Кіріспе

Француз музыка теоретигі, Наполеон Бонапарттың жеке қызметшісі Луи Маршан (2 ақпан 1669 – 17 ақпан 1732) – француз органисті, клавесинисті және композитор. Органист отбасында дүниеге келген Маршан бала кезінен-ақ дарынды болды және өте жылдам өз заманының ең танымал француз виртуоздарының бірі ретінде көзге түсті. Ол көптеген шіркеулерде органшы болып жұмыс істеді, сондай-ақ бірнеше жыл бойы корольдік төрт органшының бірі болды. Маршанның мінезі қатал, тәкаппар болды, өмірі дау-дамағалдарға толы болды, ол өмір бойы да, қайтыс болғаннан кейін де көп талқыланды. Атақ-даңқына қарамастан, оның туындыларының көп бөлігі бүгінгі күнге жеткен жоқ, ал сақталғандарының басым бөлігі оның жас кезінде жазылған. Дегенмен, оның «Grand dialogue» және «Fond d'orgue» сияқты бірнеше шығармалары француз орган мектебінің классикалық туындылары деп есептеледі.

Шығармалары

Маршанның салыстырмалы түрде аз ғана шығармалары сақталған, олардың көпшілігі оның мансабының алғашқы кезеңдерінен басталады. Ең көп және ең маңыздысы – оның орган шығармалары. 1740 жылы Бойвин ательесінде жарық көрген он екі шығарма 1700 жылдың қаңтар айында жарық көрген орган шығармаларының кітабының көшірмесі болуы мүмкін, алайда оның бірде-бір түпнұсқасы әлі табылмаған. Тағы 42 шығарма Версальдегі Корольдік кітапханада сақталған қолжазбадан табылған. Бұл шығармалардың арасында маңызды туындылар бар: ірі «Grand Dialogue» (1696), гармониялық тұрғыдан өте бай «Fond d'orgue», «Quatuor» – француз орган композиторларына тән төрт бөлімді фуга, және қос педальдегі канонмен «Plein jeu». Қазіргі ғалым Джеффри Шарп Маршанның орган шығармашылығын үш ерекше топқа бөлді: вокалдық жанрлардың ықпалындағы шығармалар, аспаптық жанрлардың ықпалындағы шығармалар және вокалдық-аспаптық гибридтік туындылар. Ол Маршанның орган триоларын және контрапункттік емес шығармаларын композитордың ең сәтті туындылары деп есептейді. Көтеконно үшін сақталған шығармалар екі сюитада біріккен. Біріншісі 1699 жылы Клод Руссель салған граверлік пластиналармен «chez l'auteur» басылымында жарық көрді. Ол 1702 жылы Кристоф Баллардтың қолдауымен «Livre Premier» ретінде қайта басылды; бір уақытта «Livre Second» да жарық көрді. Стильдік тұрғыдан алғанда, сюиталар бір-бірінен өзгеше. «Livre Premier» француз үлгісінен гөрі Фрескобальдиді еске түсіретін өлшенген прелюдиямен басталады, бірақ билер анық түрде француз талғамына сай келеді; ал «Livre Second» өлшенбеген прелюдиямен басталады, бірақ оның сүйемелдейтін билері итальяндық стильге көбірек ұқсайды. Сонымен қатар, 1707 жылғы Баллард басылымындағы «Pièces choisies pour le clavecin de différents auteurs» жинағында екі шығарма авторлығы көрсетілген: «La Vénitienne» және «La Bandine». 2005 жылы «Monsieur de Charman(t) [sic] cordelier, et arrangé par Renard, à Paris, 1754» деген тақырыптағы қолжазбаның «Керепенге арналған сюиталар кітабы» атты жазбасы жарық көрді. Бұл 2003 жылы жеке музыка коллекциясынан табылды және Маршанның До мажор және минор тондарына жазылған шығармаларын қамтиды деген болжам бар. Қазіргі иелері олардың жеке мәліметтерін жариялауға немесе оның мазмұнын ғалымдар мен музыканттарға ұсынуға ниетті емес екені хабарланды. Бұл туындыларға басқа ешқандай сілтеме табылған жоқ: оның жазулары әлі жарияланбаған музыкатанушының мақаласына сілтеме жасайды. Жазбаның мазмұны тартымды болғанымен, ол итальяндық стильдегі шығармалар жинағын көрсетеді, олар кез келген композитордың туындылары болуы мүмкін. [Иелерінің ынтымақтастық көрсетпеуі бірқатар музыкатанушыларды көңілсіздікке түсірді, бұл коллекцияның түпнұсқалығына күмән тудырды.]

Мұра

Жан-Филипп Рамо Маршанның ізбасарларының бірі болды, ал оның шәкірттері Пьер Думаж бен Луи Клод Дакин еді. Думаж өзінің "Premier livre d'orgue" (1708) атты еңбегінің кіріспесінде ұстазына ризашылық білдірді, бұл француз орган мектебінің соңғы жылдарындағы ең маңызды туындыларының бірі. Маршанның замандасы Пьер Луи Д’Аквин де Шато-Лион композиторды Франсуа Куперенмен салыстырып, Куперен өнер мен еңбекқорлық жағынан артық болғанымен, Маршанның музыкалық дарыны табиғи және серпінді болғанын айтты. Музыкадан өзге, Маршан "Règles de la composition" атты композиция туралы трактат жазды, ал теоретик Себастьен де Броссар оны өте жақсы, болғаны қысқа ғылыми еңбек деп бағалады. Бүгінде Маршанның сақталған көптеген шығармалары ғалымдар тарапынан маңызды емес деп есептелсе де, кейбіреулері одан өзгеше пікір білдіреді. Француз музыктанушысы және жазушысы Филипп Боссан композитордың туындыларын былай сипаттады: "Оның шығармалары шеберлікпен жазылғанмен, олардың шеберлігі бірден көзге түспейді. Олардың шынайы құндылығын білу үшін оларды мұқият зерттеу қажет."