Кіріспе
Ресей империясындағы кино өнері Ресей империясының киносы (Реформаға дейінгі орыс орфографиясы: Синематографъ Россійской Имперіі) шамамен 1907–1920 жылдар аралығын қамтиды, осы кезеңде берік инфрақұрылым қалыптасты. 1920 жылға дейін Ресейде түсірілген 2700-ден астам көркем фильмнің шамамен 300-і бүгінгі күнге дейін жетіп келді.
The Cinema of the Russian Empire (Pre reform Russian orthography: Синематографъ Россійской Имперіи) roughly spans the period 1907 1920, during which time a strong infrastructure was created. From the over 2,700 art films created in Russia before 1920, around 300 remain to this day.
Ресейдегі киноның басталуы
1896 жылдың сәуір айында, Парижде алғашқы фильмдер көрсетілгеннен кейін небәрі төрт ай өткен соң, Ресейде алғашқы кинематографиялық аппарат пайда болды. Ресей империясында алғашқы фильмдер 1896 жылдың мамыр айында Мәскеу мен Санкт-Петербург қалаларында Люмьер ағайындары арқылы көрсетілді. Сол айда Люмьер операторы Камиль Серф Мәскеу Кремліндегі Николай II-нің тәж кию рәсімін жазған Ресейдегі алғашқы фильм түсірілді. Алғашқы тұрақты кинотеатр 1896 жылы Санкт-Петербургте Невский проспектісінде, 46-шы үй мекенжайында ашылды. Алғашқы орыс фильмдері Мәскеудегі Корш театрында суретші Владимир Сашин көрсетті. Витаграф проекторын сатып алғаннан кейін Сашин қысқаметражды фильмдер түсіре бастады, олар 1896 жылдың тамызында театр қойылымы аяқталған соң көрермендерге көрсетілді.
Даму
Ресейде кино жәрмеңкелерде немесе жалға алынған залдарда кеңінен таралды. Люмьерлерден кейін Pathé және Gaumont өкілдері кеңселер ашып, ғасыр толысқан соң орыс көрермендері үшін фильмдер түсіре бастады. Театрлар салынды, фильмдерді жалға беру дистрибьюторлары көрсетушілерге тікелей сатуды ығыстырды. 1908 жылы Александр Дранков халық әнінде айтылған оқиғалар негізінде Владимир Ромашков режиссерлік еткен алғашқы орыс көркем фильмін – «Стенка Разин» фильмін жасады. Дранков өзінің фильмін түсіріп жатқанда, Мәскеу кино кәсіпкері Александр Ханжонков та жұмысқа кірісті. 1907 жылы «Кино» журналы алғаш рет жарық көрді. «Кино» – киноға арналған алғашқы ресейлік мерзімді басылым. Ладислав Старевич 1910 жылы алғашқы орыс анимациялық фильмін («Lucanus Cervus») және оқиғасы бар алғашқы тоқтаулы қуыршақ фильмін жасады. Ол 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Францияға эмиграция жасағанға дейін анимациялық фильмдер жасауын жалғастырды (олардың кейбіреулерін қазір DVD-де сатып алуға болады). 1911 жылы ол еңбектері үшін патшадан марапат алды. Француз, американдық, неміс, даттық, британдық және итальяндық компаниялардың бәсекелестігі күшейді, олар өз елдерінің өнімдерін ынталы ресейліктерге таратты. Бірақ отандық индустрия келесі бес жылда 129 толыққанды орыс фильмін жасады, тіпті олардың көпшілігі салыстырмалы түрде қысқа болса да, 1918 жылы ғана. 1912 жылы Ханжонков киностудиясы жұмыс істеді, Иван Можухин онда өзінің алғашқы фильмін – 2000 метрлік «Оборона Севастополя» («Севастопольді қорғау») көркем фильмін түсірді. Сол жылы Ресейде түсірілген неміс компаниясы режиссер Яков Протазановты Лев Толстой туралы «Уход Великого старца» («Ұлы қарттың келуі») атты тарихи фильмімен әлемге таныстырды. Патша Николай өзі де бірнеше үй киносын түсірді және ресми сарай кинематографисін тағайындады, бірақ 1913 жылы кино «бос әрекет, тіпті зиянды, ақымақтық, мұндай ұсақ-түйектерге мән берудің қажеті жоқ» деп жазды. Николай патша «Севастопольді қорғау» және оған ұқсас бірнеше фильмнің жасаушыларына көмек көрсетті, бірақ индустрия мемлекеттендірілмеді, мемлекеттік субсидиялар берілмеді немесе басқаша бақыланбады. Сондай-ақ ұлттық деңгейде цензураның бірнеше ережесі болды, мысалы, патшалардың кейіптерін драмалық фильмге түсірмеу, бірақ кинорежиссерлер көпшілікке арналған фильмдерді жасауға еркін болды; жергілікті шенеуніктер фильмдерді цензуралау немесе тыйым салуда қатаң болуы мүмкін. Детектив фильмдері мен мелодраманың түрлі түрлері танымал болды. 1914 жылы Ресейге Бірінші дүниежүзілік соғыс келгенде жағдай өзгерді. Импорт күрт төмендеді, әсіресе Германия мен оның одақтастарының фильмдері нарықтан жылдам шығып қалды. Ресей кинорежиссерлері антигермандық, «патриоттық» фильмдерге ертерек көшті, олар көбінесе асығыс жасалды, тіпті сценарийлер әлі жазылып жатқанда түсірілді, ол олқылықты толтырды: 1916 жылы Ресей 499 фильм шығарды, бұл үш жыл бұрынғыдан үш есе көп және ұзақметражды фильмдердің саны да көбейді. Ресейдің одақтастары өз кезегінде Протазанов пен психологиялық фильмдерге маманданған Евгений Бауэрдің фильмдері сияқты ең қызықты өнімдерді импорттай бастады, олардың екеуі де американ киноиндустриясының дамуына әсер етті. Керісінше, ресейлік компанияларға «фронтқа» операторларды жіберуге тыйым салынды, ал соғыс кадрларын Франция мен Англиядан әкелуге тура келді: кейбір ресейлік компаниялар оларды соғыс материалдарымен біріктіріп, жалған деректі фильмдер жасады. Сондай-ақ үкімет жаңалықтар мен үгіт-насихат фильмдерін бақылау үшін Скоболев комитетін құрды. Содан кейін Ресей революциясы болды, халықаралық соғыс жалғасып жатты. Көрермендер патшаға қарсы болғандықтан, кино өндірушілер ақпан революциясынан кейін патшаға қарсы тақырыптағы фильмдер шығара бастады. Бұл фильмдер, детектив фильмдері мен мелодрамалардың әдеттегі серігімен бірге, көшелер революционерлермен толмаған кезде театрларды толтырды. Алайда ірі қалалардағы инфрақұрылымның қирауы, соғыстың экономиканы құрғатуы, жергілікті советтердің ауылдық кинотеатрларды басып алуы және киноиндустриясындағы кейбір адамдардың коммунизмге қарсылығы Ресей киноиндустриясының 1917 жылы 8 қарашада Ленин жаңа ел – Ресей Совет Федеративтік Социалистік Республикасын жариялаған кезде іс жүзінде құлауына әкелді. Айырықша жағдай, 1917 жылы түсірілген соңғы маңызды орыс фильмі «Отайым Сергий» бір жылдан кейін жаңа елде, яғни Кеңес Одағында, алғашқы жаңа фильм болып шықты.