Кіріспе
Американдық футболшы (1967 жылы туған)
Андре Превин Райсон (18 наурыз 1967 жылы туған) – бұрынғы американдық футболшы, қанатты шабуылшы. Ол Ұлттық футбол лигасының (NFL) «Индианаполис Колтс», «Атланта Фальконс», «Кливленд Браунс», «Джексонвилл Ягуарс», «Грин-Бэй Пэккерс», «Канзас-Сити Чифс», «Окленд Рейдерс» және Канада футбол лигасының (CFL) «Торонто Аргонавтс» командаларында ойнады. Райсон 1990 жылдан 1993 жылға дейін және 1997 жылы тағы бір рет Про Боулға шақырылды. 1997 жылы «Пэккерс» командасымен «Супер Боул» чемпионы атанды, финалда «Нью-Ингланд Патриотс» командасын жеңіп, ойынның алғашқы ұпаларын «Бретт Фавр» ойыншысынан 54 ярдтық тачдаунмен соқты. Сондай-ақ ол 2004 жылы «Торонто Аргонавтс» командасымен «Грей Кап» турнирін жеңіп алды. Ол АҚШ және Канадада кәсіби футбол чемпионаттарында жеңіске жеткен сирек ойыншылардың бірі. 2005 жылы CFL маусымында «Аргонавтс» командасы оны босатып жіберді. Ол 7 командада тачдаун соққан рекордты иеленеді. «Флинт Нортвестерн» жоғары мектебінде және «Мичиган мемлекеттік университетінде» студент кезінде жұлдызды ойыншы болды. «Мичиган мемлекеттік университетінде» оқыған соңғы курсында Райсон 709 ярдқа 30 қабылдама жасап, 5 тачдаун соқты; ол 1988 жылдың 1 қаңтарында «Роуз Боулды» жеңген 1987 жылғы «Мичиган мемлекеттік университеті» құрамасына үлкен үлес қосты. Карьерасының басында ол «Bad Moon» Райсон деген лақап атын алды, бұл Creedence Clearwater Revival тобының «Bad Moon Rising» әніне сілтеме жасайды. Майкл Адлер осы лақапты Крис Берманға бергені үшін жауапты деп есептеледі. «Чифс» командасында ойнаған кезде ол «Өрмелеуші адам» (Spiderman) деп аталды.
Индианаполис Колтс
Индианаполис Колтс командасы Райсонды 1989 жылғы НФЛ драфтының бірінші раундында (жалпы 22-ші нөмірмен) таңдады. Жаңа өнер көрсету маусымында ол 52 пас қабылдап, 820 ярдтан өтіп, төрт тачдаунға еселік етті.
Атланта соколдары
1990 жылғы 20 сәуірде «Индианаполис Колтс» командасы Райсонды, Крис Хинтонды, 1990 жылғы НФЛ драфтының бесінші раундындағы таңдау құқығын және 1991 жылғы НФЛ драфтының бірінші раундындағы таңдау құқығын «Атланта Фалконс» командасына, олардың 1990 жылғы НФЛ драфтындағы бірінші жалпы таңдау құқығы мен төртінші раундындағы таңдау құқығы үшін саудалады. «Индианаполис Колтс» осы сауданы пайдаланып, 1990 жылғы НФЛ драфтында Джефф Джорджты бірінші болып таңдады. Оның келесі маусымы «Фальконс» командасымен өткізген бес өте табысты маусымның біріншісі болды. Осы жылдары Райсон көптеген қабылдау көрсеткіштері бойынша көшбасшылардың қатарында болды және 1993 жылы 15 қабылдау тачдаунымен барлық НФЛ ойыншыларын басып өтті. Андре Райсон НФЛ тарихында алғашқы алты маусымында 60 тачдаун соққан бес қабылдаушының бірі болды. Райсон алғашқы төрт және алғашқы бес маусымында НФЛ-де ең көп қабылдауды жасады. Райсон алты маусым бойы ең көп қабылдау көрсеткіші бойынша НФЛ-де екінші орынды иеленді.
Кливленд Браунс
1994 жылғы маусымнан кейін Райсон Арт Моделл басқаратын «Кливленд Браунс» командасымен тиімді еркін агенттік келісімшартына қол қойды. Ол қол қою бонусы үшін бес жылға 17 миллион долларлық қарыз алуға мәжбүр болды, бұл сол кездегі ең жосық кең қабылдаушыға жасалған келісімшарт еді. Райсонның өткен жылы плей-оффқа шыққан «Браунс» командасы үшін басты қабылдаушы болуы күтілді. Алдыңғы алты маусымның төртеуінде «Про Боулға» шақырылған Райсонның карьерасындағы ең төмен көрсеткіштері тіркелді: қабылдау – 47, ярд – 701, тачдаун – 3, ойын басына қабылдау – 2,9 және ойын басына ярд – 43,8. Райсон сонымен қатар «Кливленд» жанкүйерлерімен келіспеушілікке түсті, олар команданың Балтиморға көшірілуі туралы жариялауға ашуланды, ал кейін Райсон оған өлім туралы угрозалар пошта арқылы келгенін мәлімдеді. «Пакерс» командасына өз алаңында жеңілгеннен кейін, бүкіл ойын бойы жанкүйерлер тарапынан ысқырындар естіген Райсон: «Біз бұл көшіруді жасамадық. Сондықтан, барлық ысқырағандарға, сіздер де ойланыңыздар. Егер Балтиморға барсақ, қуанамын. Бізде үй алаңының артықшылығы жоқ. Мен өз үйімде ешқашан осылай ысқырылған емеспін. Балтимор – біздің үйіміз. Балтимор, біз келеміз!» деді. Алайда Райсон командамен бірге Балтиморға көшпеді, себебі «Рейвенс» (Рэй Льюис және Джонатан Огден) таңдаған жаңа бірінші раунд ойыншыларына орын ашу үшін босатылды. Ол маусым соңында «Джексонвилл Жагуарс» командасына қосылды.
Джексонвилл Ягуарлар
1996 жылы Райсон алғашқы он ойынды «Джексонвилл Джагуарс» командасымен өткізді, 34 пас ұстап, 458 ярдқа және екі тачдаунға есепті қылды. 12-ші аптада Рисон мен квотербек Марк Брунелл арасындағы түсініспеушілік нәтижесінде «Питтсбург Стиллерс» командасына 28-3 есебімен жеңіліске ұшырады, соның салдарынан ойынды ұстап қалды. Бұл қателік екеуінің арасындағы жағдайды шиеленістірді және Райсон кейін босатылды.
Грин-Бей Пэкерс
Грин-Бэй Пэкерс 1996 жылдың 20 қарашасында Райсонды бос тізімнен (waivers) алды. Ол қалған бес ойында ойнап, 13 пас ұстап, 135 ярдқа және бір тачдаунға есебін қосты. Үш плей-офф ойынында, оның шеңбері Супер Боулға қатысу болды, ол 143 ярдқа және екі тачдаунға жеті пас ұстады. Райсон Супер Боул XXXI-де 35-21 есебімен жеңіске жеткен кезде алғашқы тачдаунды соқты.
Канзас Сити Чиффс
1997 жылғы маусымға дейін Канзас-Сити Чифс командасымен келісім жасады. Карьерасында екінші рет (алғашқы және жалғыз рет 1993 жылы) Райсон маусымның барлық 16 ойынында негізгі құрамда ойнады. Ол 72 пас ұстап, 1092 ярдтан өтті және 7 тачдаун соқты, нәтижесінде «Чифс» сол жылы бірінші орын алды. Дивизиондық плей-офф ойынында Райсон 110 ярдқа 8 пас ұстады, бірақ «Чифс» дивизиондағы қарсыласы және болашақ Супер Боул чемпионы «Денвер Бронкос» командасына 14:10 есебімен жеңіліп қалды. Келесі жылы ол 14 ойында 40 пас ұстап, 542 ярдтан өтіп, 5 тачдаун соқты. 1999 жылы 15 ойын ойнады, көрсеткіштері нашарлап, 218 ярдқа 21 пас ұстады, бірақ тачдаун соқпады.
Оукленд рейджерлері
2000 жылы «Оукленд Рейдерс» командасында ол 16 ойынның бәріне қатысты, бірақ негізгі құрамда ойнамады, 606 ярдқа 41 пас ұстап алып, алты тачдаун жасады. «Рейдерс» плей-оффқа жолдама алды, ал Райсон плей-офф ойындарында барлығы үш пас ұстап, 44 ярдқа жете алды. Райсон өзінің NFL мансабын 743 пас қабылдаумен, 10 205 ярд және 84 тачдаунмен аяқтады, сонымен қатар сегіз қайтарымды тепкіні 150 ярдқа және тоғыз жүгірісті 23 ярдқа жеткізді.
Торонтолық аргонавттар
2004 жылдың тамыз айында ол Канада футбол лигасының «Торонто Аргонавтс» командасымен келісім шарт жасасты, және сол жылы олар 92-ші «Грей Кап» чемпионатын жеңіп алды. 2005 жылдың тамызында команда оны құрамнан шығарды.
Есімдіктер
Райсон футбол алаңынан тыс өмірімен де есте қалды, осының арқасында ESPN спорт комментаторы Крис Берман оған "Bad Moon" Rison деген лақап ат қойды, бұл Creedence Clearwater Revival тобының "Bad Moon Rising" әніне сілтеме жасады. Канзас-Ситидегі үш маусымдық ойынында Рисонды "Жәндік адам" деп атайтын, ол тачдаун соққаннан кейін Жәндік адам сияқты тор шашуды ойынмен көрсетіп тұратын. Рисон өзіне осы лақап атты қоюының бір себебі, ол Жәндік адамды жақсы кейіпкер деп есептегендіктен, оны бас ауруы мен проблема тудырушы ретінде емес, жағымды тұлға ретінде танылғысы келді. Bleacher Report басылымы оның "Жәндік адам" лақап атын спорт тарихындағы ең керемет лақаптардың бірі деп атады.
Жаттықтыру
2006–2008 жылғы орта мектеп футболы маусымдарында Рисон Мичиган штатының Флинт қаласындағы Бичер орта мектебінде бас жаттықтырушының көмекшісі болды. Бас жаттықтырушы Кортни Хокинс болды, ол Мичиган штатында Рисонның бұрынғы командаласы. 2010 жылдың наурызында Рисон Флинт Солтүстік-Батыс орта мектебінің футбол командасының жаңа бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. 2010 және 2011 жылғы орта мектеп футболы маусымдарының ашылу аптасында Рисон және Флинт Солтүстік-Батыс командалары Кортни Хокинс пен Флинт Бичер командаларымен кездесті. Бұл ойындарда екі бұрынғы NFL ойыншысы өздері бітірген мектептерінде жаттықтырушылық етіп қана қоймай, мектептердің географиялық жақындығы қызықты және қарқынды бәсекелестікке әкелді. Екі ойынға да көп көрермен жиналды, нәтижесінде ойындар Флинттің 11 000 орындық Атвуд стадионында, Флинт Бичердің Расс Рейнольдс алаңында немесе Флинт Солтүстік-Батыстың Гай В. Хьюстон стадионында емес, өткізілуге мәжбүр болды. Бичер 2010 жылғы ашылу ойынын 28–18 есебімен жеңіп, Рисонның бас жаттықтырушы ретіндегі дебютін сүйкімсіз етті. 2011 жылғы ашылу ойыны қызықты болды, Солтүстік-Батыс командасы екі қосымша уақыттан кейін 46–44 есебімен жеңіске жетті. Флинт Солтүстік-Батыстағы екі жылдық қызметінде Рисонның команданы жаттықтыруы екінші маусымда айқын жақсаруды көрсетті, шабуылдық көрсеткіштері шамамен екі есеге өсті және төрт ойында барлығы тоғыз ұпаймен ғана жеңіліске ұшырады. 2012 жылдың мамырында Рисон Мичиган штатындағы білімін аяқтау және футбол командасына көмекші жаттықтырушы ретінде қосылу үшін Флинт Солтүстік-Батысты тастап кететінін хабарлады. Андре Рисон 2014 жылы Мичиган штатының Энн-Арбор қаласындағы Skyline орта мектебінде шабуылдық координатор ретінде жаттықтырды, онда 0–9 есебін тіркеді. Ол сондай-ақ ұлы Хантер Рисонды жаттықтырды, ол 2016 жылдың 1 сәуірінде Мичиган штатына өтіп кетті.
Басқа қызығушылықтар
Рисон Андре Рисон футбол академиясында кең қабылдаушыларды да жаттықтырады және 2008 жылы Гавайи All Star Classic-те бапкерлік жасады. Рисон MTV-нің "Made" реалити-шоуының бір бөлімінде пайда болды. Ол бір оқушыға орта мектеп футбол командасының қақпашысы болуға көмектесті. Рисон Spike TV-дегі "Pro vs. Joes" реалити-шоуының екінші маусымында танымал болды, сондай-ақ "TNA Impact" (қазір "Impact Wrestling" деп аталады) эпизодында да пайда болды. Ол алтыбұрышты рингтің ортасында тұрды, содан кейін Абисс пайда болды және Black Hole Рисонды лақтырып жіберді. Рисон 2012 жылғы ESPN 30 30 деректі фильмінде "Broke" ("Жұмыссыз") – бұрынғы кәсіби спортшылардың байлықтарын ысырап етуі туралы маңызды рөлде бейнеленген. Раконтурдың Билли Корбенінің режиссерлік және сценарийлік жұмысымен түсірілген бұл фильм 2012 жылы Трибека кинофестивалінде TFF/ESPN Спорт фестивалінің аясында көрсетілді және ESPN-нің "30 for 30" деректі фильмдер сериясының екінші маусымына ("II том" деп аталады) енгізілді. 2017 жылдың 30 мамырында Рисон Детройттегі Мичиган спорттық даңқ залына енгізілген сегіз жаңа тұлғаның бірі болды. Салтанатты шара 2017 жылдың 15 қыркүйегінде өтті.
Жеке өмір
Рисон 1993 жылдан 2001 жылға дейін TLC тобынан Лиза Лопеспен араласты. Олардың қарым-қатынасы қиын болды, отбасылық зорлық-зомбылыққа қатысты айыптаулармен белгіленді. 1994 жылы болған бір жанжал кезінде Лопес ваннада оның аяқ киімін өртеп, үйін өртеп жіберді; ол бірінші дәрежелі өрт қоюға айыпталды. Андренің ұлы Хантер Райсон 2017 жылы Мичиган мемлекеттік университетінде бірінші курс студенті ретінде, ал 2018 жылы Канзас мемлекеттік университетіне ауысты. Канзас штатында оқып жүргенде, 2019 жылдың маусым айында жас әйелге дене жарақат келтірді деген айып тағылды. Содан кейін ол 2020 жылы Фуллертон колледжіне түсуге міндеттенді. COVID-19 пандемиясының бір бөлігін анасы Рэквел Бэнкспен Аризона штатында күткеннен кейін, Хантер 2021 жылы Гранд Вэлли мемлекеттік университетіне түсіп, ойнады.