Каррикфергус: Солтүстік Ирландия қаласының тарихы

Кіріспе

Солтүстік Ирландияның Антрим графтығындағы қала Каррикфергус. Каррикфергус ( , «Фергустың тасы» деген мағынада) Солтүстік Ирландияның Антрим графтығындағы ірі қала. Ол Белфаст көлінің солтүстік жағалауында, Белфасттан 18 шақырым қашықтықта орналасқан. 2021 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 28 141 адамды құрайды. 12-ші ғасырдың соңында англо-нормандық рыцарь Жохан де Курсидің бұйрығымен салынған Каррикфергус қамалы Ольстер графының астанасы болды. Графтық құлағаннан кейін ол келесі төрт ғасыр бойы Ольстердегі жалғыз ағылшын бекінісі болып қала берді. Каррикфергус 2015 жылы Mid and East Antrim округтік кеңесіне біріктірілгенге дейін Каррикфергус округтік кеңесінің әкімшілік орталығы болды және Белфаст қалалық аймағының құрамына кіреді. Бұл сонымен қатар 65 акр жерді қамтитын ауылдық елді мекен, азаматтық приход және барондық болып табылады.

Орта ғасырлар

Қаланың аты Фергус Мор (Fergus the Great) – Даль-Риатаның аңыздағы патшасынан шыққан делінеді. Бір әңгіме бойынша, оның кемесі жағалаудағы жартасқа тіреліп, «Каррейг Фэргейс» – Фергустың жартасы деп аталыпты. Карикфергус 1170 жылдан кейін шамалы уақыт өткен соң елді мекенге айналды, ол кезде англо-нормандық Жохан де Курси Ольстерге шабуыл жасап, аймақтағы штаб-пәтерін орнатып, 1177 жылы «Фергустың жартасына» Карикфергус қамалын салған. Карикфергустың ең танымал нысаны саналатын қамал Ирландиядағы ең жақсы сақталған нормандық қамалдардың бірі ретінде кеңінен белгілі. 1203 және 1205 жылдар аралығында король Джонның рұқсатымен де Курсиді Хью де Лейси Ольстерден қуды. Де Лейси қамалдың соңғы құрылысын бақылады, оған қақпа үйі, барабан мұнаралары және сыртқы аула кірді. Осы кезде ол жақын жердегі Әулие Николай шіркеуін салған. Де Лейси 1210 жылы қала басқаруын жоғалтты, осы кезде король Джон өзі келіп, қамалды патшалық билікке бағындырды. Де Лейси 1227 жылы Ольстер графы атағын қайта алды, бірақ оның өлімінен кейін (1242 жылы) қамал мен қоршалған қала бірнеше рет жаулап алынды. Эдвард де Брюстің әскерлері 1315 жылы қаланы, ал 1316 жылы қамалды басып алды, бірақ 1318 жылы шайқаста қаза тапты. 1402 жылы шотландтар қаланы көп бөлігімен қиратты. Сэр Артур Чичестер 1599 жылы Эссекс графымен қала мен қамалға басшылық етуге тағайындалды және қалаға ағылшын мен шотланд халқын қоныстандыруға, сондай-ақ қала қабырғасын салуға жауапты болды. Дегенмен, тозаңдаған қамал 1689 жылы 28 тамызда Вильгельм Оранскийдің әскерлерінің бірнеше күндік қоршауына төтеп берді, содан кейін капитуляциялады. Вильгельмнің өзі 1690 жылы 14 маусымда Карикфергусқа қонды. Жеті жылдық соғыс кезінде 1760 жылдың ақпанында Франсуа Тюроның теңіз эскадрильясынан келген француз әскерлері бүкіл қаланы қысқа мерзімге басып алып, ол үшін олжа ретінде ұстады, себебі қорғаушылардың оқ-дәрісі бітіп қалған. 1711 жылы Карикфергуста Ирландиядағы соңғы колдовство соты өтті. Сегіз әйел жас қызды колдовтады деген айып тағылды және олар сотталды, бірақ судьялардың бірі қазылар алқасы оларды ақтауы керек екенін күшті түрде көрсетті. Олар бір жылға түрмеге жабылып, төрт рет ұяттау тірегіне байланды. 1778 жылдың сәуір айында Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Джон Пол Джонс американдық «Рейнджер» кемесімен Карикфергуста тұрып жатқан британдық Корольдік теңіз күштерінің соғыс шлюбін басып алуға тырысты. Ол сәтсіз аяқталып, бірнеше күннен кейін қайтып келді және Дрейкті Солтүстік каналда күреске шақырды, онда американдықтар шешуші жеңіске жетті. 1790 жылдары Карикфергус аймағында Біріккен ирландтарға зор қолдау көрсетілді. 1797 жылдың 14 қазанында Уильям Орр Карикфергус сотында (қазіргі қалалық зал) өткен көрсетілімдік сот ретінде кеңінен танылғаннан кейін қалада дарға асылды, ал 1798 жылы Біріккен Ирландияның негізін қалаушы Генри Джой Маккракен Америкаға қашуға тырысқанда қала шетінде тұтқындалды.

The town is said to take its name from Fergus Mór (Fergus the Great), the legendary king of Dál Riata. According to one tale, his ship ran aground on a rock by the shore, which became known as "Carraig Fhearghais" – the rock of Fergus. Carrickfergus became an inhabited town shortly after 1170, when Anglo Norman knight John de Courcy invaded Ulster, established his headquarters in the area and built Carrickfergus Castle on the "rock of Fergus" in 1177. The castle, which is the most prominent landmark of Carrickfergus, is widely known as one of the best preserved Norman castles in Ireland. Sometime between 1203 and 1205, De Courcy was expelled from Ulster by Hugh de Lacy, as authorised by King John. De Lacy oversaw the final construction of the castle, which included the gatehouse, drum towers and outer ward. It was at this time that he established the nearby St Nicholas' Church. De Lacy was relieved of his command of the town in 1210, when King John himself arrived and placed the castle under royal authority. De Lacy eventually regained his title of Earl of Ulster in 1227, however the castle and its walled town were captured several more times following his death (in 1242). The forces of Edward de Bruce captured the town in 1315 and the castle in 1316 before his death in battle in 1318. The town was largely destroyed by the Scots in 1402. Sir Arthur Chichester was appointed by the Earl of Essex to govern the castle and town in 1599 and was responsible for the plantation of English and Scottish peoples in the town, as well as the building of the town wall. Nevertheless, the decaying castle withstood several days of siege by the forces of William of Orange in 1689, before surrendering on 28 August. William himself subsequently landed at Carrickfergus on 14 June 1690. During the Seven Years' War, in February 1760, the whole town was briefly captured and held to ransom by French troops landed from Francois Thurot's naval squadron, after the defenders ran out of ammunition. In 1711 Carrickfergus was the scene of the last witchcraft trial in Ireland. Eight women were charged with bewitching a young girl, and were convicted, despite a strong indication from one of the judges that the jury should acquit. They were sentenced to a year in prison and four sessions in the pillory. In April 1778, during the American War of Independence, John Paul Jones, in command of the American ship Ranger, attempted to capture a British Royal Navy sloop of war, , moored at Carrickfergus. Having failed, he returned a few days later and challenged Drake to a fight out in the North Channel which the Americans won decisively. During the 1790s there was considerable support in the Carrickfergus area for the United Irishmen. On 14 October 1797 William Orr was hanged in the town following what was widely regarded as a show trial held in Carrickfergus Courthouse (now the Town Hall) and in 1798 United Irish founder Henry Joy McCracken was captured on the outskirts of the town while trying to escape to America.

Қазіргі заман

1912 жылы Каррикфергустың тұрғындары мыңдаған санымен Белфаст қаласындағы құрылыс догынан алғашқы сапарын тамашалауға жиналды. Атақты жолаушылар кемесі түні бойы Каррикфергус жағалауының жанында тоқтады, содан кейін саяхатын жалғастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Ирландия АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Әуе күштері үшін маңызды әскери база және американдық жаяу әскерлерінің (G.I.s) оқу алаңы болды. Элиталық АҚШ Рейнджерлерінің бірінші батальондары алғашқы оқулары үшін Саннилендс лагерінде құрылып, орналастырылды. Жақын мандағы Бонибифордағы АҚШ Рейнджерлері орталығы осы тарихи кезеңді мәңгі есте сақтайды. 1970 жылдары қала тоқыма өнеркәсібінің маңызды орталығына айналды. Килрутта ICI жасалған талшықтар зауыты, одан кейін Ротманс темекі зауыты ашылды. Куртольдс 1980 жылға дейін үлкен рациондық фабриканы басқарды. 1981 жылы Килрут электр станциясы іске қосылды және Солтүстік Ирландиядағы ең ірі электр станциясы болып табылады. 2007 жылдың 8 қыркүйегінде Каррикфергус Солтүстік Ирландияда «Last Night at the Proms» кешінің ұйымдастырушысы болды, онда Элисон Балсом, Альфи Бо және Ольстер дирижері Кеннет Монтгомери өнер көрсетті. 1883 жылы жойылған британдық барондық атағы – Барон Каррикфергус 2011 жылы шаңырау көтерілген күні Принц Уильямға сыйланды. Ол 2022 жылдың қазан айында Уэльс ханшайымы Кэтринмен бірге қалаға сапар жасады.

Қиындықтар

Солтүстік Ирландия қақтығыстары барысында қалада жарымәскери ұйымдар болды, атап айтқанда, Ольстер еріктілері және Ольстер қорғаныс қауымдастығы. Халық санағының мәліметтері көрсетіп тұрғандай, Каррикфергустың католик халқы 1971 жылы 16,2% болса, 2011 жылы 9,56% -ға дейін азайды.

Каррикфергус ән мен поэзияда

Қала классикалық ирланд халық әні "Каррикфергус" тақырыбы болып табылады, бұл 19 ғасырдағы ирланд тіліндегі әннен (Do Bhí Bean Uasal) жасалған аударма, ол Мюнстерден шыққан және "Мен Каррикфергуста болсам!" деген сөздермен басталады. Шотланд гаэль ақыны Аласдар мак Махстир Аласдардың "immram" поэмасы "Кланраналдың Бирлинні" ("The Birlinn of Clanranald") Оңтүстік Уисттегі Лох Эйнорттан Каррикфергусқа дейінгі жоғарғы таулық соғыс галерісінің теңіздегі саяхатын сипаттайды. Алан Риах, поэманы ағылшын тіліне аударған, 18 ғасыр авторының шеберлігін және ол Гомер мен Вергилийді өзінің теңізге қарсы адамдар туралы әңгімесінде қаншалықты ұсынып бергенін жоғары бағалады. Риах сондай-ақ "Кланраналдың Бірлинні" шотланд гаэль әдебиетінің өлмейтін туындысы ғана емес, сонымен қатар "әлем әдебиетінің ұлы поэмаларының бірі" екенін айтты.

2021 жылғы халық санағы

2021 жылғы санақ бойынша 2021 жылдың наурыз айында Каррикфергуста 28 141 адам тұрды. Олардың арасында:

73,49% -ы протестанттық немесе басқа христиан дін өкілдері, ал 8,55% -ы рим-католик христиан дін өкілдері. 73,94% өзін британдық, 5,53% ирландтық, ал 37,32% солтүстік ирландиялық деп санады (респонденттер бірнеше ұлттық санаты таңдауға құқылы болды).

2011 жылғы халық санағы

2011 жылғы санақ күні, 27 наурыз 2011 жылы Каррикфергуста 27 998 адам тұрды. Олардың ішінде:

20,23% -ы 16 жасқа дейін, ал 14,73% -ы 65 жастан асқан адамдарды құрады. Тұрақты түрде тұратын халықтың 51,95% -ы әйелдер, ал 48,05% -ы ерлер болды. 80,70% -ы протестанттық немесе басқа христиан дін өкілдері, ал 8,35% -ы рим-католик христиан дін өкілдері еді. 78,26% өзін британдық, 4,73% ирландтық, ал 29,36% солтүстік ирландиялық деп санады (респонденттер бірнеше ұлттық санаты таңдауға мүмкіндік алды). Халықтың орташа (медианалық) жасы 39 болды. 8,49% ульстерлік шотланд тілін біраз деңгейде біледі, ал 1,99% ирланд тілін біраз деңгейде біледі.

Көлік

Карикфергус темір жол станциясы 1862 жылдың 1 қазанында ашылды. Сонымен қатар, қаланың солтүстік-батысында Клиперстаун темір жол станциясы, ал шығысында Дауншир темір жол станциясы қызмет көрсетеді. Барлық үш станциядан Белфаст және Ларнға үнемі қатынайтын жолаушылар пойыздары бар. Каррикфергуста Барн, Иден, Маунт және Килрут атты төрт тарихи станция 1970 жылдары жабылды.

Мектептер мен білім беру

Каррикфергуста бірнеше бастауыш мектеп бар, олардың ішінде Сент-Николас бастауыш мектебі де бар. Аймаққа қызмет ететін орта мектептерге Каррикфергус гимназиясы, Каррикфергус академиясы және Улидия біріктірілген колледжі кіреді.

Спорт

Қаладағы спорттық ұйымдардың қатарында Каррик Рейнджерс ФК және Барн Юнайтед ФК футбол клубтары бар. Сондай-ақ, Каррикфергус желкендесу клубы мен Каррикфергус крикет клубы да осы қалада орналасқан.

Медиа

Carrickfergus FM – бұл аймақта белгілі бір маусымдарда ғана хабар тарататын, шектеулі қызмет лицензиясы бар қоғамдық радиостанция.

Қазіргі заманғы

Джиллиан Арнольд, суретші және дизайнер, Каррикфергуста туған. (1971–1990) Райан Иглсон, Дербишир және Ирландияның халықаралық крикетшісі, Ирландия құрамасы сапында 65 матч өткізген, 1995–2004. Фит Финлей, бұрынғы WWE күрескері, Гринландтың серіктелген ауылында туып өскен. Джимми Хилл (Норвич Сити) және Билли Маккалоу (Арсенал), Солтүстік Ирландияның халықаралық футболшылары, Каррикфергуста туған. Бобби Ирвин (Сток Сити), Солтүстік Ирландияның халықаралық футболшысы, Каррикфергусқа көшіп келгенге дейін жақын орналасқан Эденде туған. Вилли Ирвин (Бёрнли), Солтүстік Ирландияның халықаралық футболшысы, Каррикфергусқа көшуден бұрын Эденде туған. Ниам Кавана, 1993 жылғы «Евровидение» байқауының Ирландиядан қатысушысы және жеңімпазы. Адриан МакКинти, романшы, Каррикфергуста өтетін Шон Даффи романдарының авторы, қалада өскен. Шон Нисон, саясаткер және қоғамдық белсенді; Альянс партиясының бұрынғы жетекшісі Каррикфергус кеңесінде (1977–2013) отырды және Солтүстік Ирландия Ассамблеясында Шығыс Антримді (1998–2011) өкілдік етті. Стюарт Робинсон, Солтүстік Ирландияның «Жас жұлдызды іздеу» байқауының жүргізушісі және Cool FM радиостансасының дикторы. Джеки Вудберн, австралиялық «Көршілер» телесериалындағы Сьюзан Кеннеди рөлімен танымал актриса, Каррикфергуста дүниеге келді. Джо Зебеди (1971 жылы туған), қалада өскен жазушы.