ішінде: 1637 жылға дейін сақталған ескі шіркеу мұнарасы – қаладағы ең көне ғимарат. 1775 жылы Антримнің 6-шы графы Рэндал Уильям Макдоннелл тапсырыс берген қалалық сағат және масондық зал. Бұл зал базар, сот үйі, қалалық әкімшілік және мектеп ретінде пайдаланылған. 1866 жылы салынған Баллимони қалалық үйі.

Бастауыш мектептер

Баллимони бастауыш мектебі, сондай-ақ Баллимони моделі деп аталады, Солтүстік жолда орналасқан және шамамен 360 оқушы бар. Мектеп Солтүстік-Шығыс білім беру кітапханасы кеңесінің аумағында орналасқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, Баллимони бастауыш мектебі негізінен протестанттық мектеп болды, бірақ 2009 жылдың қыркүйегінде, идеяны қолдаған өте шағын дауыспен, біріктірілуі жоспарланған. 4–11 жастағы оқушыларға арналған Гарридуфф бастауыш мектебі Баллимониден шамамен 3 миль қашықтықта, Гарридуфф жолында орналасқан. Мектепке жаңа ғимарат қосылып, жаңа көп мақсатты зал мен жаңа сынып бөлмесі салынды. Лэндхед бастауыш мектебі – Килраухтс жолында орналасқан, 5–11 жас аралығындағы оқушыларға арналған бастауыш мектеп. Лини бастауыш мектебі Баллимони орта мектебіне жақын, қала орталығынан шамамен 1 миль қашықтықта орналасқан. 4–11 жас аралығындағы балаларға арналған мектеп "Эко мектептер" бағдарламасының бір бөлігі болып табылады, оның мақсаты – оқушылардың тұрақты даму мәселелері туралы білуін арттыру. Лислаган бастауыш мектебі Баллимониден шамамен 3 миль қашықтықта, ауылдық жерде орналасқан. Бұл мектеп 3–11 жас аралығындағы қыздар мен ұлдарға арналған, Солтүстік-Шығыс білім беру және кітапханалар кеңесінің аумағында орналасқан. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, оқушылар саны 94-ке жеткен. Сент-Бригид бастауыш мектебі Касл көшесінде орналасқан.

Спорт

Аймақтағы футбол клубтарының қатарында Ballymoney United F. C. және Glebe Rangers F. C. бар.

Көлік

Ballymoney темір жол станциясы 1855 жылдың 4 желтоқсанында ашылды және 1965 жылдың 4 қаңтарында жүк тасымалына жабылды. Жаңартылған темір жол станциясы 1990 жылдың мамыр айында қайта ашылды. Бұл Балликасл темір жолының соңғы станциясының бірі болды, бұл тар жол темір жолы Балликасл мен Баллимони арасында 17 мильге дейін созылып, Белфаст және Солтүстік округтер темір жолының (BNCR), кейін Солтүстік округтер комитетінің (NCC) Дерриге бағытталған негізгі желісімен байланысты және 1950 жылдың шілдесінде жабылды.

Экономика және БАҚ

Maine Soft Drinks Ltd компаниясы осы аймақта орналасқан. "Баллимони хроникасы" 1844 жылы құрылған. Ол Солтүстік жағалаудағы ең көп таралған апталық газет және Солтүстік Ирландиядағы екінші ірі апталық газет.

Өнер және БАҚ

Патрик Бойл (1905–1982), романда жазушы. Джордж Шилс (1881–1949), 20 ғасырдың басындағы танымал драматург. Джеймс Янг ("Біздің Джимми") (1918–1974), көпке сүйікті комедиант, Баллимониде туған.

Саясат

Дж. Б. Армур (1841–1928), дін қызметкері, педагог және үйдегі басқаруды қолдаушы белсенді. Томас МакКин (1734–1817), Америка революциясының көрнекті тұлғасы, Баллимониден эмигрант болған адамның ұлы. Сэр Уильям Мур (1864–1944), юнионист саясаткер және судья. Уильям Робинсон (1823–1912), Онтарионың консервативті саясаткері. Джон Пинкертон (1845–1908), жер иелерінің құқығын қорғаушы және Ирландия парламенттік партиясының депутаты. Джон Робб (1932–2018), хирург және Seanad Éireann мүшесі. Джон Теннант (1777–1813), Баллимониге жақын Роуз-Ярдс шатқалында туған, Біріккен Ирландияның жетекші қайраткері, Наполеонның ирландиялық легионының қызметінде қаза тапты.