Кіріспе

Норвегиялық тау-кен және өнеркәсіптік компания Blaafarveværket, немесе Көк түсті жұмыстар, 1776 жылдан 1898 жылға дейін Норвегияның Бускеруд аймағындағы Модум муниципалитетіндегі Амотта орналасқан тау-кен және өнеркәсіптік компания болды. Бұл зауытта кобальт кенін өндіріп, оны балқыту арқылы көк кобальт шынысын (смальт) және көк кобальт (кобальт алюминат) пигментін өндірді. Қазіргі уақытта бұл ашық аспан астындағы өнеркәсіптік мұражай және өнер галереясы; ол Еуропадағы ең үлкен және жақсы сақталған кен мұражайы, сондай-ақ Норвегияның ең танымал туристік орындарының бірі. Компания 1776 жылы король Кристиан VII құрған Корольдік Көк түсті жұмыстар ретінде іске қосылды және меркантилизм дәуірінен сақталған маңызды компаниялардың бірі болды. Ол Норвегияның Дания, Нидерланды және Қашық Шығыс елдерімен саудасында маңызды рөл атқарды және 1814 жылға дейінгі кезеңде Норвегия экономикасына елеулі әсер етті. 1822 жылы компания Берлин банкирі Вильгельм Кристиан Бенеке мен Бенджамин Вегнерге сатылды. Олардың меншігі 1849 жылға дейін сақталды, бұл кезең компанияның өркендеу дәуірі болып есептеледі және ол елдегі ең ірі өнеркәсіптік кәсіпорынға айналды. 1848 жылғы төңкерістер мен синтетикалық ультрамариннің бәсекесі нәтижесінде компания 1849 жылы банкротқа ұшырады, бірақ 1898 жылға дейін қызметі азая түсті. 1968 жылдан бастап Blaafarveværket ашық аспан астындағы өнеркәсіптік мұражай және өнер галереясы ретінде жұртшылыққа қолжетімді болды, оны пайда көздемейтін Stiftelsen Blaafarveværket қоры басқарады. Blaafarveværket – Еуропадағы ең үлкен және жақсы сақталған дәстүрлі тау-кен мұражайы. Ол 1840 жылдар шамасындағы өркендеу кезеңіндегідей, тау-кен компаниясы ретінде жұртшылыққа ұсынылады.

Патшалық меншігі

Blaafarveværket компаниясы 1776 жылы Дания және Норвегия королі Кристиан VII құрған. Оның алғашқы тарихы Копенгагендегі Корольдік фарфор фабрикасымен тығыз байланысты, себебі кобальт фарфорды безендіру үшін маңызды болды. Компанияны құру корольдың зор инвестициясы болды, ол Дания-Норвегияның бір жылдық салық кірісіне тең келді. Тарихшы Ингерид Хагеннің сөзіне сәйкес, Blaafarveværket – меркантилизм дәуірінен сақталған маңызды Дания-Норвегия компанияларының бірі, ол Норвегияның Дания, Нидерланды және Азия елдерімен саудасында маңызды рөл атқарды және 1814 жылға дейінгі кезеңде Норвегия экономикасына шешуші әсер етті.

Бенеке-Вегнер дәуірі

Наполеон соғыстары кезінде патша компаниясы корольдің қарыз үшін кепіл ретінде берілді. Наполеон соғыстарынан кейін мемлекет кепілдік ақшаны төлей алмағандықтан, ол швед бизнесмені Петер Вильгельм Бергтің банкроттық иелігіне өтті және көрнекті берлин банкірі Вильгельм Кристиан Беннеке (кейіннен барон Беннеке атанған) бастаған инвесторлар тобына аукционда сатылды. Сатып алу, ресми түрде, құрала ретінде әрекет еткен Кристианиядағы саудагердің атынан жүзеге асырылды, бұл жұмысты Беннекенің жас серіктесі Бенджамин Вегнер ұйымдастырды. Ол Норвегияға компанияны бағалау және қажет деп тапса сатып алу үшін келді. Бірнеше жылдан кейін Беннеке мен Вегнер барлық акцияларды ресми түрде сатып алды, және компания заңды түрде «Бенеке және Вегнер» деп жұмыс істеді. Вегнер сонымен қатар бас директор (генералды директор) лауазымын 1822 жылдан 1849 жылға дейін атқарды. Беннеке мен Вегнердің меншігінде болған кезде компания үлкен өсімді басынан өткізіп, елдегі ең ірі компанияға айналды. Онда 2000-нан астам адам жұмыс істеді, ал өндірістің ең жоғары деңгейінде кобальт пигменттерінің әлемдік нарығының 80 пайызын қамтамасыз етті. Вегнер сонымен қатар жұмыскерлер үшін көптеген маңызды әлеуметтік реформаларды енгізді.

Қызметінің төмендеуі 18491898

1848 жылғы төңкерістерден туындаған экономикалық дағдарыс, сонымен қатар жаңа және арзан синтетикалық көк бояу – ультрамариннің бәсекелестігі, 1849 жылы Blaafarveværket компаниясының банкротқа ұшырауына себеп болды. Компания ең маңызды серіктесі – Англияның Goodhall & Reeves компаниясына сатылды. Дегенмен, экономикалық төмендеуге байланысты жаңа иелері компанияны қайтадан пайдалы ете алмады, және 1855 жылы ол неміс компаниясы Sächsischer Blaufarbenwerkverein-ге сатылды. 1857 жылы зауытта пигмент өндірісі тоқтатылды, бірақ компания таратылған 1898 жылға дейін кен өндіру жалғасты.

Мұражай және көркемсурет галереясы

Бүгінде Blaafarveværket – ашық аспан астындағы өнеркәсіптік мұражай және өнер галереясы. 1968 жылы Кьелл Расмус Штейнсвик пен оның әйелі Тоне Синдинг Штейнсвик бастамасымен Blaafarveværket-ті өнеркәсіптік мұражай ретінде халыққа ұсыну жобасы басталды. 1970 жылы Stiftelsens Modums Blaafarveværket коммерциялық емес қоры құрылды. Содан бері Blaafarveværket Скандинавиядағы ең маңызды өнер галереяларының біріне айналды және жылдар бойы көптеген ірі норвегиялық және шетелдік суретшілердің туындыларын көрсетті. 2003 жылдың жазында галереяда Дания патшайымы Маргрета II-нің суреттерінен көрме ұйымдастырылды. 1993 жылы ескі кобальт кен орындары туристерге ашылды, ал бүкіл аймақ қазір ашық аспан астындағы үлкен мұражай ретінде қызмет етеді. 1990 жылдардан бері Blaafarveværket Еуропадағы ең үлкен және жақсы сақталған дәстүрлі тау-кен мұражайы және Норвегияның ең танымал туристік орындарының бірі болып табылады. Мұражай 1840 жылдардағы өркендеген шағындағы тау-кен компаниясы болған кезіндей көрсетіледі. Мұражай мен өнер галереясы коммерциялық емес негізде қормен басқарылады және мемлекеттік және жеке гранттармен, сондай-ақ билет сатудан түсетін қаражатпен және басқа да ілесу қызметтерінен қаржыландырылады. Қазіргі Норвегия тау-кен мұражайы орналасқан бұрынғы Конгсберг күміс кен орындары Blaafarveværket-тен шамамен 30 шақырым қашықтықта орналасқан, бірақ мұражай мен бұрынғы күміс кен орындарының жұртшылыққа ашық бөліктері айтарлықтай кішкентай, ал тау-кен ортасының сақталған бөліктері де шектеулі.