Кіріспе
Нысана сүйрегіш – қару немесе зымыранмен нысана алу жаттығулары үшін пилотсыз аппаратты, матадан жасалған сүйрегішті немесе басқа нысананы сүйрейтін ұшақ. Нысана сүйрегіштер көбінесе көліктік және қосымша ұшақтардың өңделген түрлері, сондай-ақ қолданыстан шыққан әскери ұшақтар болып табылады. Кейбіреулері, мысалы, Майлз Мартинет, осы мақсатқа арнап әзірленген. Бұл жұмыс қауіпті болып келді және қазір де қауіпті, себебі көбінесе тікелей оқ ату қолданылады және атушылар көбінесе оқу кезеңінде болады.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде мақсатты сүйрегіштерді әдетте олар үшін ұшқан әуе күштері пайдаланатын, және олар көбінесе жауынгерлік қимылдарда сәтсіз болған немесе конструкциялық ерекшеліктері бойынша қолайсыз немесе ескірген ұшақтардың өңделген түрлері болатын (Fairey Battle және Short Sturgeon мысалдарын қараңыз). Бұл ұшақтар әдетте бірнеше мың метрлік кабельдің соңында матадан жасалған сопақша нысананы сүйреп алып жүретін. Оқушы-ұшқыштар немесе әуе атқыштары басқа ұшақтардан боялған оқтарды қолданып нысанаға атып, соққыларды тіркеп, кейін талдау үшін пайдаланатын. RAF-та (Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінде) Miles Master II ұшақтары Орталық артиллериялық мектептегі нысана сүйреу тобының құрамында осы мақсатта қолданылды, ал мектеп 1942 жылдың сәуірінен 1944 жылдың наурызына дейін RAF Саттон Бриджінде орналасқан. Hawker Henley, Boulton Paul Defiant және Westland Lysander сияқты басқа ұшақтар да осы рөлде пайдаланылды, бірақ RAF ғана мақсатты сүйрегіштерді қолданған әуе күші емес еді. Олар көптеген әуе күштерінде қолданылды. АҚШ Әскери-әуе күштері TBD Devastator сияқты ескі ұшақтарды мақсатты сүйрегіш ретінде пайдаланды. Luftwaffe (Германия әуе күштері) және ВВС (Красная Армия) де сүйрегіштерді қолданды. Ұшаққа енгізілген негізгі өзгерістер – кабельді жинауға арналған арқан және қону алдында кабельді кері айналдыруға арналған оператордың жұмыс орны болды. Арқан әдетте ұшақтың сыртында орналасқан кішкентай жел турбинасымен қуаттандырылатын, ал турбина жел ағынымен қозғалып, тұтқа арқылы арқанға жалғанатын. Мұндай құрылғылар кейбір жанармай құю ұшақтарында жанармай құю шлангін операция аяқталғаннан кейін кері тарту үшін әлі де қолданылады. Сопақша нысана ұшақ қонуға дайындалар алдында, оны қайтаруға ыңғайлы жерде тастау қажет болатын. Сопақша нысананың өзі үлкен қарсылық күшін тудырып, әсіресе аз қуатты ұшақтар үшін қауіпті болуы мүмкін. Егер қозғалтқыш істен шықса, сопақша нысананың тудырған қарсылық күші ұшақтың жылдамдығын тоқтап қалу жылдамдығынан төмендетуі мүмкін, тіпті сопақша нысананы тастауға үлкермей тұрып (Hawker Henley мысалын қараңыз).
Соғыстан кейінгі кезең
Мұндай ұшақтарды пайдалану соғыстан кейін де жалғасты, бірақ бұрынғы әскери ұшақтарды келісімшарт бойынша азаматтық компаниялар сатып алып, модификациялап, пайдалану тенденциясы қалыптасты. Батыс Германияның Deutsche Luftfahrt Beratungsdienst және Швецияның Svensk Flygtjänst AB соғыстан кейінгі жылдары осы саладағы екі танымал компания болды, олар Hawker Sea Fury, Fairey Firefly және Douglas Skyraider сияқты түрлерін пайдаланды. Дегенмен, көптеген әуе күштері өздерінің қажеттіліктері үшін нысана сүйрегіштерін пайдалануды жалғастырды. Кейінгі жылдары азаматтық компанияларды пайдалану әлемдік деңгейде айтарлықтай кеңейді, көптеген компаниялар 1960 және 1970 жылдары осы салада құрылды немесе енді. Бұрынғы әскери ұшақтарды пайдалану тенденциясы сақталды, мысалы, Австралиядағы Fawcett Aviation 1960 жылдан 1970 жылдардың соңына дейін екі бұрынғы RAAF CAC Mustang ұшағын пайдаланды. Flight Systems Inc. компаниясы операцияларын Калифорниядағы Мохаведе Canadair Sabres ұшақтарын QF 86E зымырандарының нысанасы ретінде қайта жабдықтаудан бастады, алғашқы ұшақ 1975 жылдың сәуірінде пилотсыз ұшып өтті; бұл компания кейіннен Sabres ұшақтарын нысана сүйрегіш ретінде де пайдаланды. Flight Systems Inc. кейін Tracor компаниясы сатып алды, ал қазіргі таңдағы осы операцияларды BAE Systems Flight Systems Douglas Skyhawks ұшақтарымен жүзеге асыруда. Әскери ұшақтарды нысана сүйрегіштер ретінде пайдалану (және әуе күштерінің осындай мақсаттар үшін ескі ұшақтарды өздері сақтап қалуы) олардың соғыс кезеңіндегі ұшақтар ретінде сұранысқа ие болған дәуірде де қолданылуына әкелді; көптеген бұрынғы нысана сүйрегіштерді қазір авиашоуларда немесе ұшуға қалпына келтіру жұмыстарында, сондай-ақ авиациялық мұражайларда кездестіруге болады.
Қазіргі қолданылуы
Бүгінде әуе күштерінің көпшілігі нысана сүйреу қызметтерін ұсыну үшін азаматтық компанияларға жүгінуде. Бүгінгі таңда осы салада жұмыс істейтін көптеген компаниялар бұрынғы әскери ұшақтардың орнына өзгертілген корпоративтік реактивтік ұшақтарды қолданады. Азаматтық ұшақ түрлерін пайдаланудың артықшылықтарына тіркеудің қарапайымдығы (көптеген елдерде бұрынғы әскери ұшақтарды азаматтық ұшақ ретінде тіркеу қиын), техникалық қызмет көрсетудің оңайлығы және бұрынғы әскери ұшақтармен салыстырғанда төменгі операциялық шығындар жатады. 2007 жылы нысана сүйреу қызметтерін ұсынатын компаниялардың қатарында Ұлыбританиядағы FR Aviation Services Ltd. және оған байланысты AVdef (Францияда) және Falcon Special Air Services (Малайзияда) Falcon 20 ұшақтарын пайдаланатын компаниялар; Австралиядағы Pel Air Learjet ұшақтарын пайдаланатын компаниялар және (жақындағы үрдістерге кері қарай) Германиядағы EIS Aircraft Gmbh Pilatus PC 9 ұшақтарын пайдаланатын компаниялар бар. Нысана сүйреу операциялары тәуекелсіз емес. 1994 жылдың 17 қыркүйегінде Тайвань теңіз күштерінің кемесі тірі оқпен жаттығу кезінде Golden Eagle Aviation Lear 35A ұшағын қателікпен атып түсірді. Барлық төрт адам қаза тапты.