Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хью Ле Кейн (27 мамыр 1914 - 3 шілде 1977) – канадалық физик, композитор және аспап жасаушы. Ле Кейн Онтарионың солтүстік-батысындағы Порт-Артур (қазіргі Тандэр-Бей) қаласында өсті. Ол жас кезінде музыкалық аспаптар жасауға кірісті. Бала кезінде ол "әдемі дыбыстарды" елестете бастады. Порт-Артур қаласындағы Порт-Артур орта мектебінде (P. A. C. I.) оқыды. 1939 жылы Квинс университетінде ғылым магистрі дәрежесін аяқтағаннан кейін, Ле Кейнге Канаданың Ұлттық зерттеу кеңесінің (NRC) стипендиясы тағайындалды, ол Квинсте атомдық физиканы өлшеу құралдары бойынша жұмысын жалғастырды. 1940 жылдан 1974 жылға дейін Оттавадағы NRC-де жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде алғашқы радар жүйелерін әзірлеуге көмектесті. NRC гранты бойынша 1948 жылдан 1952 жылға дейін Англияда ядролық физиканы зерттеді. Ле Кейн сол "әдемі дыбыстарды" шығарудың жаңа тәсілдерін табуды қалағандықтан, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа электрондық аспаптарды құрастыру үшін жеке электрондық музыка студиясын құрды.
Hugh Le Caine (May 27, 1914 – July 3, 1977) was a Canadian physicist, composer, and instrument builder. Le Caine was brought up in Port Arthur (now Thunder Bay) in northwestern Ontario. At a young age, he began making musical instruments. In youth, he started imagining "beautiful sounds". He attended high school in Port Arthur at Port Arthur Collegiate Institute (P. A. C. I.). After completing his master of science degree from Queen's University in 1939, Le Caine was awarded a National Research Council of Canada (NRC) fellowship to continue his work on atomic physics measuring devices at Queen's. He worked with the NRC in Ottawa from 1940 to 1974. During World War II, he assisted in the development of the first radar systems. On an NRC grant he studied nuclear physics from 1948 to 1952 in England. Le Caine wanted to devise new ways to produce those "beautiful sounds", so he established his own electronic music studio where he began to build new electronic instruments after World War II.
Шығармалары
Үйінде ол өмір бойы электрондық музыка мен дыбыс тудыруға қызығушылық танытты. 1937 жылы Ле Кейн электрондық еркін тілшелі орган жасады, ал 1940 жылдардың ортасында ол алғашқы синтезаторлардың бірі деп танылған Электрондық Сакутты құрастырды. Оның аспаптарын көпшілік алдында көрсеткеннен кейін, 1954 жылы оған музыкалық қызметін NRC-ге көшіруге және толық уақыт жұмыс істеуге рұқсат берілді, онда ол ELMUS, Канадалық электрондық музыка зертханасын ашу үшін қаржыландыру алды. Келесі жиырма жыл ішінде ол жиырма екіден астам түрлі жаңа аспаптар жасады және Канада университеттеріне жаңа электрондық музыка саласында өз студияларын құруға көмектесті. Ле Кейннің ең маңызды өнертабыстарының бірі – арнайы мақсаттағы магнитофон (кейіннен «Көп жол» деп аталды). Оның магнитофонымен тәжірибелеуі 1955 жылы «Дрипсодия» композициясын жасауға әкелді. Шығарманың қосымша тақырыбы – «Өзгермелі жылдамдықты жазғышқа этюд» («Étude for Variable Speed Recorder»); Ле Кейн «этюд» сөзін қолдану арқылы музыкалық өткелді мойындайды. Француз тілінде «зерттеу» деген мағынаны білдіретін бұл термин, құралға белгілі бір техникалық қиындықты зерттеуге мүмкіндік береді. 1955 жылдан NRC-ден зейнеткерлікке шыққан 1973 жылға дейін Ле Кейн өзінің жаңа құрылғыларының мүмкіндіктерін көрсету үшін кем дегенде он бес электроакустикалық композиция жасады. Ол сондай-ақ көптеген жаңа құрылғыларды құрастырып, өз идеялары мен өнертабыстарын білімді қоғамдар мен жалпы жұртшылыққа ұсынды. Бірақ Ле Кейн білімді қоғамдар мен жұртшылықтан жақсы пікір алғанымен, индустриядан қанағаттанарлық жауап алмады. Бақытына орай, Ле Кейннің өміріне оның күш-жігерінің құндылығын сезінуге көмектесетін бірнеше адам келді. Олардың бірі – израильдік композитор Йозеф Тал. 1958 жылдың жазында Тал ЮНЕСКО гранты бойынша Оттаваға барып, ірі электрондық музыка студияларын зерттеді. Тал Ле Кейн жасаған аспаптарға қатты риза болды, бірақ бұл Ле Кейн үшін қаншалықты маңызды екенін келесі күні ғана түсінді, Ле Кейн, Тал және бірнеше техниктер шағын мейрамханада түскі ас ішіп отырғанда. Тал Ле Кейн бұл күні тыныш болғанын ғана емес, үстелде жақын қарағанда, Ле Кейннің көздерінен жас ағып, үнсіз түрде сорпасына тамғанын байқады. Мүмкіндік туғанда Тал абайсызда техниктердің бірінен сұрады, олар Ле Кейн Канадада ешбір композитордың оның аспаптарына мұқтаж емес деп сезінгенін және Тал оның туындыларына қызығушылық танытқан алғашқы композитор екенін айтты. 1962 жылы Ле Кейн Иерусалимге келіп, Йозеф Тал құрған Израильдегі электрондық музыка орталығына өзінің Creative Tape Recorder-ін орнатты. Ле Кейн 1959 жылы Торонто университетінде және 1964 жылы Макгилл университетінде электрондық музыка студияларын дамытуға да белсенді қатысты.
At home, he pursued a lifelong interest in electronic music and sound generation. In 1937, Le Caine designed an electronic free reed organ, and in the mid 1940s, he built the Electronic Sackbut, now recognised to be one of the first synthesizers. After the success of public demonstrations of his instruments, he was permitted to move his musical activities to the NRC and to work on them full time in 1954, where he gained funding in order to open ELMUS, the Canadian Electronic Music Laboratory. Over the next twenty years, he built over twenty two different new instruments and helped Canadian universities establish their own studios in the new electronic music medium. One of Le Caine's most notable inventions was the Special Purpose Tape Recorder (later renamed the "Multi track."). Experiments with his recorder led to the composition of Dripsody in 1955. The subtitle of the piece is "An Étude for Variable Speed Recorder"; Le Caine is acknowledging the musical past with his use of the word étude. French for "study", it allows an instrument to explore or study a specific technical difficulty. Between 1955 and his retirement from the NRC in 1973, Le Caine produced at least fifteen electroacoustic compositions in order to demonstrate the capabilities of his new devices. He also created a score of new devices and also presented his ideas and inventions to learned bodies and the general public. But while Le Caine did get excellent responses from both the learned bodies and the public, he did not get a satisfactory response from industry. Fortunately, a few people did eventually come into Le Caine's life to make him feel his efforts were of some value. One of these people was Israeli composer Josef Tal. In the summer of 1958, Tal had travelled to Ottawa under a UNESCO grant to visit major electronic music studios. Tal grew very excited about the instruments that Le Caine had built, but he did not realize what this meant to Le Caine until the following day when Le Caine, Tal, and several technicians were having lunch in a small restaurant. Tal noticed that not only had Le Caine been rather silent on this day, but on close inspection at the table, Le Caine had tears running down his cheeks and falling silently into his soup. When an opportunity arose, Tal delicately asked one of the technicians about this and was told that Le Caine had felt no composer in Canada had a use for his instruments and that Tal was the first composer who had shown any interest in his work. In 1962 Le Caine arrived in Jerusalem to install his Creative Tape Recorder in the Centre for Electronic Music in Israel, established by Josef Tal. Le Caine also collaborated in the development of pioneering electronic music studios at the University of Toronto in 1959 and at McGill University in 1964.
Дрипсоди
Оның композициялық өнімділігі шағын болғанымен, Ле Кейн музыкант композиторларының бірі ретінде есте қалады. Оның ең танымал шығармасы – «Дрипсодия» (1955), су тамшысының дыбысына негізделген музыкант музыкасы, ол пьеса барысында әртүрлі дыбыстарға айналдырылып, өзгертіледі. Ле Кейн екі дюймге толған металл қоқыс себетін пайдаланып, су тамшысын себеттен он дюйм биіктікте ұстап, су тамшыларын отыз минут бойы таспаға жазды. Алынған жазбаны қарап шыққаннан кейін, Ле Кейн су тамшыларының біреуін таңдап, қысқа таспаға тіркеді. Бұл су тамшысының дәстүрлі остинато фигурасы сияқты қайталануына мүмкіндік берді. Ле Кейн су тамшысының дыбысына ықпал ететін ритмдік фигураларды жазып алды, содан кейін әр фигураның күшін анықтап, сәйкес децибел санын жазды. Ол ритмдердің уақыт мәндерін әртүрлі биіктіктегі таспалармен байланыстырды. Таспаға оралып келсек, Ле Кейн жаңа құралмен бес түрлі операцияны немесе манипуляцияны жасады, олардың әрқайсысының әсері әртүрлі болды. Бірінші операция – таспа жылдамдығын өзгерту, оның негізгі әдісі болды. Таспаны қаншалықты жылдам ойнасаңыз, дыбыс биіктігі соншалықты жоғары болады, керісінше – төмендейді. Таспа жылдамдығы секундына дюйм (ips) арқылы өлшенеді. Жазуды жартысына дейін баяулатсаңыз (7 1/2 ips), барлық дыбыс биіктігі октаваға төмендейді. Ле Кейн әртүрлі жылдамдықтарды таңдауға мүмкіндік беретін үш октавалық пернетақта жасады. «Дрипсодия» кезіндегі барлық дыбыс биіктігінің өзгеруі таспа жылдамдығын өзгерту арқылы қол жеткізілді. Ол пернетақта жасау барысында дыбыс биіктіктерін пентатоникалық (бес ноталық) шкалаға жинады. Екінші операцияның мақсаты – жазылған дыбысты кері ойнату, таспаның бағытын өзгерту болды. Акустикалық тұрғыдан алғанда, бұл амплитудалық қабықты өзгертуге әкеледі. Әдетте, амплитудамен байланыстыратын нәрсе – мысалы, фортепианоның пернесін басу, дыбыс күшті шығып, бірте-бірте баяулап кетеді; екінші операцияның мақсаты – керісінше. Ле Кейн «Дрипсодия» да естілетін остинато үлгілерін жасау үшін төрт түрлі таспа орамасын қолданды. Үш түрлі жылдамдық он екі түрлі циклді құрады, қосымша тіркеулердің қажеті болмады. Дегенмен, төртінші операция ретінде ол тіркеулерді пайдаланды. Бастапқы тамшының әртүрлі ойнату жылдамдықтарынан туындаған әртүрлі дыбыс биіктіктерін біріктіру арқылы он екі ноталық арпеджио жасалды. Композицияны жасау үшін жиырма бес тіркеу ғана қолданылды, бұл оны өте мақтан тұтты, ал көпжолғы диктофон барлық басқа өзгерістерді бақылады. Бесінші операция – таспаны кешіктіру, оны теледидарда қолданылатын, хабар таратуды кейінге қалдыру деген терминмен шатастырмау керек. Ле Кейн үшін бұл дыбысты рекордерде ойнатып, бірден қайта жаздыру арқылы жасалған эхо эффектісі болды. Жаңа жазбаның амплитудасы төмендеді, нәтижесінде эхоға ұқсас дыбыс пайда болды. Ле Кейн бір түнді бастапқы «тамшы» дыбысын өңдеумен өткізді. Жалпы жұмысты бағдарламалық деп санауға болады, ол жаңбырдың құйылуы мен ағылуына ұқсас. Ол көпжолғы стерео араластыру жүйесін қосқаннан бері әр түрлі нұсқалары бар. «Дрипсодия» – музыкант музыкасының ең көп орындалатын үлгілерінің бірі, бірақ Ле Кейн қарапайымдылықты сақтады. Бірде «Дрипсодия» деген атауды неге таңдады деп сұрағанда, ол: «Себебі ол тамшымен жазылған» деп жауап берді.
Though his composition output was small, Le Caine is remembered as one of the great pioneer composers of musique concrète, his best known work being Dripsody (1955), a piece of musique concrète based on the sound of a single drop of water that over the course of the piece is permuted and contorted into a variety of sounds. Le Caine used a metal wastebasket filled with two inches of water, held an eyedropper ten inches above the wastebasket, and tape recorded the water drops for thirty minutes. After reviewing the resulting recording, Le Caine selected one of the water drops and spliced it onto a short tape loop. This allowed the water drop to repeat like a traditional ostinato figure. Le Caine wrote down rhythmic figures he felt stimulated the sound of water drops then he decided how loud to make each figure, writing down a corresponding decibel number. He correlated the time values of the rhythms with different lengths of tape. Coming back to the tape recorder, Le Caine used that new tool to perform five kinds of operations or manipulations, all with a different effect. The first operation, which was the changing of tape speed, was his primary technique. The faster the tape is played, the higher the pitch and vice versa. Tape speed is measured by ips or inches per second. So slowing a recording by half (7 1/2 ips), lowers all pitches by an octave. Le Caine created a three octave keyboard that allows him to choose different speeds. All the different pitches during Dripsody were achieved by changing the tape speed. He, sometime in the process of creating the keyboard, assembled the pitches into a pentatonic (five note) scale pattern. The second operation's objective was to play the recorded sound backwards, reversing the direction of the tape. Acoustically, the effect is to change the amplitude envelope. What we normally experience with amplitude is, for example, pressing a key on a piano, a loud sound emerges then slowly fades away; the second operation's objective is the opposite. Le Caine also used four different tape loops to produce ostinato patterns heard in Dripsody. Three different speeds creates twelve different loops not needing to add additional splices. However, he did use splices as his fourth operation. Splicing different pitches resulted from different playback speeds of initial drop creates a twelve note arpeggio. Only twenty five splices were used to compose the piece, which made him very proud, and the multi track recorder controlled all other variations. The fifth operation was the use of tape delay, not to be confused with the same term used on the television world that means to postpone broadcasts. To Le Caine, it was an echo effect he produced by playing a sound on the recorder while re recording the sound at the same time. The new recording had a lower amplitude and created an echo like sound. Le Caine spent one night manipulating his initial "drop" sound. The overall work could be considered programmatic, it is similar to the ebb and flow of a rain shower. There are various versions since he added a stereo mixing system to the multi track. Dripsody is one of the most frequently played examples of musique concrète, but Le Caine remained modest. Once when asked why he chose the name Dripsody he replied, "Because it was written by a drip."
Өмір
Ол Труди Ле Кейнге үйленген, ол Гертруда Яновски туған, музыканы оқытушы. Ле Кейн 1977 жылы 63 жасында мотоцикл апатынан алған жарақаттарынан көз жұмды.
He was married to Trudi Le Caine, born Gertrude Janowski, a music educator. Le Caine died in 1977 from injuries in a motorcycle accident at age sixty three.