Кіріспе

Махабхаратадағы антагонист Шакуни (Шакуни, शकुनि, Shakuni) – индуист эпосы Махабхаратаның антагонистерінің бірі. Ол алғаш рет таныстырылғанда Гандара патшалығының ханзадасы болды, кейін әкесі Субаланың қазасынан соң патша болды. Ол Гандаридің інісі және Кауравалардың шешесі жағынан ағасы. Шакуни ақылды, тәжірибелі және зұлым адам ретінде бейнеленеді, ол немерелеріне, әсіресе үлкені Дурьодханаға, туыстары Пандаваларға қарсы қастандық жасауда көмектесті. Шакуни Юдхиштхирамен шахмат ойнады, бұл эпостағы маңызды оқиғалардың бірі. Ол манипуляция және әділетсіз ойын шеберлігін пайдаланып, екі рет жеңіске жетіп, Пандавалардың жер аударылуына және Кауравалардың билігін нығайтуға себеп болды. Кауравалар мен Пандавалар арасындағы Курукшетра соғысы кезінде Шакуниді ең кіші Пандава Сахадева өлтірді.

Этимологиясы мен эпитеттері

Санскрит тіліндегі "Шакуни" сөзі "үлкен құс" дегенді білдіреді, көбінесе қарғадай құстарды білдіру үшін қолданылады. Осы есімді басқа кейіпкерлерге жылан, риши, Икшваку патшасының ұлы, және Врикасураның әкесі Хиранякшаның ұлы асура жатады. Әр түрлі тегі бойынша атауларына Саубала, Саубалака, Саубалея, Субалажа және Субалапутра жатады. Гандарадан шыққандығына байланысты Шакуниді Гандарапати, Гандарараджа, Гандарараджапутра, Гандараражасута деп те атаған. "Таудан келген" (Парватия) және "құмар ойыншы" (Китава) – Шакунидің маңызды есімдері. Ұлука – оның ұлы, ол Курукшетра соғысында елшілік қызметін атқарды. Эпостың Ашвамедхика Парвасында Курукшетра шайқасынан кейін Гандараны билеген Шакуни ұрпағы туралы айтылады. Шакуни әпкесімен бірге Курулардың астанасы Хастинапураға барды. Олар үйленгеннен кейін Шакуни Гандараға қайтып оралды.

Куруға әсері

Шакуни жиі Хастинапураға келіп, сонда қарындасын күтіп тұратын, ол жотасының соқыр күйеуіне деген құрметінен өзін соқыр қылған еді, сондай-ақ оның ұлдары, Каураваларға да қарайтын. Сол сияқты, Кришна (Пандавалардың ана жағынан туысы) бүкіл дастанда Пандава ағайындыларына көмектеседі. Драупадидің (Пандавалардың ортақ әйелі) отбасы да оның балаларын тәрбиелеуде маңызды рөл атқарады. Осындай мысалдарға сүйене отырып, ғалымдар Махабхаратаның баяндамасын қалыптастыруда аналық отбасылардың маңыздылығы мен ықпалын атап көрсетеді. Видураның ескертулеріне қарамастан, Юдхиштхира ұсынылған құмар ойынына келіседі және ағалары мен олардың әйелі Драупадимен бірге Хастинапураға келеді. Шакуни, Дюрьодананың өкілі ретінде, Юдхиштхирамен 20 рет лақтыру ойынына қатысады. Әр жолы Юдхиштхира жеңіледі, осының салдарынан оның байлығы, қызметшілері, тіпті ағалары да біртіндеп жоғалады. Шакуни, өзінің алаяқтығы үшін өкініш білдірмей, өзінің тактикасын лайықты қарсыласқа қажет деп ақтады. Ол Юдхиштхираның әділ емес тәсілдерден аулақ болу туралы тілегін қабылдамай, ойынды жалғастырады, ал ұрлықты шеберлікпен жасауды өз білігімен іске асырады. Ойын барысында Шакунидің әдепсіз ойынды әділ деп көрсету шеберлігі Дюрьодана мен Каурава ақсақалдарын қызықтырады. Дхритараштра, құмарлыққа беріліп, әр лақтырудан кейін Шакуни жеңіп алғанын сұрайды. Соңында Юдхиштхира Драупадини салып, жоғалтады, бұл Пандавалар үшін апатты жағдайға алып келеді.

Курукшетра Соғыс және өлім

Шакуни Кауравалар жағынан Курукшетра соғысына белсенді қатысып, онда шеберлік, алаяқтық және стратегияны көрсете білді. Соғыстың бірінші күні Шакуни Пративиндхьямен жекпе-жекке шықты (Бхишма Парва, 45-тарау, 63-аят). Соғыс барысында ол Ираванмен шайқасып, Ираван Шакунидің бес бауырларын өлтірді (Бхишма Парва, 90-тарау, 25-аят). Содан кейін Шакуни Юдхиштхира, Накула және Сахадевамен бетпе-бет келді де, олардан жеңілді (Бхишма Парва, 105-тарау, 8-аят). Дегенмен, бұл оқиғалар Махабхаратада қайшылық тудырады, себебі Субала мен оның ұлдары Юдхиштхираның Раджасуя яджнясына қатысты, Шакунидің бауырлары Курукшетрадағы ұлы соғыста күресті және олар соғыс кезінде қаза тапты.