Кіріспе

Американдық кітапханашы және мұражай директоры Джон Коттон Дана (19 тамыз 1856, Вудсток, Вермонт – 21 шілде 1929, Ньюарк, Нью-Джерси) – азаматтардың күнделікті өміріне қатысты болуы үшін кітапхана мен мұражай сияқты мәдени мекемелерді жаңартуға тырысқан американдық кітапхана және мұражай директоры. Қырық жыл бойы қоғамдық кітапханашы болып жұмыс істеген Дана оқудың пайдасын кеңінен насихаттады, кітаптарға тікелей қол жеткізуді дамытты және түрлі арнайы кітапханалық қызметтерді енгізді.

Ерте мансап

Дана Дартмут колледжінде заң оқыды және 1878 жылы бітірді. 1880 жылы Денверге көшіп келген Дана Колорадо штатының адвокатурасын тапсырып, заңгерлікпен айналыса бастады. 1883 жылы Нью-Йоркке көшіп, адвокаттыққа қабылданды. 1885 жылы «Ashby Avalanche» газетінің редакторы болып тағайындалған Дана Миннесотаға қоныс аударды, бірақ көп ұзамай Колорадоға қайта оралды. 1888 жылы Адин Ровена Вагенерге үйленді. Олардың балалары болған жоқ. Ол білімді адам ретінде танылып, Денвер қалалық мектептеріндегі байланыстарының арқасында, директор Аарон Гоув оны қаланың алғашқы кітапханашысы етіп тағайындады. Дана 1889 жылдан 1898 жылға дейін Денвер қалалық кітапханасына жетекшілік етті, онда ол «ашық сөрелер» саясатын енгізді, осы саясат бойынша оқырмандар әрбір сұраныс бойынша кітапхана қызметкерлерінің араласуынсыз өздеріне қажетті кітаптарды іздеуге мүмкіндік алды. Дана кітапханаларды жаңартуды қалап, оларды тек шағын топқа ғана қызығушылық тудыратын ескі заттар жинағы емес, жанды қоғамдық орталықтар ретінде көруді армандады. Дана басшылығымен Денвер қалалық кітапханасы балалар әдебиетіне арналған алғашқы коллекцияны құрды. Ол жеке өзі оқу залында балаларға әңгіме оқып беру дәстүріне қарсы болды, оның орнына балалар кітапханасының мектеп мұғалімдерінің білімін жетілдіруге бағытталғанын қалады. Дана 1895 жылы Колорадо кітапханалар қауымдастығының президенті болып сайланды және 1895/96 жылдары Америка кітапханалар қауымдастығының президенті қызметін атқарды. Қалалық салық мектеп округіне және, демек, кітапханаға жұмсалатындықтан, Дананың жалақысын төмендету туралы пікірталас күшейді. Дана кітапханада «алтын жақтаушылар» әдебиетін таратуына да сын айтылды, себебі Колорадо экономикасы күміс өндіруге тәуелді болды, ал алтын стандарты саяси мәселе еді. Дана кітапхана оқырмандары мәселенің екі жағын да білуі керек деп есептеді. Ол қайта шығысқа оралғаннан кейін 1898 жылдан 1902 жылға дейін Спрингфилд, Массачусетс қалалық кітапханасында кітапханашы болып жұмыс істеді және Денвердегі саясатының көп бөлігін сонда да сақтап қалды. Дана Спрингфилд кітапханасында жасаған өзгерістердің бірі – ғимараттың физикалық құрылымы болды. Ол жұмысшыларды көптеген қоршауларды бұзуға және еден жоспарын кеңейтуге бұйырды. Дана оқырмандарға сөрелерді еркін қарап шығуға рұқсат беруге қатаң талап қойды: «Сөрелер ашық болсын, жұртшылыққа кіруге рұқсат етілсін, және ашық сөрелер бүкіл басқарудың негізгі идеясын білдірсін. Бүкіл кітапхана көңілді және ыңғайлы атмосферамен сіңіп кеткен болуы керек». Бұл терминдер бір ғасырдан кейін ғана ойлап табылғанмен, Дана кітапхана коллекциялары мен ғимараттарының эргономикасы мен пайдалануына ерекше мән берді. Ол кітапхананың қамқоршыларымен билік күресіне қатысудан бас тартқаннан кейін Спрингфилдтен кетіп қалды.

Ньюарк қоғамдық кітапханасы мен мұражайы

Дана 1902 жылдан бастап 1929 жылы қайтыс болғанға дейін Ньюарк, Нью-Джерсидегі Ньюарк қалалық кітапханасына жетекшілік етті. Ол иммигранттар үшін шетел тілдері жинақтарын құрды, сондай-ақ бизнес ортасы үшін арнайы жинақ жасады. Бұл "Бизнес бөлімі" елдегі тұңғыш болып табылды. Дана 1909 жылдан 1911 жылға дейін Арнайы кітапханалар қауымдастығын құрып, оның алғашқы президенті болды. Дана 1909 жылы Ньюарк мұражайын құрып, өмірінің соңына дейін басқарды. Мұражай ерекше болды, себебі ол заманауи американдық тауарлық өнімдерді халықтық өнер ретінде, сондай-ақ фабрикада жасалған бұйымдарды қамтыды. Джон К. Дана еуропалық майлы бояуларды сатып алудың ақшаны ысырап ету екеніне сенді және осылайша американдық өнер бағыттарын қолдады. Ол заманауи өнерді ұнатпаса да, әмбебап мұражай принципіне сенеді, сондықтан Ашқан мектебіне қатысты өнер туындыларын сатып алуға бұйрық берді. 1915 жылы ол "Нью-Джерсинің топырақ өнімдері" көрмесін ұйымдастырды, онда Трентон керамикасынан екі фарфор унитазды көрсетті, бұл мұражайға өнеркәсіптік өнерді енгізу жұмысының бір бөлігі болды. Коттон сонымен қатар Ньюарк мұражайының танымал Тибет коллекциясын бастады. Дана былай деген сөзі келтірілген: "Жайлы, әрқашан ашық, үлкен дүкен – біздің құрған мұражайларымыздан гөрі жақсы өнер мұражайына көбірек ұқсайды". Бір биограф Дана туралы: "Ол кітапхана мектебінің оқу жоспарын шыдамас еді, және кітапхана мектебінің оны шыдамауы да сөзсіз".

Таңдалған жарияланымдар

Кітапханаға кіріспе, 1896 жыл. Жаңа мұражай, Джон Коттон Дананың еңбегі. ElmTree Press, Вудсток, Вермонт, 1917 жыл. Мұражайдың көңілсіздігі, Джон Коттон Дана, ElmTree Press, Вудсток, Вермонт, 1917 ж. Спикерді орнату, Джон Коттон Дана, ElmTree Press, Вудсток, Вермонт, 1918 жыл. Жаңа мұражай жоспары, Джон Коттон Дана, ElmTree Press, Вудсток, Вермонт, 1920 жыл. Американдық өнер: оны қалай дамытуға болады, Джон Коттон Дана, ElmTree Press, Вудсток, Вермонт, 1929 жыл. "Музей – өнердің демеушісі" Джон Коттон Дана. Шығармашылық өнер, 1929 жылғы наурыз. "Өнер – көз қадағалауда" Джон Коттон Дана. Музей, 1927 жылғы қаңтар. "Әлем өзгеретін болса, мұражайлар да өзгеруі керек пе?" Джон Коттон Дананың еңбегі. Музей, 1926 жылғы қыркүйек. Дана, Джон Коттон және Генри У. Кент, редакторлар. Он жетінші және он сегізінші ғасырлардағы кітапханалар туралы әдебиет. Чикаго: А. С. МакКлюр, 1906–07; қайта басылды Метучен: The Scarecrow Reprint Corporation, 1967 жыл.