Кіріспе
Үнді эпосы Махабхаратаның басты кейіпкері, Махабхаратадағы тұлға Арджуна (,), сондай-ақ Партха және Дханнаджая деп те аталады, ол Махабхаратада баяндалған Куру патшалығының ежелгі үнді шаһзадасы болды. Ол Куру әулетінен тараған Пандава бес бауырдың үшіншісі. Махабхарата соғысында Арджуна Курукшетра шайқасында Пандавалар тарапынан маңызды жауынгер болды. Соғыс басталмас бұрын, оның ұстазы Кришна оған Багавад-гитаның жоғары білімін сыйлады, осы арқылы ол моральдық дилеммаларын жеңе алды. Арджуна – Куру патшасы Пандудың әйелі Кунти мен құдай Индраның ұлы, Индра Пандудың қарғысынан туған. Махабхаратада Арджуна ерте жасынан-ақ шебер мерген, ұстазы Дронаның құрметіне ие болған оқушы, Кауравалардың басты қарсыласы және Драупадидің күйеуі ретінде бейнеленеді, ол Пандавалардың ортақ әйелі болды. Арджуна екі рет жер аударылды, алғаш рет бауырларымен жасаған келісімді бұзғаны үшін, екінші рет ағасының қару-жарақтарын тіктеп алғаннан кейін бауырларымен бірге. Бірінші жер аударуы кезінде Арджуна Улупиге, Читрангадаға және Субхадраға үйленді. Төрт әйелінен Арджуна төрт ұл өмірге келді, әр әйелден біреу – Шрутакарма, Ираван, Бабхрувахана және Абиманю. Екінші жер аударуы кезінде Арджуна көптеген құдайлық қару-жарақтарға ие болды. Жауынгер болудан басқа, Арджуна музыка мен биде де шеберлік танытты. Эпостың соңында Пандавалар Драупадимен бірге Гималайға кетеді, онда уақыт өте келе әркім көкке қайта оралады.
the character in the Hindu epic Mahabharata
Arjuna (, ), also known as Partha and Dhananjaya, was an ancient Indian prince of the Kuru Kingdom discussed in the epic, Mahabharata. He was the third of five Pandava brothers, from the lineage of the Kuru. In the Mahabharata War, Arjuna was a key warrior from the Pandava side in the battle of Kurukshetra. Before the beginning of the war, his mentor Krishna gave him the supreme knowledge of the Bhagavad Gita to overcome his moral dilemmas. Arjuna was the son of Kunti, the wife of Kuru King Pandu, and the god Indra, who fathered him due to Pandu's curse. In the Mahabharata, Arjuna is depicted as a skilled archer from an early age, as a student who earns the favor of his preceptor Drona, as the primary adversary of Kauravas, and the betrothed of Draupadi, who became the common wife of the Pandavas. Arjuna is twice exiled, first for breaking a pact with his brothers, and again with his brothers after his oldest brother is tricked into gambling away the throne. During his first exile, Arjuna married Ulupi, Chitrāngadā and Subhadra. From his four wives, Arjuna had four sons, one from each wife Shrutakarma, Iravan, Babhruvahana and Abhimanyu. During his second exile, Arjuna gained many celestial weapons. Apart from being a warrior, Arjuna also possessed skills in music and dance. At the end of the epic the Pandavas, accompanied by Draupadi, retire to the Himalayas, where everyone in time passes away to arrive in heaven.
Туу және ерте өмір
Арджуна – әйелдерге қатысты қарғысқа ұшырағандықтан, әйелмен қарым-қатынас жасаса қайтыс болатын Пандудың бес Падава ұлының бірі еді. Сондықтан оның ұлдары Кунтиге жас кезінде Дурваса ғалымы берген мантра арқылы дүниеге келді. Оның әйелдері Мадри мен Кунти әртүрлі құдайларға жалбарынып, балаларға ие болды. Аңыз бойынша, Арджуна – анасы Кунти күйеуінің тілегі бойынша Индра құдайына дұға тілегеннен кейін сый ретінде туған жарық құдай еді. "Махабхарата" және "Деви Бхагавата" сияқты Пураналарда Арджуна Нара атымен белгілі ришидің жаңадан туған нұры ретінде сипатталған. Дхритараштрадан кіші болғанына қарамастан, Панду әкесінен кейін Бхарата патшасы болды. Себебі Дхритараштра соқыр болғандықтан, ол патшалық мұрагерлік құқығынан айырылды. Дхритараштраның 100 ұлы болды, олар Каурава ағайындылары деп аталды және Панду қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Олардың ұстаздарының бірі – Арджунаны өте жақсы көретін Дрона есімді брахман жауынгері болды. Свами Пармешваранандтың айтуынша, Арджуна Дронаның ең талантты шәкірті болған. Ол Дронаның барлық шәкірттерінің ішінде тек Арджуна ғана садақ пен жебемен ағаштағы ойыншық құстың көзін нысанаға алуға қабілетті болғанын, ал Дронаның болжамы дұрыс екенін айтқан оқиғаны еске алады. Принцтер оқуын аяқтағаннан кейін Арджуна өзінің сүйікті ұстазы Дронаның гурудакшинасы ретінде Панчаланың Друпадасын жеңді, ол ханзаданың шеберлігіне қатты таң қалды. Кейін Дурьодана мен оның шешесі Шакуни Пандаваларды анасы Кунтимен бірге тірідей өртеп жіберуді жоспарлады. Олар Варанавата ауылында лактан жасалған сарай салды. Бірақ Пандавалар Видураның көмегімен құпия тоннель арқылы лак үйінен қашып құтылуға мүкіндік алды.
Некелер мен балалар
Арджуна – индуист эпостарындағы басты кейіпкер және жүздеген оқиғада кездеседі. Оның ең танымал оқиғаларының бірі – Панчала патшасы Друпаданың оттан туған қызы Драупадиге үйленуі. Лакшагриха оқиғасынан кейін Арджуна, анасы және бауырлары Хастинапурадан жасырынуға шешім қабылдайды. Бір күні Арджуна Друпаданың қызына кім үйленетінін анықтау үшін садақ тартыс жарысын өткізіп жатқанын біледі. Жарыстың шарты – садақты көтеріп, жабдырып, су бетіндегі шағылысынан ғана көрініп тұрған алтын балықтың көзін тесу еді. Сваямварада жиналған патшалардың көбі бұл сынақтың қатарынан келмейді. Соңында, брахман киімінде келген Арджуна жарысты жеңіп алады. Жеңіліске ашуланған патшалар Арджунаға шабуыл жасайды, бірақ ол оларды жеңіп, үйіне жүгіріп анасына қуанышты хабарды жеткізеді: «Не таптық біз!» Комментаторлар Кунти оның орманнан әкелген садақаны айтса ма, әлде оған беймәлім үлкен сыйлықты айтса ма деп әртүрлі пікір білдіреді. Ол Арджунаға табылған нәрсені бауырларымен бөлісу керектігін айтады, себебі олар мұндай жағдайларда әрқашан бірге бөліскен. Бұл түсініспеушілік және бауырлардың үлкені Юдхиштхираның бірінші болып үйленуі керек деген дәстүр салдарынан бес бауыр да Драупадиге үйленуге келіседі. Бұл – санскрит әдебиетіндегі полиандрияның сирек кездесетін мысалы. Бауырлар Драупади басқа біреумен жалғыз қалғанда ешкімнің араласпауы керектігіне уағдаласады, егер бұл ереже бұзылса, кінәлі адам бір жыл бойы шет елде тұруға міндетті, және осы уақыт ішінде үйдес болуға құқығы жоқ. Арджуна абайсызда бауырларымен жасасқан келісімін бұзып, Юдхиштхира Драупадимен жалғыз болғанда қару-жарақ іздеуге кіріседі. Юдхиштхира оны тоқтатуға тырысса да, Арджуна келісімнің ұдайы некеге тұрмау шартын бұзғаны үшін шет елге кетуге мәжбүр болады.
Хандава орманын өртеу
Арджуна мен Кришна Абиманиудің тууына байланысты Пандавалардың астанасы Индрапрастада болған кезде Альф Хилтебейтель "эпостың ең ерекше көріністерінің бірі" деп атаған Хандава орманын өртеу оқиғасына тартылысты. Бұл оқиға ішіндегі оқиға түрліше түсіндірілген.
Бiрiншi ойын
Курукшетраның иелігіне мұрагер болған Юдхиштхира өзінің Каурава туысы Дуриодхананың (таққа ие болуға ұмтылған) көңілінен шығып, оның қалауынсыз қалдырды. Патшалыққа билік еткізу рәсімі бірнеше жылға созылған және ырымдық ойындарды қамтитын раджасуя деп аталатын күрделі Веда рәсімімен байланысты болды. Уильямс бұл ойынды "үнді әдебиетінің ең әйгілі құмар ойыны" деп атады. Ол және оның бауырлары Драупади Каураваларға өзін ұсынғандықтан ғана бостандыққа қол жеткізді. Одан кейін олар оны соншалықты қорлады, сондықтан оған жасалған зұлмат үшін кек алу Пандавалардың өз туыстарымен бәсекелесуіне қосымша себеп болды. Арджунаны қоса алғанда, бауырлар 12 жылға жер аударылды, ал Юдхиштхира патшалығын қайтарып алғысы келсе, одан кейін бір жыл жасырын өмір сүруге мәжбүр болды. Арджуна терең ойға далғанда, оған жабайы шошқа жүгіріп келді. Ол оны байқап, жебені алып, шошқаға атты. Бірақ, тағы бір жебе бұрыннан-ақ шошқаны тесіп өткен еді. Арджуна ашуланып, аңшыны көрді. Ол аңшымен бетпе-бет келді және олар шайқасты. Сағаттар бойы күрескеннен кейін Арджуна оны жеңе алмады және аңшының Шива екенін түсінді. Шива риза болып, нағыз кейпін алды. Ол оған Пашупатастраны сыйлап, шошқаның Индра болғанын, ол Арджунаны сынағысы келгенін айтты. Қаруды алғаннан кейін Индра оны көкке алып, көптеген қару-жарақтар берді. Жер аударылған кезінде Арджуна әкесі Индраның сарайына шақырылды. Апсара Урваши Арджунаның сұлулығына және қабілетіне таңданып, оған деген махаббатын білдірді. Бірақ Арджунаның Урвашимен махаббатқа түсу ниеті болмады. Ол оны "ана" деп атады, себебі Урваши бір кезде Куру әулетінің атасы Пуруравас патшаның әйелі болған. Урваши өзін қорланған сезініп, Арджунаға өмір бойына есекке айналатынын айтты. Кейіннен Индраның тілегімен Урваши қарғысты бір жылға қысқартты.
Маця патшалығында
Арджуна жер аударылудың соңғы жылын Виратаның Мацья патшалығында Бриханнала есімді евнух болып өткізді. Ол ханшайым Уттараға ән салу мен билеуді үйретті. Кичка Драупадиді қорлап, зорлауға тырылғанда, Арджуна оны жұбатты, ал Бхима Кичканы өлтірді. Дюрьёдхана әскерімен Мацьяға шабуыл жасағанда, Уттараның ағасы Уттара Бриханналаны күймешісі ретінде әскерге еріп барды. Сол күні Агьятаваса жыл аяқталды. Арджуна Уттараны әскерден алып, құдайлық садағы Гандиваны сақтаған орманда өзінің кім екенін ашты. Арджунаның кім екені сарайға жеткенде, Уттара Арджунаның ұлы Абыменюге үйленді.
Бхагават-гита
Бхагавад-гита – Махабхарата ішіндегі кітап. Онда Пандавалар мен Кауравалар арасындағы Курукшетра соғысы басталар алдында Арджуна мен Кришна арасындағы әңгіме суреттеледі. Ричард Х. Дэвис айтуынша, бұл әңгіме соғыстың моральдық дұрыстығы және тағы да көптеген мәселелерді қамтиды. Гита Арджунаның қыңжылып, күңкейген күйінде қаруын тастауымен басталады; ол Арджунаның садағын көтеріп, барлық күмәнін шешіп, шайқасқа дайын тұруымен аяқталады.
Соғыста
Арджуна Пандавалардың Курукшетрадағы жеңісі үшін маңызды жауынгер болды. Арджунаның мерген ретіндегі шеберлігі көптеген жауынгерлерді, оның ішінде өзінің ағасы Карна мен атасы Бхишманы өлтіру арқылы дәлелденді. Бхишманың құлауы: Шабуылдың 10-шы күні Шиханди Арджунаның күймесіне еріп, Бхишмаға қарсы шықты, ол Шихандиге жебе атпады. Арджуна оны көптеген жебелермен жаралап, жеңді. Шихандидің алдында Бхишма сол бағытқа қарамай, Арджуна оның бүкіл денесін тесіп өтті. Жаядратаның өлімі: Арджуна Жаядратаның қалған төрт Пандаваны Чакравьюханың кіреберісінде тоқтатып, Әбхиманьюдың жалғыз кіруіне және соғыстың 13-ші күні бірнеше Каурава жауынгерлерінен әділетсіз өлтіруіне себеп болғанын білді. Арджуна оны ертесі күні күн батқанға дейін өлтіруге ант берді, әйтпесе өзін отқа тастап өлтіретінін айтты. Арджуна 14-ші күні Каурава әскеріне шабуыл жасап, олардың 2 аукшохиниін (4,2 млн сарбаз) жойды және соғыстың 14-ші күні Жаядратаның басын шапты. Судакшинаның өлімі: Ол 14-ші күні Индрастраны қолданып, Камбоджа патшасы Судакшинаны өлтірді, сондай-ақ оның әскерінің көп бөлігін де жойды. Ол сонымен қатар Шрутайу, Ашрутайу, Ниютаю, Диргаю, Винда және Анувинданы Жаядратаның өліміне жол ашу барысында өлтірді. Сушарманың өлімі: Арджуна 18-ші күні Кауравалардың басты одақтасы Тригарта патшалығының патшасы Сушарманы өлтірді. Карнаның өлімі: Арджуна мен Карна арасындағы күткен шайқас соғыстың 17-ші күні өтті. Арджуна Карнаның қарусыз екенін байқап, Анжаликастраны қолданып оны өлтірді. Кришнаның денесінен айырылғаннан кейін Арджуна Дуараканың қалған халқын Индрапраштаға әкелді. Жолда олар қарақшылардың шабуылына ұшырады. Арджуна уақыт заңын еске алып, шайқасудан бас тартты. Кали-юганың басталуымен және Вьясаның кеңесімен Арджуна және басқа Пандавалар зейнетке шығып, тақты Парикшитқа (Арджунаның немересі және Әбхиманьюдың ұлы) қалдырды. Барлық мүлкін және байланыстарын тастап, Пандавалар итімен бірге Гималайға соңғы қажынатына аттанды. Махабхаратаны тыңдаған Жанамджая – Парикшиттың ұлы және Арджунаның шөбересі.
Индонезия
Индонезия архипелагында Арджуна бейнесі де көптен бері белгілі және танымал. Арджуна есімді қаһарман, әсіресе, Ява, Бали, Мадура және Ломбок аймақтарында кеңінен танылды. Явада, ал кейін Балиде Арджуна бірнеше какавиннің басты кейіпкері болды, мысалы, «Какавин Арджунавиваха», «Какавин Пāртаяжна» және «Какавин Пāртаяна» (сонымен қатар «Какавин Субхадравиваха» деп те аталады). Бұған қоса, Арджуна Ява аралындағы бірнеше храмдардың мүсіндік бейнелерінде де кездеседі, мысалы, Суравана храмында.
Уаянг оқиғасы
Арджуна – жава мәдениетіндегі ваянг (индонезиялық қуыршақ театры) әлеміндегі белгілі тұлға. Арджунаның ваянг нұсқасының кейбір ерекшеліктері санскрит тіліндегі Махабхарата кітабының үнді нұсқасындағы Арджунадан өзгеше болуы мүмкін. Қуыршақ театрында Арджуна саяхаттағанды, ой түйгенді және білім алғанды ұнататын батыр ретінде бейнеленеді. Падепокан Сукалимадағы Реси Дронаның шәкірті болғанмен қатар, ол Унтараяна усадындағы Реси Падманабаның да шәкірті. Арджуна Гоа Минтараға Багаван Чиптанинг атағымен келген брахман болған. Ол Манимантака мемлекетінің алып патшасы Прабу Ниватакаваканы жеңіп, құдайлардың батыры атанды. Арджуна көрсеткен қызметі үшін Дева Индраның жұмағында патша болып, Каритин патшасы атағын алды және құдайлардан сыйлық ретінде керемет мұралар алды, олардың ішінде: Гендева (Бхатара Индрадан), Ардададали жебесі (Бхатара Куверадан), Кундаманик жебесі (Бхатара Нарададан). Бхаратаюдда соғысынан кейін Арджуна бұрынғы Джаядрата патшалығы – Банакелинг мемлекетінің патшасы болды. Арджуна ақылды, епті, тыныш, адал, сыпайы, батыл және әлсіздерді қорғауды ұнатады. Ол Амарта мемлекетінің құрамындағы Мадукара герцогтығын басқарады. Жаваның ескі буыны үшін ол – толыққанды адамның символы. Юдхиштхирадан айырмашылығы, ол осы дүниедегі өмірден ләззат алатын. Оның махаббат оқиғалары жавалықтарды әрдайым таң қалдырады, бірақ ол әйелдерді қуалайтын Дон Хуаннан мүлдем өзгеше. Арджунаның сұлулығы мен әсемдігі соншалық, ханшайымдар мен олардың қызметшілері оған өздері ұсыныс жасаған. Оларға осы құрмет бұйырған, Арджунаға емес. Ол Врекударадан өзгеше. Оның әдемі денесі мен мейірімді мінезі барлық жавалықтардың құрметіне бөленді. Арджунаның басқа да қуатты мұралары бар, олардың ішінде: Деви Говаға (Арджунаның ұлына) үйленген кезде берілген Киаи Каланада кесірі, Сангали жебесі (Реси Дронадан), Кандранила жебесі, Сирша жебесі, Саротама Киаи жебесі, Пасупати жебесі (Батара Гурудан), Панах Наракабала, Ардхадехали жебесі, Киаи Баруна кесірі, Пулангени кесірі (Абхиманюға берілген), Теромпет Деваната, Джейенкатон майымен толтырылған тостаған (Прингсендани усадынан Багаван Вилавук берген) және Киаи Памук қамшысымен бірге Сиптавилаха аты. Арджунаның ұлылықты бейнелейтін киімдері де бар, атап айтқанда Кампух немесе Лимарсаво матасы, Лимаркатанги белбеуі, Минангкара Гелунг, Кандраканта мойынсызығы және Мустика Ампаль сақинасы (бұрын Паранггелунг мемлекетінің патшасы Екалаяға тиесілі болған).
Халықтық мәдениеттегі бейнелер
Американдық астроном Том Герелс төмен еңіс бұрышы, төмен эксцентриктігі және Жер сияқты орбиталық периоды бар астероидтар класын Арджуна астероидтары деп атады. Арджуна сыйлығы жыл сайын Үндістанда әрбір ұлттық спорт түрінен бір дарынды спортшыға табыс етіледі. Арджун – Үндістан армиясы үшін әзірленген үшінші буын негізгі жауынгерлік танк. Майылпиели Тоқкам – Керала штаттық ғибадатханаларда орындалатын ритуалдық би. Ол Арджуна Нритхям («Арджуна биі») деп те белгілі, оның билеу қабілетіне құрмет ретінде. Арджуна сонымен қатар Fate/Grand Order мобильдік ойынындағы Арчер класындағы қызметші. Ол "E Pluribus Unum" оқиғасының шағын қарсыласы болып табылады, онда ол Карнамен қайтадан шайқасуға ниеттенді. Арджуна Fate/Samurai Remnant ойынында да бас кейіпкер Иори жалдай алатын Арчер класындағы қызметші ретінде пайда болады. Стивен Прессфилдтің 1995 жылғы "The Legend of Bagger Vance" кітабының және 2000 жылғы оның "Rannulph Junuh" атты бейімделуінің басты кейіпкері Раннульф Джуну, ішінара Арджунаға (Р. Джуну) негізделген. Арджуна (地球少女アルジュナ, Chikyū Shōjo Arujuna, "Жер қызы Арджуна") – Шоджи Кавамори жасаған жапондық аниме телесериалы. Сериал "Уақыттың Аватары" болып таңдалған және өліп бара жатқан Жерді құтқару міндеті тапсырылған Юна Ариоши деген орта мектеп оқушысының тағдырын баяндайды.
Теледидар мен кинода
Арджунаның өмірі мен ерліктеріне арналған сериалдар мен фильмдер түсірілді. Орсон Скотт Кардтың "Earth Afire" (2013) және "Earth Awakens" (2014) кітаптарында "Арджуна" кейіпкері бар.
Фильмдер
Фильмде ойнаған: ДраупадиПритвирадж КапурШри Кришнарджуна ЮддхамуАккинени Нагешвара РаоБхишмаСобан БабуКарнанМутураманМахабхаратПрадип КумарБабруваханаН. Т. Рама РаоВераБхиманюКанта РаоПандава ВанавасамМ. БалаяхШри Кришна ПандавиямСобхан БабуШри КришнаватарamРамакришнаДана Вира Сора КарнаНандамури ХарикришнаБабруваханаРаджкумарКрукшетрамКришнаМахабхаратаВиторио МеджогиорноТалапатиАрвинд Свами (Арджуна кейіпкері негізінде) Арджун: Жауынгер ханзадаЮддвир Баколия (дауысы) МахабхаратаАджэй Девгн (дауысы) Махабхарата Аур БарбарикАрджунКрукшетраСону СодМенің денемнің естеліктеріРадития Эвандра (Вахю Юно кейіпкерінің аты, Арджунаға негізделген)