Кіріспе

Вирджиния штатының Ричмонд қаласының қазіргі заманғы қала ретіндегі тарихы 17 ғасырдың басына дейін жетеді және Вирджиния колониясының дамуына, Америка Тәуелсіздік соғысына және Азамат соғысына зор үлес қосты. Жаңа құрылыс кезеңінен кейін Ричмондтың Джеймс өзенінің сарқырамасының жанында орналасқандығы, оның әртараптанған экономикасын дамытуға және құрлықтағы көліктік торап болуға мүмкіндік берді.

17 ғасыр

1609 жылға дейін Паухатан тайпасының уорансы Парахант өзінің негізгі астанасын Джеймс шатқалының үстіндегі биік төбеде орналастырған, ол Джон Смит жасаған 1608 жылғы картада «патша үйі» ретінде көрсетілген. Поухатан «шынайы» тайпасы сол аттас конфедерацияның негізгі құрамдас бөліктерінің бірі болды, ал өзен олардың тілінде де Поухатан деп белгілі болды. Ричмонд қаласы орналасқан ауыл да Поухатан деп аталды (Уильям Стречи оны Paqwachowng деп жазған), сондай-ақ Shocquohocan деп те белгілі болды. Джеймстаун аралына қоныстанғаннан кейін, капитан Кристофер Ньюпорт басқаратын ағылшын тобы Джеймс өзенімен келесі саяхатында 1607 жылдың 22 мамырында Түркия аралына жеткенде, осы маңызды жердің бар екенін жергілікті тұрғындардан бірінші болып естіді. Шатқал конфедерацияның батыс шекарасын оның жауы – Сиуан Монокан тайпасымен белгіледі, және Ньюпорт бұл жерге және Поухатан тайпасына оларға қарсы әскери көмек көрсету идеясына тез қызығушылық танытты. Келесі күні Арахатектегі уоранстың тойында, зерттеушілерге Парахант келді, оны оның лауазымы (weroance Powhatan) бойынша оның әкесі, ең жоғары басшы Поухатан (Wahunsunacawh, ол шын мәнінде Werowocomoco-да тұрған) деп жаңылыстырды. Габриэль Арчер, ол күні Парахант ауылына сапардың ең толық баяндамасын жазған, осы елді сипаттап, оны Пауатаханың мұнарасы деп атады. Ол төбеде 12 үй бар екенін, төбе мен өзен арасындағы жазықта бидай, бұршақ, темекі, тымақұрғақ, лақ, зығыр және қарасора сияқты әртүрлі егістер өсетінін айтты. Аралдарда жүгері егілген, ал онда алты-жеті отбасы тұрды. Екі уоранспен кездескеннен кейін, әйелдер оларға шілте және бүлдірген берді, ағылшындар жақын жердегі шатқалға баруға шешім қабылдады, өздерінің пинастарында одан әрі жүре алмайтынын анықтады және аралдар мен ауылдың арасында түнде тоқтады. Келесі күні Ньюпорт Парахантпен кемедегі азық-түлікпен, соның ішінде шошқа еті мен бұршақпен бөлісті, және одан жергілікті география және саясат туралы білгенін сұрады. Шатқалдан өтуге өте құштар болғандықтан, Парахант олармен онда кездесуге келісті, онда ол Ньюпортты Монокан еліне бармауға көндірді. Өзен бойымен қайтып келе жатып, капитан аралдардың бірінде «Якобус Рекс, 1607» деп жазылған айқыш орнатып, елді Англияның Джеймс I-нің иелігі деп жариялады; алайда ол өзінің бағытшысы Навиранға айқыш өзі мен Поухатан уорансы арасындағы одақты білдіретінін айтты. Парахантпен соңғы рет кездескенде Ньюпорт оған көнбіс және ағылшын балтасын сыйлады, содан кейін Джеймстаунға оралды. Ағылшындар бір жарым жылға дейін шатқалға қайта бармады, бірақ бұл уақыт ішінде олар Монокан тайпасына шабуыл жасау үшін ең жоғары басшы Поухатанмен келіссөздер жүргізуді жалғастырды. 1608 жылдың қыркүйегінде Англиядан оралғаннан кейін Ньюпорт 120 сарбазды алып, шатқалға барып, елді зерттеді. Бұл Поухатан басшысының ашуын туғызды, ал Поухатан ауылының тұрғындары жүгерілерін жасырып, оны сатудан бас тартты. Бір жылдан кейін, 1609 жылдың қыркүйегінде, Поухатан халқы колонияның сол кездегі президенті, капитан Джон Смиттен соншалықты әсерленді, Смит Фрэнсис Уэст басқаратын 120 адамнан тұратын тағы бір күш жіберуге батыл болды. Смит кейін «Батыс фортына» келіп, бүкіл үнді ауылын (форттан шамамен 5 км қашықтықта) Параханттан мыс пен Генри Спельман есімді ағылшынға сатып алуға келісті. Тіпті, Поухатандар ағылшындардың енді олардың бекіністі қаласына ие екенін толық түсінбеді (Смит оны Нонсуч деп атады), сондықтан олар қоныс аударушыларды мазалап, ақырында Уэстті жобадан бас тартып, Джеймстаунға оралуға мәжбүр етті. 1610 жылдың күзінде Лорд де ла Варр (Уэсттің ағасы) шатқалда бекініс салуға екінші рет тырысты, ол бүкіл қыста тұра алды, бірақ кейін де тасталды. Осыдан кейін ағылшындар Хенрикустан (қазіргі Честерфилд округі) жоғары тұруға тырыспады, бұл 1611 жылдан бастап 1622 жылғы үнділік қырғынға дейін созылды. 1644-45 жылғы Екінші ағылшын-Поухатан соғысынан кейін, Поухатан тайпалары 1646 жылы бейбіт келісімге қол қойып, отарлаушыларға Фолл-Линиядан төменгі барлық аумақтарды, Блэкуотер өзенінен Йорк өзеніне дейін берді. Осы уақытта колония жарты ғасырдан астам уақыт бойы заңды шекара болған Джеймс шатқалында Форт-Чарльз қаласын салды. Екі жылдан кейін Форт-Чарльз орны өзеннің оңтүстік жағындағы Манастохқа (кейін Манчестер, Вирджиния) көшірілді, онда жер сәл құнарлы деп саналды. 1656 жылы бірнеше жүзді Нахиссандар мен Махоктар (Сиуан топтары) және Рехахекриандар (бәлкім, Эри) Поухатан мен ағылшынға шатқалдың маңында қоныстану арқылы қауіп төндірді; ағылшын мен Памункилердің біріккен күші оларды құлату үшін жіберілді, нәтижесінде қанды шайқаста Памунки уорансы Тотопотомой қаза тапты. 1692-94 жылдары Вирджиния бургесі болған полковник Дэвид Кроуфорд 17 ғасырдың соңында Ричмонд қаласына айналатын жердің көп бөлігіне иелік етті. 1699 немесе 1700 жыл шамасында Монокан тайпасы шатқалдың үстіндегі Бернард ағысының үстіндегі ең жақын қонысы Моухеменчодан бас тарды, ол кейін француз гугенот пионерлерімен қайта толықтырылды, өзен бойындағы ағылшын плантациялары мен туатай тайпалары арасындағы қосымша буферлік аймақ ретінде қызмет ету үшін. Гугеноттардың ауылының аты бүгінде Ричмонд қаласының маңындағы Манакин Сабот қаласының атында сақталған. 1673 жылы Уильям Берд I Джеймс өзенінде Ричмонд қаласына айналатын шатқал маңындағы жерлерді алды және онда шағын қоныстар болған. Берд бұл аймақтағы белгілі үнді саудагері болды және осы жерде бекініс салған. Уильям Берд II 1704 жылы әкесінің жерін мұраға алды.

18 ғасыр

XVIII ғасырдың басында аймақтағы халық саны 200-ден аспады. 1730 жылы Вирджинияның Буржуалар палатасы қойма заңын қабылдады, ол инспекторларды 40 түрлі жерде темекіні сапалауға міндеттеді. Бұл Джеймс сарқылындағы дамуға ықпал етті. Жеті жыл өткен соң, 1737 жылы Уильям Мейо, жақын орналасқан Вестовер плантациясының полковнигі Уильям Бёрд II ұсынған жерде Ричмонд қаласының алғашқы көше жоспарын жасады. Мейо қаланы төрт бөлікке, әрқайсысы отыз екі шаршы алаңнан тұратын етіп бөлді, ал қала шегінен тыс жерлерде болашақта қала маңындағы виллалар салуға арналған үлкен жер участалары сатылымға қойылды. Қаланың аты Ричмонд (Англия) қаласынан алынған. 1741 жылы Хенрико шіркеуі (Англия шіркеуімен байланысты) қазіргі Чирч Хилл ауданында, қаланың ең көне ауданында салынды. Бұл шіркеу Ричмонд қаласының орталығына, Шоккоу Боттом мен Шоккоу Слипке қарап тұрды. Бірінші Ұлы ояну 1740 жылдары аймаққа әсер етті, нәтижесінде Сэмюэл Дэвис 1747 жылы Пенсильваниядан Вирджинияның Хановер округіне діни келіспеушіліктерге жетекшілік ету және рухани қызмет көрсету үшін жіберілді. Ол Вирджиниядағы алғашқы пресвитерияны (Ханновер пресвитериясы) құруға көмектесті, құлдарға уағыз айтты (сол кезде бұл ерекше жағдай еді) және анасымен бірге уағыздарды тыңдауға келген жас Патрик Генриге әсер етті. Ричмонд 1742 жылы қала ретінде ресми түрде құрылды. 1768 жылы Уильям Бёрд III отбасының байлығын ысырап етіп, қарыздарын өтеу үшін қоғамдық лотерея ұйымдастыруға мәжбүр болды. Ол Ричмонд аймағындағы әлі игерілмеген Бёрдтердің үлкен жер участаларын аукционға сатты.

Революциялық соғыс

1775 жылы Патрик Генри өзінің әйгілі «Маған бостандық беріңіз немесе маған өлім беріңіз» сөзін Вирджинияның екінші конвенциясында, қазір Сент-Джон шіркеуі деп белгілі болған жерде жеткізді. Бұл сөз Вирджинияның Бургестер палатасының мүшелерін (губернатор Данмор өткен жылы Уильямсбургте таратуға тырысқан) Вирджиния әскерлерін Америка Тәуелсіздік соғысына жіберу туралы қаулы қабылдауға көндіруге көмектесті. Бір жыл өткен соң Континенттік Конгресс Тәуелсіздік Декларациясын қабылдады, отаршылдардың көтерілісі ресми мәртебе алды (және Вирджинияның делегаттары Томас Джефферсон Вирджиния үлгісінде жасаған резолюцияға қол қойды). Джефферсон соғыс кезінде Вирджинияның губернаторы болды, бірақ британдық шабуылшылардан қашуға мәжбүр болып, Ричмонд арқылы бірнеше рет өтті. 1780 жылы Вирджиния штатының астанасы Уильямсбургтен Ричмондқа көшірілді. Соғыс барысында британдық әскерлер Уильямсбургті басып алды және су жолдары арқылы қолжетімді Вирджиния қалаларына (соның ішінде Ричмондқа) жиі шабуыл жасады. Ричмондқа (Джеймс өзенінің сарқырамасындағы портовый қала) ең ауыр шабуыл 1781 жылы жасалды, сол кезде Бенедикт Арнольд басқаратын әскерлер Ричмондты және оның көршілес портын Уорвикте өртеп жіберді. Бірақ Ричмонд жаңадан гүлденді, және 1782 жылдың мамыр айында Вирджиния Бас Ассамблеясы Ричмондты қала ретінде бекітті. 1785 жылы Бас Ассамблея Джефферсон жобалаған Вирджиния штатының Капитолийінің іргетасын салды. Сол жылы ол Джеймс өзені компаниясын құрды, ал болашақта АҚШ президенті болатын Джордж Вашингтон оның құрметті президенті болды, өйткені Вашингтон батысқа қарай каналдар салуды қолдаған. Джеймс өзені каналын салу (соңында Аппалачи таулары арқылы Канава өзенімен байланысу үшін) басталды. Бұл Ричмондтың коммерциялық (және құл саудасы) орталығы ретінде одан әрі дамуына әкелді. Джеймс өзенінің үстіндегі алғашқы көпір, қаланың негізін қалаушының құрметіне 1787 жылы Мейо көпірі деп аталды. 1779 жылы Джефферсон әзірлеген Вирджинияның діни бостандық туралы заңы Бас Ассамблея тарапынан 1786 жылдың 16 қаңтарында Ричмондта қабылданды, қазір жыл сайын Ұлттық діни бостандық күні ретінде тойланады. 1785 жылдан 1787 жылға дейін Ричмондтың орталық бөлігіндегі Франклин көшесінде, 18-ші және 19-шы көшелер арасында Америкадағы ең көне масондық зал, үздіксіз пайдаланылып келеді. Вирджиния 1788 жылдың 26 маусымында Ричмонд театрында өткен Вирджиния ратификациялық конвенциясынан кейін АҚШ Конституциясын ратификациялады. Бұл бұрынғы Конфедерацияның баптарына қарағанда күшті ұлттық үкімет құратын құжатты ратификациялаған штаттар арасында географиялық бөлінудің алдын алды. Вирджиния ратификациялық конвенциясы сонымен қатар бұрын Комонвеллде қабылданған үлгідегі құқықтар туралы заңды қабылдауды ұсынды, ол ақырында 1791 жылдың 15 желтоқсанында қабылданды.

18001860: Соғыс алдындағы кезең

XIX ғасырдың көп бөлігінде құлдық институты бірнеше жергілікті мәселелерді қалыптастырды. Шоккоу Боттом 1808 жылы АҚШ-тың Африка құл саудасына тыйым салғаннан кейін құл саудасының орталығына айналды. 1800 мен 1865 жылдар аралығында Вирджиниядан 300 000 құл жіберілді деп есептеледі, олардың көпшілігі Ричмондтың Шоккоу Боттом нарықтары мен аукциондарынан алыс оңтүстікке жұмыс істеуге жіберілді. Ричмонд қаласы негрлерге (құлдықтан өткендерге) және бостандыққа шыққан түсті адамдарға арналған алғашқы муниципалды жерлеу орны – Шоккоу Боттом Африка жерлеу орны болды. 1809 жылғы Ричмонд жоспарында ол «Негрлерге арналған жерлеу орны» деп көрсетілген. 15-ші және Е. Броуд көшелерінің қиылысында орналасқан тарихи белгі бір кезде жерлеу орны болған солтүстік аймаққа қарап тұр. 1810 жылы бостандыққа шыққан ричмондтықтар жаңа орын іздеді, ал 1816 жылы Шоккоу Боттом Африка жерлеу орны жабылып, екі жаңа жерлеу орны ашылды: «Бостандыққа шыққан түсті адамдарға арналған жерлеу орны» және «Негрлерге (құлдарға) арналған жерлеу орны». Екі учаскенің әрқайсысы бір акрдан тұратын және 5-ші көшенің қарсы бетінде, қазіргі ауруханалық көшеде, еврейлердің жерлеу орнының (еврей зиратының) шығысында орналасқан. Бұл 28 ½ акрлық Ричмонд қалалық жерінің ішінде, Шокоу төбесіндегі Кедейлер үйі орналасқан жерде құрылды. 1835 жылға дейін алғашқы екі акр жер кеңейтілді, ал 1850 жылы қайтадан кеңейтіліп, жерлеу орнының ауданы 15 акрға жетті. Хенрико округінің 1853 жылғы Смит картасында ол екі атаумен көрсетілген: картаның округтік бөлігінде «Шокоу Хилл жерлеу орны», ал қалалық бөлігінде – «Африкалық жерлеу орны». Қазір «Шокоу Хилл Африка жерлеу орны» деп аталатын бұл зират кейбір адамдар арасында «2-ші Африка жерлеу орны» немесе «екінші Африка жерлеу орны» деп те аталады. Ол «Шокоу Хилл жерлеу орны» деп белгілі «Шокоу Хилл зиратының» бөлігі болды. Бұл жерде 22 000-нан астам адам жерленгендіктен, құлдар мен бостандыққа шыққан түсті адамдарға арналған АҚШ-тағы ең ірі жерлеу орны деп есептеледі. Бұл жерлеу орнында тарихи белгілер немесе кез келген нұсқаулықтар болған жоқ. 1906 жылға қарай ол карталарда көрсетілмейтін болды. Ұзақ уақыт бойы дұрыс анықталмаған және көзге көрінбейтін болып қалды. Ол көптеген қиындықтарға тап болды. 2021 жылы ол Вирджинияның тарихи орындарының тізіміне енгізілді. Бірақ, жақтаушылардың күш-жігерінің арқасында қандай да бір прогресске қол жеткізілді. 2021 жылы Ричмонд қаласы 31 акр жерлеу орнының 1,2 акр жерін қайтарып алды. 2022 жылдың 12 маусымында Вирджиния тарихи ресурстар департаменті демеушілігімен осы жерде тарихи автокөлік белгісі ашылды. 2022 жылдың наурыз айында Шокоу Хилл Африка жерлеу орны (Шокоу Хилл жерлеу орны тарихи ауданының бір бөлігі ретінде) Вирджиния ескерткіштерінің тізіміне, ал 2022 жылдың маусымында – Тарихи орындардың ұлттық тізіміне қосылды. Жерлеу орнының танылуына қатысты белгілі бір прогресс жасалды, бірақ ол әлі де қауіпті жағдайда қалпы отыр. 18 ғасырдың соңындағы Гаити революциясынан (1791–1804) кейін құл иелері Американың британдық колонияларында ұқсас құл көтерілістерінің болуы мүмкін деген қауіпке тап болды. 1800 жылы Ричмонд маңында Габриэль көтерілісі деп белгілі үлкен көтеріліс болды. Бұл көтеріліске Ричмонд, Хенрико, Честерфилд, Динуидди, Кэролайн, Ганновер аймақтарында және, мүмкін, Джеймс өзені бойындағы Норфолк сияқты оңтүстік-шығыста тұратын 1000–4000 бостандыққа шыққан және құл африкалықтар қатысқан деген қауесет тарады. XIX ғасырдың басында қаланың халқы 5730 адамға жетті. Ғасырдың басында Ричмондта бірнеше маңызды оқиғалар болды, соның ішінде 1803 жылы Джефферсон, Мэдисон және Монроның Ричмондтың алғашқы саяси округтері ретінде тағайындалуы; 1804 жылы қаланың алғашқы банкі – Вирджиния банкінің жарғысына қол қойылды; ал 1806 жылы Ричмонд кітапхана қоғамымен алғашқы қоғамдық кітапхана құрылды. Ричмондқа алғашқы дилижанс желілері 1812 жылғы соғыс кезінде құрылды, ал Джеймс өзенінде алғашқы тұрақты пароход қызметі 1815 жылы басталды. 1816 жылы алғашқы қалалық әкімшілік ғимараты салынды.

Өнеркәсіптік революция

1830 жылдары өнеркәсіптік революция Ричмондқа келді. 1831 жылы Честерфилд теміржол компаниясы Манчестер мен Честерфилд көмір шахталары арасында атпен тартылатын теміржол желісін ашты. 1833 жылы Оңтүстік Уэльстің Тредгера қаласынан келген инженер Рис Дэвис, Ричмондтың кәсіпкерлері мен өнеркәсіпшілері тарапынан темір және құю бизнесінде қолданылатын пештер мен прокат стандары құру үшін жалданып алынды. 1837 жылы прокат стандары Вирджиния құю зауытымен біріктіріліп, Оңтүстіктегі ең ірі және АҚШ-тағы үшінші ірі құю зауыты – Тредегар темір зауытын құрды. Қалаға алғашқы бу локомотивтері 1836 жылы Ричмонд, Фредериксбург және Потомак теміржолы арқылы келді. Басқа теміржолдар да соңынан ерді: 1847 жылы Ричмонд және Дэнвилл теміржолы құрылды, ал 1854 жылы Дэнвиллге дейінгі айналым аяқталды. 1838 жылы қалада Вирджиния медициналық колледжі ашылды. Көлік және өнеркәсіптен басқа, Ричмонд аймақтық байланыс орталығы болды, бірнеше газеттер мен кітап баспалары, соның ішінде Джон Уоррок, қоғамдық пікірді қалыптастыруға және халықтың білімін арттыруға көмектесті. 19 ғасырдың ортасында құл саудасына деген қарсылық күшейді, ал 1848 жылы Генри "Қорап" Браун өзін кішкентай қорапқа қадап, Ричмондтан Филадельфияға (Пенсильвания) жіберіп, құлдықтан бостандық еліне қашып, тарихқа енді.

1861-1865: Азамат соғысы

1861 жылдың ақпанында Джефферсон Дэвис Монтгомериде, Алабама штатында Америка Конфедерациялық Штаттарының президенті болып тағайындалды. Дэвис президенттікке сайланғаннан екі ай өткен соң, Конфедерация әскері Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Форт Самтерге шабуыл жасағанда Азамат соғысы басталды. Соғыс басталысымен және 1861 жылдың мамырында Вирджинияның бөлінуімен қатар, Тредегар темір зауытының стратегиялық орналасуы Конфедерацияның астанасын Ричмондқа көшіру шешімінің маңызды факторы болды. Осы арсеналдан Конфедерацияның ауыр артиллериясы жасалды, ол CSS Вирджинияны 723 тонна бронямен жапты. CSS Вирджиния – 1862 жылдың наурыз айында Хэмптон-Роудс шайқасында USS Мониторға қарсы қолданылған әлемдегі алғашқы броненос. 1862 жылы генерал Джордж Б. Макклеллан басқарған Жарым аралдағы науқан – Одақтың Ричмондты басып алуға жасаған әрекеті. Бұл науқан Вирджиния жарым аралының шығыс шетіндегі Олд-Пойнт-Комфорттағы Одақтың Монро фортынан басталды. Джеймс өзені арқылы Ричмондты басып алуға жасалған тырыстықтар Конфедерацияның Дрюри Блаффындағы қорғанысымен сәтті тоқтатылды, бұл Ричмондтан шамамен 13 км төменде орналасқан. Одақтың Жарым аралға құрлықтан жасаған жорығы Жеті күндік шайқаста аяқталды. Генерал Джон Б. Магрудердің қорғаныс күштерін үлкейтіп көрсетуге жасаған амалдары, генерал Роберт Ли басқарған қорғаныс батареялары мен бекіністері, генерал Дж. Э. Б. Стюарт басқарған Конфедерациялық атты әскерінің Одақ армиясын айналып өтуі және генерал Стоунволл Джексонның әйгілі «жаяу атты әскерінің» күтпеген пайда болуы сақтық танытқан Макклелланды дүрліксітіп, Ричмондтан Одақтың шегінуіне себеп болды. Оңтүстіктің басқа бөліктері құлап жатқан кезде, Ричмондты басып алудағы Жарым арал науқанының сәтсіздігі мемлекеттер арасында үш жылға жуық қатал және қанды соғысқа әкелді. 1863 жылдың 2 сәуірінде қалада үлкен нан төңкерісі болды, себебі үй шаруасындағы әйелдер азық-түліктің тым жоғары бағасын көтере алмады және дүкендерге шабуыл жасады. Милиция шақырылды. Ұзақ қоршаудан кейін Одақ генералы Улисс Грант 1865 жылдың сәуір айында жақын маңдағы Петербургті басып алды. Петербургтің құлауы жақын болғандықтан, Эвакуация жексенбісінде (2 сәуірде) президент Дэвис, оның кабинеті және Конфедерацияның қорғаушылары Ричмондты тастап, оңтүстікке қарай соңғы ашық темір жол желісімен – Ричмонд-Денвилл темір жолымен қашып кетті. Конфедерация әскерлеріне көпірлерді, қару-жарақ қоймасын және қоймаларды өртеп жіберу бұйрығы берілді. Өрт бақылаудан шығып, қаланың үлкен бөлігін жойды және Капитолий алаңының шетіне дейін жетті. Таң атқанда Ричмондтың мэрі және басқа да азаматтар Ричмондтың шығысындағы Нью-Маркет жолында (қазіргі 5-ші мемлекеттік трассасы) Одақ әскерлеріне барып, қаланы тапсырды. Одақ әскерлері кіріп, ақырында өртті сөндірді. 4 сәуірде президент Абрахам Линкольн өзінің кішкентай ұлы Тэдпен бірге құлаған қаланы жаяу аралап, Конфедерацияның бұрынғы Ақ үйіне және Вирджиния штатының Капитоліне барды. Конфедерация әскерлерінің өртеп жіберген оттары әлі де тұтанған кезде Линкольн Конфедерацияның Ақ үйіне барып, кері шегінген әскерлерден хабар күтті. Кейбіреулер оның Джефферсон Дэвистің жеке үстеліне отырып, бүкіл елге АҚШ президентінің билігін көрсетуін қалады. Азаматтар мен босатылған құлдар Линкольнды жеңімпаз батыр ретінде қарсы алды. Бір құрметтеуші: «Мен еркінмін, өйткені мен Әке Ыбырайымның бетін көрдім және оның күшін сезіндім», – деді. Бір генерал Линкольннен жеңілген конфедерация әскерлеріне қалай қарау керектігін сұрағанда, Линкольн: «Оларды жеңілдетіңіздер» деп жауап берді. Осы уақытта губернатор мен жоғары лауазымды шенеуніктер қысқа уақытқа Данвиллге көшіп кетті. Ричмондты эвакуациялаудан бір аптадай кейін Роберт Ли Грантка бас иіп, Аппоматтокс сотының шайқасы аяқталды. Сол аптада, 1865 жылдың 14 сәуірінде президент Линкольн Вашингтондағы Форд театрында Джон Уилкс Буттың қолынан қаза тапты. Солтүстік басшылығы Линкольн жоспарлағаннан әлдеқайда қатал түрде құлаған штаттармен жұмыс істемек. 1865 жылдың 25 мамырында Фрэнсис Харрисон Пирпонт, Батыс Вирджиниядан келген, «қайта қалпына келтірілген» Вирджинияның үкімет орнын Александриядан Ричмондқа көшірді. Вирджинияның Бас Ассамблеясы тағы да Ричмондтағы штаттық үйде орналасты. Президент Эндрю Джонсонның басшылығымен губернатор Пирпонт 1868 жылдың 4 сәуірінде Нью-Йорк генерал Генри Х. Уэллспен ауыстырылды, ол бұрын Бривер генерал-майоры Джон Скофилдтің қол астында болды. Пирпонт және оның отбасысы үйіне, Фэрмонтқа қайтып оралды.

18651880: Қайта құру және қаланың өсуі

1865 жылы АҚШ Конституциясының он үшінші түзетуі құлдықты жойды. Ричмондта (және Оңтүстікте) жаңару басталды. Сол жылы Ричмондта бостандықтанушыларға арналған теологиялық мектеп, кейін Вирджиния одағы университеті болып құрылды. (Бүгінде тарихи кампус орталық ауданның солтүстігінде, Ломбардия көшесінде орналасқан). 1866 жылы Ричмондтағы Оуквуд бейістігінде, Чирч-Хилл маңындағы Тоғыз Мильдік жолда алғашқы ресми Еске алу күні тойланды. Көптеген қаза тапқан Конфедерация әскерлері сол жерде және Ричмондтағы Тредегар темір зауытының батысындағы Голливуд бейістігінде жерленген. 1869 жылы қалада сегрегациялық мемлекеттік мектеп жүйесі ашылды. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін қалада өткен алғашқы муниципалдық сайлауда қара нәсілді сайлаушылар тіркелді. Бір жылдан кейін Вирджиния жаңа Конституциямен Одаққа қайта қабылданды және қаладан федералды әскерлер шығарылды. 1870 жыл апаттар жылы деп аталды: 100 жылдағы ең ауыр су тасқыны болды; Ричмонд сайлауы бойынша сот отырысы кезінде адам көптігінен Вирджиния штатының Капитолийінің үшінші қабаты құлап, Делегаттар палатасының залына түсіп, 60 адам қаза тауып, 250-і жарақат алды; Роберт Э. Ли Лексингтонда қайтыс болды, ол қазіргі Вашингтон және Ли университетінің басшысы болған. Одан кейін Спотсвуд қонақ үйінде болған өрт сегіз адамның өмірін қиды, қайғы күшейді. Келесі он жылдық ішінде 1873 жылы қаланың алғашқы жоғары мектебі – Ричмонд жоғары мектебі ашылды. 1874 жылы P. H. Mayo & Bros. Tobacco Co. компаниясы Ричмондта темекі өндірісін енгізді, бұл қаланың темекі өнеркәсібіне экономикалық маңызын одан әрі арттырды. 1877 жылы Оңтүстіктен соңғы федералды әскерлер шығарылды, жаңару аяқталды. Вирджиния саясаты 1870 және 1880 жылдары көптеген билік күресіне ұшырады. Консерваторлар мемлекеттің соғысқа дейінгі қарызын өтеу мәселесін талқылады. "Қаржыгерлер" солтүстік мүдделерінің қолындағы соманың толығымен төленуін қалады. "Жаңарушылар" жаңа Батыс Вирджиния штатының үлесін төлеуді қалады және республикашылар, консервативті демократтар мен теміржол басшысы Уильям Махоун басқаратын еркін қаралар коалициясы – Жаңарушылар партиясын құрды. Махоун АҚШ Сенатына сайланды және 1881 жылдан 1887 жылға дейін қызмет етті, ал Жаңарушылар партиясының үміткері Уильям Э. Камерон 1882 жылдан 1886 жылға дейін Вирджинияның губернаторы болып сайланды. Алайда, 1883 жылға қарай демократтар штат саясатында билікті өз қолына алды және 1960 жылдардың соңында Бёрд ұйымының құлауына дейін, шамамен 80 жыл бойы сақтап қалды. Бұл 1966 жылы қайтыс болған бұрынғы губернатор және АҚШ сенаторы Гарри Ф. Бёрдтың өлімінен кейін болды.

1880-1900: Монумент даңғылы, трамвайлар

Ричмонд халқы 1880 жылы 60 600-ге жетті, ал Джеймс өзені мен Канава каналы Ричмонд және Алегхени темір жолының, майор Джеймс Х. Дулидің жолымен жабылды. 1885 жылы Конфедерация ардагерлері үшін Роберт Э. Ли лагерінің солдаттар үйі ашылды. Монумент даңғылы 1890 жылы салынды және келесі бірнеше онжылдықтарда қаланың Конфедерация батырларын құрметтейтін бірқатар ескерткіштермен біртіндеп безендірілді. Олардың ішінде (шығыстан батысқа қарай) Ж. Э. Б. Стюарт, Роберт Э. Ли, Джефферсон Дэвис, Стоунволл Джексон және Мэтью Ф. Мори болды. (Батыстағы ескерткіш 1996 жылы Ричмонд қаласының тумасы және теннис жұлдызы Артур Ашқа арналып салынды.) Ричмонд АҚШ-та алғашқы электрмен жұмыс істейтін троллейбус жүйесіне ие болды. Электр қуатының пионері Франк Дж. Спраг жобалаған троллейбус жүйесі 1888 жылдың қаңтар айында алғашқы желісін ашты. Ричмондтың төбелері көлік үшін ұзақ уақыт бойы кедергі келтірген, олар идеалды сынақ алаңы деп есептелді. Жаңа технология көп ұзамай атпен жүретін вагонның орнын басты. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы ұлттық үрдістің бір бөлігі ретінде электрмен жұмыс істейтін көше теміржол жүйелері Ричмондтың кеңеюін жеделдетті. Көлік қозғалысын және жылжымайтын мүліктің сатылуын ынталандыру үшін, Лейксайд паркі, Вестгемптон паркі (қазіргі Ричмонд университеті) және Форест Хилл паркі сияқты желілердің соңында ойын-сауық парктері құрылды. Ричмонд аймағының трамвай маңындағы қалаларына Хайленд Парк, Бартон Хайтс, Гинтер Парк, Вудленд Хайтс және Хайленд Спрингс кірді. Қалааралық трамвай желілері Ричмондтан солтүстікке Ашлендке және оңтүстікке Честер, Колониалдық биіктіктерге, Петербургке және Хопвеллге дейін созылатын қала маңы желісін құрады. Тағы бір қалааралық бағыт Nine Mile Road бойымен шығысқа қарай жүріп, Nine Mile Road соңындағы Seven Pines ұлттық зиратында аяқталды, онда көптеген Одақ әскерінің Азамат соғысында қаза тапқандары жерленген. Электрмен жұмыс істейтін троллейбустар, сондай-ақ Спраг технологиясын қолдана отырып, кейінірек жақын маңдағы Петербургте бірнеше жыл бойы жергілікті қызметте жұмыс істеді. Осы кезеңде Ричмондтың ішкі қалалық аудандары, мысалы, Фан ауданы және Черч-Хилл сияқты тез өсе бастады. 1894 жылы жаңа қалалық әкімдік ғимараты Викториандық готика стилінде салынды. Қазіргі кезде "Ескі қалалық әкімдік" деп аталатын ғимарат Капитолий алаңының солтүстігінде доктор Хантер Холмс МакГайрдың мүсініне жақын орналасқан. Ол 1971 жылы салынған қазіргі Ричмонд қалалық әкімдік ғимаратының қарсы жағында орналасқан. 1896 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Плессиге қарсы Фергюсон ісінде "бөлек, бірақ тең" заңдары қара нәсілділерді Конституцияның он төртінші түзетуімен кепілдендірілген азаматтық құқықтардан айырмайды деп шешті. Конфедерация мұражайы ашылды және Ұлттық конфедерациялық кездесу (бесінің біріншісі) Ричмондта өтті. Бір жылдан кейін Конфедерацияның Біріккен қыздарының Ричмонд бөлімшесі құрылды.

1900-1930 жылдар

1900 жылға қарай қаланың халқы 85 050 адамға жетіп, Вирджиния штатындағы ең ірі қалаға айналды. 20 ғасырдың басында театр кәсіпкері Джейк Уэллс Ричмонд қаласында бірнеше водевиль театрлары мен опера үйлерін салды. "Театр қатары" аталған жерде тағы да театрлар мен опера үйлері ашылды, олардың ішінде The Bijou, Colonial Theater және The Lyric Opera House болды. 1903 жылы афроамерикалық кәсіпкер және қаржыгер Мэгги Л. Уокер Сент-Люк Пенни үнемдеу банкін құрып, оның тұңғыш президенті болды, сондай-ақ АҚШ тарихындағы кез келген нәсілге жататын алғашқы әйел банк президенті атанды. Бүгінде бұл банк Consolidated Bank and Trust Company деп аталады және ол АҚШ-тағы ең көне афроамерикалық банк болып саналады.

Манчестермен бірігу

250 жылдан астам уақыт бойы Джеймс өзені солтүстік жағалаудағы Ричмонд пен оның бауыры, оңтүстік жағалаудағы Манчестер қаласын бөліп тұрды. 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында Манчестер және Ричмонд тұрғындары үшін Джеймс өзені арқылы салынатын ақылы көпірлер маңызды мәселе болды. 1910 жылы Манчестер, Ричмондтың әлдеқайда үлкен тәуелсіз қаласымен саяси бірігуге келісті. Вирджиния штатының астанасы осы қалада орналасқандықтан, Ричмондтың жақсы белгілі аты екі аймаққа да қолданылды. Бірігу келісімінің негізгі шарттары – Джеймс өзені арқылы "тегін көпір" және Манчестердегі жеке сот үйінің кез келген мерзімге сақталуын қамтамасыз ету болды. Бірігудің нәтижесінде, көршілес қалалар арасындағы бөгет орнына Джеймс өзені кеңейтілген Ричмондтың орталық бөлігіне айналды. Манчестер енді тәуелсіз қала ретінде жоқ болғанымен, оның атын Манчестер көпірі, Манчестер құлдарының жолы және Манчестер сот үйінен кездестіруге болады.

Дүниежүзілік соғыс және жырлы жиырмалар

1914 жылы Ричмонд Федералдық резервтік банктің Бесінші округінің бас кеңсесіне айналды. Қаланың географиялық орналасуы, коммерциялық және қаржылық орталық ретіндегі маңыздылығы, көлік және байланыс инфрақұрылымы, сондай-ақ Вирджинияның банк ісіндегі жетекші аймақтық рөлі себеп болды. Банк бастапқыда қала орталығындағы федералды соттардың жанында орналасқан, 1922 жылы Капитолий маңындағы жаңа бас кеңсе ғимаратына (қазіргі Вирджиния Жоғарғы соты ғимараты), ал 1978 жылы Джеймс өзеніне көрінетін қазіргі орнына көшірілді. 1919 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, қалада Филип Моррис компаниясы құрылды. Ричмонд 1925 жылдың соңында радио хабар тарату дәуіріне енді, алғашқы эфирде WRVA станциясы (бастапқыда Edgeworth темекі станциясы деп аталған, Larus & Brothers компаниясына тиесіл) жұмыс істеді. Сол кезде радиода танымал болған ақ баллада орындаушылары мен қара нәсілді госпел квартеттері көбінесе қалалық, кейде тіпті кәсіби музыканттар болды. Ричмонд сол кезде оңтүстік тамырларына ерекше мән берді, сондықтан мұндай музыка мәдени тұрғыдан төмен саналды. 1920 жылдары Ричмондтың ойын-сауық орындары одан әрі дамыды. 1926 жылы Shriners ұйымы Acca Temple Shrine деп аталатын мешіт (қазір Альтрия театры) салды, содан бері Американың көптеген көрнекті артистері оның сахнасында биік минареттер мен шөл далалық суреттер астында өнер көрсетті. 1927 жылы салынған Loew's театры "1920 жылдардағы кино сарайының ең керемет фантастикалық дизайны" деп сипатталды. Кейіннен кино көрермендердің қала шетіне қоныс аударғаннан кейін танымалдылығы төмендеді, бірақ 1980 жылдары қайта жаңартылып, Карпентер сахналық өнер орталығы болып қайта аталды. 1928 жылы жергілікті сәулетші Фред Бишоп қаланың тұрғын ауданында Вестгемптон даңғылында (қазір Кэри көшесі) Бёрд театрын салды. Бүгінгі күнге дейін Бёрд театры 1920-1930 жылдардағы ұлы кино сарайларының соңғыларының бірі ретінде жұмыс істеп келеді. 1926 жылы Бёрд паркіндегі Каррилон Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқандардың құрметіне орнатылды. Каррилон әлі күнге дейін қаланың Бёрд паркінен биіктеп тұр. 1927 жылы Бёрд әуежайының (қазір Ричмонд халықаралық әуежайы) ашылуына Чарльз Линдберг қатысты. Әуежай атақты американдық полярлық саяхатшы Ричард Бердтің құрметіне аталды. Джон Маршалл қонақ үйі 1929 жылдың қазанында есігін ашты.

1930-1945: Ұлы депрессия және Екінші дүниежүзілік соғыс

Темекі өнеркәсібі Ричмондқа Ұлы депрессиядан еңсеруге көмектесті. Бес жылдың ішінде Ричмондтың экономикасы жаңғырды. Ричмонд елдің басқа аймақтарынан көшіп келген кәсіпорындарды жұмыс істеу құқығы бар ең солтүстік штаттардың қатарындағы қала ретінде тартты. 1936 жылға қарай қала халқы 255 426 адамға жетті, ал аймақтағы жаңа құрылыстың құны 1935 жылғыдан 250%-ға артты. 1938 жылы Рейнольдс Металз компаниясы бас кеңсесін Нью-Йорк қаласынан Ричмондқа көшірді. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда, қаладан оңтүстікке қарай 14 шақырым жерде орналасқан Қорғаныс жалпы жабдықтау орталығы арқылы 350 миллион фунттан астам соғыс жарағы жеткізілді. 1946 жыл Ричмонд экономикасы үшін шешуші кезең болды. Осы жылы қала тарихындағы ең жоғары бизнес белсенділігі тіркелді. Бір жылдың ішінде Ричмонд АҚШ-тағы ең қарқынды дамитын өнеркәсіптік орталыққа айналды.

19451960: Соғыстан кейінгі Ричмонд және Ричмонд-Петербург автокөлік жолы

1948 жылы Оливер Хилл Реконструкция дәуірінен бері қалалық кеңеске сайланған алғашқы афроамерикалық болды. Сондай-ақ 1948 жылы Ричмондте «Оңтүстіктегі алғашқы телеарна» деп аталған WTVR телеарнасы хабар таратуды бастады. 20 ғасырдың басында жолдардың жақсаруына байланысты, трамвайлар автомобильдер мен автобустармен бәсекелесе алмады. 1939 жылға қарай Ричмонд-Петербург аймағындағы қалааралық трамвай қызметтері тоқтатылды. Соңғы трамвайлар 1949 жылы Хайленд Парк желісінде автобустармен алмастырылды. Ұлттық автокөлік жолдары жүйесі ұлттық тас жолдар желісіне айналған кезде, аймаққа Джефферсон Дэвис ескерткіш тас жолы қызмет көрсетті – Вирджиния штатының орталық бөлігіндегі АҚШ 1 және АҚШ 301 тас жолдарымен ортақ қолданылатын, қысқа нүктедегі маңызды солтүстік-оңтүстік дәліз. Ол Джеймс өзені арқылы Роберт Ли ескерткіш көпірімен өтеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, көлік қозғалысы үшін тек төрт бағытты жолақ пен ұзақ бөліктерде бөлінбеген жолдар болғандықтан, Джефферсон Дэвис ескерткіш тас жолы үлкен көлік кептелісіне тап болды, сондай-ақ қарым-қарыстық соқтығыстардың орын алуына себеп болды. 1955 жылы, АҚШ-тың мемлекетаралық тас жолдар жүйесі құрылмас бұрын, Вирджиния штатының Бас Ассамблеясы Ричмонд-Петербург автокөлік жолы басқармасын сол аттас жаңа автокөлік жолын басқару үшін мемлекеттік агенттік ретінде құрды. Жаңа ақылы жолға тек 15 шығу орны жоспарланды, олардың көпшілігі АҚШ 301 тас жолының қатар орналасқан дамыған коммерциялық аймақтарынан шалқары орналасқан. Ричмонд-Петербург автожолы 1958 жылы ашылды және көп ұзамай Ричмонд аймағында Interstate 95 статусын алды, Петербургте Interstate 85 және 95 болып екіге бөлінді. Бұл автожол Ричмондтың орталық бөлігі мен Джексон Уорд ауданының қала құрылысын бұзды.

1960-2000: Заманауи қалалар дамуы

1950 жылы Ричмонд қаласына энергияға деген сұраныстың өсуіне байланысты табиғи газ әкелінді. 1952 жылы Ричмондтағы темекі өндірісі бір жылда 110 миллиардқа жетіп, рекордты көрсеткішті құрды. 1963-1965 жылдар аралығында қалада үлкен "орталық даму" болды, нәтижесінде 700-ден астам ғимарат салынды. 1968 жылы Вирджиния Комонвелл университеті Вирджиния медициналық колледжі мен Ричмонд кәсіби институтының бірігуі нәтижесінде құрылды. 1972 жылы Ричмонд Агнес дауылдың салдарынан қатты су тасқынына ұшырады, дауыл орталық Вирджинияға мол жаңбыр жаудырды. Бұл Джеймс өзенінің су деңгейін 6,5 футқа (2 метрге) дейін көтерді, бұл 200 жылдық ескі рекордты басып өтті. 1984 жылы қала "Даймонд" бейсбол стадионын аяқтады, ал "Атланта Брейвз" командасының AAA лигасы "Ричмонд Брейвз" ойынды бастады. 1985 жылы Ричмондта 6-шы көше базар ашылды, ол қала орталығының құлдырауын тоқтату мақсатымен ашылған фестивальдік сауда орталығы болды. Алайда, жоба сәтсіз аяқталып, 2004 жылы сауда орталығы жабылып, сөгілді. 1990 жылы Ричмондта туған Л. Дуглас Уайлдер, құлдардың немересі, Вирджиния губернаторы болып ант берді, ол АҚШ тарихындағы алғашқы сайланған афроамерикалық губернатор атанды. 1995 жылы Джеймс өзенінің су деңгейінің көтерілуінен қала мен Шокко Боттомдағы бизнесті қорғау үшін көп миллиондық су тасқынына қарсы қабырға салынды. Сондай-ақ 1995 жылы Ричмондта туған теннисші Артур Эштің мүсіні Монумент аллеясындағы танымал мүсіндер қатарына қосылды. Елдегі тарихшылардың наразылығына қарамастан, Эш бұрын негізінен Конфедерацияның көрнекті әскери тұлғаларынан тұратын мүсіндер тобына қосылды, бұл қала халқының құрамының өзгеруінің белгісі болды.

2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін

ХХІ ғасырдың басында Ричмонд қаласының және аймақтың халқы шамамен 1,100,000-ға жетті, бірақ қаланың өзі 200,000-нан азырақ адамды құрады. Қала орталығындағы су қорғаны кеңейтілді, бұл Джеймс өзенінің жағалауын дамытуға мүмкіндік берді, ол тарихи Тредегар темір зауытынан басталып, 7-ші көшенің батысынан 17-ші көшеге дейін созылды. Жақындағы жаңартуларға қайта салынған Джеймс өзені және Канава каналы, сондай-ақ Хаксалл каналы кірді, бұл қазір Canal Walk ретінде жоспарланған. Өзен жағалауы жобасы осы 2 шақырымдық дәлізді қайта жандандырды, оның бойында сәнді пәтерлер, мейрамханалар, дүкендер мен қонақүйлер орналасқан, сонымен қатар каналдық кеме саяхаттары мен жаяу экскурсиялар ұйымдастырылуда. Ұлттық саябақтар қызметінің Тредегар темір зауынындағы Ричмонд азамат соғысы келушілер орталығы үш қабатқа созылған экспонаттар мен артефактілерді, фильмдерді, кітап дүкенін, демалыс алаңдарын және тағы да көптеген мүмкіндіктерді ұсынды. Вирджиния Комонвелл Университеті де қала орталығындағы кампустарын белсенді түрде дамытуда, жаңа Стюарт Сигел орталығы спорт кешенімен және RAMZ пәтерлерімен. 2002 жылы жаңа, кеңейтілген Үлкен Ричмонд конгресс орталығы ашылды, онда 200-ден астам орын бар. Джексон Уорд ауданындағы жаңарту жұмыстары жалғасуда, бұл ауданды Американың ең қауіпті тарихи орындарының бірі тізімінен шығару мақсатында. Қырық блоктан тұратын Джексон Уорд 19-шы ғасырда "Қара Уолл-стрит" және "Оңтүстік Гарлем" деп аталған. Croaker's Spot сияқты мейрамханалар мен Black History Museum және мәдени орталық сияқты тартымды орындар Джексон Уордты Ричмонд аймағының ең мәдени маңызды тоқталыс нүктелерінің бірі ретінде сақтап тұрады. 2003 жылдың 19 қыркүйегінде "Изабель" даулынан соққан жел аймақта кең ауқымды электр қуатының үзілуіне әкелді. Бір жылдан кейін, 2004 жылдың қыркүйегінде "Гастон" тропикалық даулы аймақтан өтіп, қатты жаңбырды әкелді, нәтижесінде Шокко Боттом бизнес ауданында су тасқыны болды, сондай-ақ бүкіл аймақта электр қуаты үзілді. 2004 жылдың 31 тамызында Шокко Боттом ауданы "Гастон" тропикалық даулының қалдықтарынан түскен нөсерлі жаңбырдан туған су тасқынынан қирады. Дауыл Ричмонд аймағында тоқтады, Шокко Боттом су бассейніне шамамен 300 мм жаңбыр құйды, ол Джеймс өзенінің су қорғанының артында жиналды. Су тасқынынан кейін 20 блок аумақ, оның ішінде Шокко Боттомның көп бөлігі, өмір сүруге жарамсыз деп жарияланды. Аймақтың кәріз жүйесіне өзгерістер енгізілгеннен кейін "Төмендік" аймағы ірі мейрамханалар мен түнгі клубтар ауданы ретінде қайта жанданды. 2004 жылдың 2 қарашасында Вирджинияның бұрынғы губернаторы Л. Дуглас Уайлдер 60 жылдан астам уақыттан кейін Ричмондтың алғашқы тікелей сайланған мэрі болып сайланды. 2008 жылы AAA бейсбол командасы "Ричмонд Брейвз" Ричмондтан Джорджия штатының Гвиннет округіне көшті, себебі Ричмонд аймағының үкіметтері жаңа стадион құрылысын қаржыландыруға келіспеді. Олар 2010 жылы Сан-Франциско "Гиганттарының" Double A филиалы "Ричмонд Флаинг Сквірлз" командасымен алмастырылды. 2010 жылғы халық санауында Ричмондтағы халық саны 40 жылдан кейін алғаш рет Шокко Боттом сияқты жерлерді жандандыру және The Fan, The Museum District, Church Hill, Jackson Ward сияқты аудандардың қарқынды түрде жаңаруының нәтижесінде өсті.

Жалпы тарих

Дабни, Виргиний. Ричмонд: Қаланың тарихы. (Гарден-Сити, Нью-Йорк: Doubleday & Company, Inc, 1976) Санфорд, Джеймс К., ред. Ричмонд: Оның табыстары, трагедиялары және дамуы. (Ричмонд: Ричмонд қалалық сауда палатасы, шамамен 1975 ж.)

Тарихи тақырыптар

Эш, Стивен В. «Ричмонд көтерілісі: Конфедерация астанасындағы өмір мен өлім» (UNC Press, 2019). Бейлис, Мэри Линн. «Ричмондтағы Дулилер: Ескі және Жаңа Оңтүстіктегі ирланд иммигранттық отбасы» (Вирджиния университетінің баспасы, 2017). Бондюрант, Агнес М. «Поның Ричмонды». (Ричмонд: Эдгар Аллан По мұражайы, 1977, 1999 ж. қайта басылды). Чессон, Майкл Б. «Ричмонд соғыстан кейін, 1865–1890 ж.» (Вирджиния штатының кітапханасы, 1981). Чессон, Майкл Б. «Ричмондтың қара кеңесшісі, 1871–96 ж.» Говард Н. Рабиновиц бас редакторының редакторында. «Қайта құру дәуірінің Оңтүстік қара көшбасшылары» (1982) 191–222 бб. ДеКредико, Мэри А. «Конфедерациялық цитадель: Ричмонд және оның халқы соғыста» (Кентукки университетінің баспасы, 2020). Грин, Хилари. «Білім беруді қайта құру: Қалалық Оңтүстіктегі афроамерикандық мектептер, 1865–1890 ж.» (Фордхэм университетінің баспасы, 2016); Ричмонд және Алабама штатының Мобайл қалалары бойынша зерттемелер. Онлайн шолу. Григгс, Уолтер С. «Екінші дүниежүзілік соғыстағы Ричмонд, Вирджиния» (2013). Хансен, Скотт Бриттон. «Баршаға білім беру: Ричмонд және Петерсбургтегі Бостандық бюросының мектептері, 1865–1870 ж.» (Магистрлік диссертация, Ричмонд университеті, 2008); Сілтемелер беттері 136–40. Хейтер, Джулиан Максвелл. «Арман жоғалды: Дауыс беру құқығы және Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы нәсіл саясаты» (Кентукки университетінің баспасы, 2017). Ходдер, Роберт. «Оңтүстік қаланың мұрасын қайта анықтау: Тарихи сақтау жоспарлау, қоғамдық өнер және Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы нәсіл». «Жасыл қалалар журналы» (1999) 21#4, 437–453 бб. Хоффман, Стивен Дж. «Ричмондты салудағы нәсіл, топ және билік, 1870–1920 ж.» (Макфарланд, 2004). Хоффман, Стивен Дж. «Джим Кроу Оңтүстігіндегі прогрессивті қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы: Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы жағдайды зерттеу, 1907–1920 ж.» «Әлеуметтік тарих журналы» (2001) 35#1, 177–194 бб. Кимболл, Грегг Д. «Американдық қала, Оңтүстік орны: Антебелл Ричмондтың мәдени тарихы». (Афина: Джорджия университетінің баспасы, 2000). Латимор, Кэри Х., IV. «Құлдыққа жақындау? Бос афроамерикандықтар, индустрияландыру, әлеуметтік бақылау және Ричмонд қаласындағы тұру, 1850–1860 ж.» «Құлдық және оны жою» 33 (наурыз 2012), 119–37. Мозер, Джон В. және Ратледж М. Деннис. «Аннексия саясаты: Оңтүстік қаласындағы олигархиялық билік» (2020) Ричмонд туралы. Нарагон, Майкл. «Қолдықтан азаттыққа: Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы құлдықтан азаттыққа өту». «Құлдық және оны жою» 21#2 (2000): 93–116. Поттерфилд, Т. Тайлер. «Мұндай емес орын: Ричмонд пейзажының тарихы». (Чарлстон: Тарих баспасы, 2009). Пратт, Роберт А. «Олардың терісінің түсі: Ричмондтағы білім және нәсіл, Вирджиния, 1954–89 ж.» (Вирджиния университетінің баспасы, 1993). Рэндольф, Льюис А. «Бір маусымға арналған құқықтар: Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы нәсіл, топ және жыныс саясаты» (Теннесси университетінің баспасы, 2003). Саундерс, Роберт М. «Елдік Американың алғашқы кезеңіндегі қылмыс және жаза: Вирджиния штатының Ричмонд қаласында 1784–1820 ж.» «Вирджиния тарихы және өмірбаян журналы» (1978): 33–44. JSTOR журналында. Шелдон, Марианна Бюрофф. «Ричмондтағы қара-ақ қатынастар, Вирджиния, 1782–1820 ж.» «Оңтүстік тарихы журналы» (1979): 27–44. JSTOR журналында. Смит, Райан К. «Оңтүстік қаладағы өлім мен қайта тууы: Ричмондтың тарихи зираттары» (Джонс Хопкинс университетінің баспасы, 2020). Такаги, Мидори. «Қасқырларды өзімізді құртуға тәрбиелеу: Ричмондтағы құлдық, Вирджиния, 1782–1865 ж.» (Вирджиния университетінің баспасы, 2000). Томас, Эмори М. «Ричмондтың Конфедерациялық штаты: Астананың өмірбаяны» (LSU баспасы, 1998). Траммелл, Джек. «Ричмонд құл саудасы: Ескі доминионның экономикалық арқауы» (2012). Тайлер МакГроу, Мари және Грегг Д. Кимболл. «Бондаж және бостандық: Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы қара өмір» (Валентин мұражайы, 1988). Тайлер МакГроу, Мари. «Құлау кезінде: Ричмонд, Вирджиния және оның халқы» (Солтүстік Каролина университетінің баспасы, 1994). Уорд, Гарри М. «Банко Ричмондтағы суретшілер, 1870–1920 ж.: Шарперлер, ұрлаушылар, алаяқтар, флифлемерлер және басқа да алаяқтар» (Макфарланд, 2017). Райт, Майк. «Қамауға алынған қала: Азамат соғысындағы Ричмонд» (Роуман және Литтлфилд, 1995). Зомбек, Анжела М. «Паттернализм және Қасқыр сарайындағы қамаудалу: Конфедерация астанасындағы гендерлік нормаларды нығайту». «Азамат соғысы тарихы» 63.3 (2017): 221–252.