Кіріспе
Ксерофтальмия (көне грекше xērós (ξηρός) – "құрғақ" және ophthalmos (οφθαλμός) – "көз" дегенді білдіреді) – көздің жас өндіре алмайтын медициналық жағдайы. Ол А витаминінің жетіспеушілігінен туындауы мүмкін, бірақ себептері басқа да болуы мүмкін. А витаминінің ауыр тапшылығынан туындаған ксерофтальмия конъюнктива мен мүйіз қабығының патологиялық құрғақтығымен сипатталады. Конъюнктива құрғақ, қалың және әжімді болады. Алғашқы белгі – түнде нашар көру. Егер ксерофтальмияны емдемесе, ол көздің құрғақ синдромына, мүйіз қабығының ойық жарасына және соңында мүйіз қабығы мен торлы қабықтың зақымдануынан соқырлыққа алып келуі мүмкін. Ксерофтальмия көбінесе диетадағы А витаминінің жетіспеушілігінен туындаған конъюнктива эпителийінің бұзылуымен байланысты – бұл дамыған елдерде сирек кездесетін жағдай, бірақ дамып келе жатқан елдерде әлі де көп зақым келтіреді. Көздің құрғауының басқа түрлері қартаюмен, қабақтардың жаман жабылуымен, бұрынғы жарақаттың салдарынан қалған тыртықтармен немесе ревматоидты артрит және Шегрендер синдромы сияқты аутоиммундық аурулармен байланысты, олардың барлығы созылмалы конъюнктивитке әкелуі мүмкін. Радиойодты терапия да ксерофтальмияны тудыруы мүмкін, көбінесе уақытша, бірақ кейбір пациенттерде кеш пайда болған немесе тұрақты ксерофтальмия байқалған. А витаминімен байланысты ксерофтальмиядағы мүйіз қабығының зақымдануы, көздің артқы бөлігіндегі торлы қабықтың зақымдануынан мүлдем өзгеше, бұл зақымдану А витаминінің жетіспеушілігінен де болуы мүмкін, бірақ ол А витаминінің басқа формаларының жетіспеушілігінен туындайды. А гиповитаминозынан туындаған ксерофтальмия А витамині метаболиті – ретино қышқылы сияқты гормонның жетіспеушілігіне байланысты, өйткені (кейбір өсуді тежеу әсерлерімен қатар) А витамині жетіспейтін егешқұйрықтарда ретино қышқылымен толықтыру арқылы жағдайды қалпына келтіруге болады (бірақ ретина зақымдануы жалғаса берсе де). Ретино қышқылы ретинаға немесе ретинолға дейін тотығытылмағандықтан, мүйіз қабығына әсері ретино қышқылына тән болуы керек. Бұл ретино қышқылының эпителий жасушаларының, мысалы, мүйіз қабығындағы эпителий жасушаларының жақсы денсаулығы үшін қажеттілігіне сәйкес келеді.
Xerophthalmia (from Ancient Greek xērós (ξηρός) meaning "dry" and ophthalmos (οφθαλμός) meaning "eye") is a medical condition in which the eye fails to produce tears. It may be caused by vitamin A deficiency, which is sometimes used to describe that condition, although there may be other causes. Xerophthalmia caused by a severe vitamin A deficiency is described by pathologic dryness of the conjunctiva and cornea. The conjunctiva becomes dry, thick and wrinkled. The first symptom is poor vision at night. If untreated, xerophthalmia can lead to dry eye syndrome, corneal ulceration, and ultimately to blindness as a result of corneal and retinal damage. Xerophthalmia usually implies a destructive dryness of the conjunctival epithelium due to dietary vitamin A deficiency—a rare condition in developed countries, but still causing much damage in developing countries. Other forms of dry eye are associated with aging, poor lid closure, scarring from a previous injury, or autoimmune diseases such as rheumatoid arthritis and Sjögren's syndrome, and these can all cause chronic conjunctivitis. Radioiodine therapy can also induce xerophthalmia, often transiently, although in some patients late onset or persistent xerophthalmia has been observed. The damage to the cornea in vitamin A associated xerophthalmia is quite different from damage to the retina at the back of the globe, a type of damage which can also be due to lack of vitamin A, but which is caused by lack of other forms of vitamin A which work in the visual system. Xerophthalmia from hypovitaminosis A is specifically due to lack of the hormone like vitamin A metabolite retinoic acid, since (along with certain growth stunting effects) the condition can be reversed in vitamin A deficient rats by retinoic acid supplementation (however the retinal damage continues). Since retinoic acid cannot be reduced to retinal or retinol, these effects on the cornea must be specific to retinoic acid. This is in keeping with retinoic acid's known requirement for good health in epithelial cells, such as those in the cornea.
Себеп
Бұл жағдай туа біткен емес және көз жас бездері көз жасын өндіре алмайтындықтан бірнеше айдың ішінде дамиды. Бұған дейін айтылған прогрессияға қатысты басқа да жағдайларға Битоттың дақтарының пайда болуы жатады, бұл конъюнктива ішінде жиналатын кератин қалдықтарының жиынтығы, сондай-ақ түнгі соқырлық, ол мүйіз қабығының ойық жарасына және толық соқырлыққа дейін жетеді.
Емдеу
Емдеу екі жолмен жүзеге асырылуы мүмкін: симптомдарды емдеу және кемшілікті жою. Симптомдарды емдеу көбінесе жасанды көз жасы қолдану (көз тамшылары түрінде), ауаның ылғалдылығын ылғалдандырғыштар арқылы арттыру және сыртта жүргенде бетке жабысатын көзілдірік киюді қамтиды. Кемшілікті жою үшін А витамині немесе поливитаминдерді қабылдауға болады, сондай-ақ А витаминіне бай тағамдарды жеуге болады. Қосымшалар және/немесе диета арқылы емдеу мүйіз қабығының ойық жарасына дейін ауру прогрессиялағанға дейін тиімді болуы мүмкін, одан кейін көру қабілетін қалпына келтірудің жалғыз мүмкіндігі – күрделі хирургиялық араласу.
Эпидемиология
Оңтүстік-Шығыс Азия аймағында алты жасқа дейінгі балалардың жартысынан астамында А витамині жетіспеушілігінің және түнгі соқырлықтың белгілері байқалады, ал ксерофтальмия балалық соқырлықтың алдын алуға болатын негізгі себебі болып табылады. Шамамен жыл сайын 350 мың бала А витамині жетіспеушілігі салдарынан соқыр болады. Мұның себептері жүктілік кезінде А витаминінің жетіспеуі, содан кейін емшек сүті арқылы А витаминінің аз мөлшерде берілуі, сондай-ақ нәрестелер мен балалардың А витамині мен бета-каротинге толыққанды жатпайтын тамақтануы болып табылады. А витамині жетіспеушілігінен соқырланған мектепке дейінгі жастағы балалардың саны, жаңа жағдайлардың ғана санына қарағанда, күтілгеннен төмен, себебі балалық шақтағы А витамині жетіспеушілігі барлық себептерге байланысты өлім-жітімді күрт арттырады.