Кіріспе

Астрагүлдер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік.
|сурет = Hieracium pilosella plant.jpg
|туыс = Pilosella
|түр = officinarum
|автор = Vaill. Мысық құлағы шұңғылы (mouse ear hawkweed) деп аталатын, сары гүлді гүлді өсімдік, Еуропа мен Солтүстік Азияға тән. Лимон түсті жеке гүлшоғырлар құрайды. Көптеген шұңғыл түрлері сияқты, бұл өсімдік өте өзгергіш және ондаған түршелер мен жүздеген сорттар мен формалардан тұратын түрлер кешенінің бір бөлігі. Бұл аллелопатиялық өсімдік.

Сипаттама

Бұл - базальды жапырақ розеткасы бар, көп жылдық өсімдік. Гүл бөліктерін қоспағанда, өсімдіктің барлық бөлігі безді түктермен қапталған, әдетте ақшыл, кейде сабақта қызғылт түсті болады. Жапырақ розеткасы тұтас, сүйір немесе доғал, ұзындығы және ені әртүрлі. Жапырақтарының астыңғы жағы томентті (түкпен жабылған). Гүл шоғыр сабағы (скейпі) әдетте биіктей болады және базальды розетканың ортасынан шығады. Гүлшоғырлары сабақта жеке-жеке орналасқан, ашық лимон сары түсті, ал сыртқы тілшелерінің астыңғы жағы қызғылт. Ол мамырдан тамызға дейін гүлдейді және гүлдеріне әртүрлі жәндіктер, әсіресе шыбыштар келеді. Бұл өсімдік құрғақ, күнге толы жерлерді ұнатады. Ол құмды және осыған ұқсас, азырақ құнарлы топырақта жақсы өседі. Өсімдік столон шығарады, олардың ұш жағында жаңа розетка пайда болады, әрбір розетка ашық кеңістікте тығыз жамылғы құрайтын жаңа түпнұсқаға айналуы мүмкін. Сондай-ақ тұқымдар арқылы да көбейеді.

Экология

Бұл белгілі аллелопатиялық өсімдік, оның тамырлары өсімдік тамырларының өсуін тежейтін бірнеше заттарды, тіпті өзінің өсуін де тежейтін заттарды бөліп шығарады. Мүмкіндігі болған жағдайда, оны көкшөп және астық тұқымдас шөптермен кезектестіру арқылы бақылауға болады.

Ұқсас түрлер

Шетланд мысық құлағының шұңқылы (Pilosella flagellaris subsp. bicapitata) ұқсас, бірақ әрбір жапырақ сабағында екі гүл болады. Ол тек Шетланд аралдарында, жағалаудың тасты шалғын далаларында өседі. Мамырдан тамызға дейін гүлдейді.

Өсіру және пайдалану

Тышқан құлағындағы сойқанақ Солтүстік Америкада (Канаданың оңтүстігінде және АҚШ-тың солтүстік-шығысы мен солтүстік-батысында кездесетін) және Жаңа Зеландияда кең таралған, жайылмалы инвазивті түрге айналды. АҚШ-та ол C деңгейлі зиянды арамшөп (Вашингтон және Орегон штаттарында деңгейі жоғары), ал Квебекте – арамшөп ретінде тіркелген. Канаданың басқа аймақтарында оған ерекше статус берілмеген. Жаңа Зеландияның жусанды далаларында ол өте жайылмалы, себебі бұл аймақта сойқанақтың жергілікті түрлері жоқ, және оны және басқа ұқсас түрлерді бақылауға алу үшін биологиялық бақылау шаралары қолданылуда. Австралияның Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльс штаттарында Hawkweed Sp. түрлері мемлекеттік тыйым салынған арамшөптер деп жарияланып, 2015 жылғы Биоқауіпсіздік заңымен реттеледі. Қазіргі уақытта Pilosella (Hieracium) sp. түрінің кез келген өсімдігін анықтау, таралуын тоқтату және жою мақсатында бірнеше жою бағдарламалары іске қосылған (көбінесе еріктілердің қатысуымен). Жозеф Питон де Турнефорт бұл өсімдіктің шырынымен жабылған пышақтың тас пен ағашты бірдей оңай кесіп жіберуге қабілетті екеніне сенгендерін айтқан.

Фитохимия

Мысық құлағы қазылтырда кумаринге ұқсас амбеллиферон қосылысы бар. Өсімдік тритерпеноидтарды, негізінен тараксастеролды, сондай-ақ 4,4-диметил фитостеролдар – альфа және бета амирин, тараксерол және папоротник 7en 3бета-ол шығарады. Ол халық медицинасында қолданылған, сонымен қатар демалыс мақсатында қанаптың орнына пайдаланылған.