Кіріспе

Лалбаг ботаникалық бақшасы немесе жай ғана Лалбаг – Үндістанның Бангалор қаласында орналасқан, 200 жылдан астам тарихы бар ботаникалық бақша. Алғашқы жоспары мен құрылысы Хайдер Әлидің далавайшы кезінде жасалған, ал кейін Үндістан тәуелсіздігіне дейін көптеген британдық басқарушылармен басқарылды. Бақша әртүрлі сәндік және экономикалық құнды өсімдіктерді енгізуге және көбейтуге жауапты болды. Сонымен қатар, ол қоғамдық бақ және демалыс орны ретінде де қызмет етті, онда 1890 жылдан бері гүл көрмелері өткізілетін орталық шыны үйі бар. Қазіргі кезде Республика күніне (26 қаңтар) және Тәуелсіздік күніне (15 тамыз) орайында екі гүл көрмесі ұйымдастырылады. Cubbon Park-пен бірге қалалық жасыл кеңістік ретінде, онда көптеген жабайы құстар мен басқа да жануарлар мекендейді. Бақшаның ішінде Кемегоуда II билігінде салынған күзет мұнарасы бар үлкен жартасқа жақын көл де бар.

Тарих

Хайдер Әли 1760 жылы осы бақтың құрылысын тапсырды, бірақ оны оның ұлы Типу Сұлтан аяқтады. «Баг» сөзі индустани тілінде «бақ» деген мағынаны білдіреді, ал «Лал» префиксінің мағынасы әлі де талқыланып жүр, ол бастапқы гүлдік композициясының түсіне байланысты қызыл түс болуы мүмкін, бірақ «Лал» сонымен қатар «сүйікті» дегенді де білдіреді. Хайдер Әли осы бақты өз заманында танымал болған Моғол бақтарының үлгісінде жасауға шешім қабылдады. Хайдер Әли осы атақты ботаникалық бақтарды құрды, ал оның ұлы Типу Сұлтан бірнеше елден ағаштар мен өсімдіктер әкеліп, оларға бау-бақша шаруашылығының байлығын қосты. Хайдер мен Типудың Лалбағ бақтарын Мұхаммед Әли мен оның ұлы Абдул Қадер басқарды, олар Бангалордан 120 км қашықтықтағы Сирада болған Моғол бақтарының дизайнына негізделген. Сол кезде Сира Британдық үстемдігінен бұрын Деканның стратегиялық маңызды оңтүстік Моғол «субасының» (облысының) штаб-пәтері болды. Лалбағ бақтары 18 ғасырда салынды. Жылдар өте келе, ол Үндістанның алғашқы газон сағатын және субконтиненттегі сирек кездесетін өсімдіктердің ең үлкен коллекциясын жинады. Кейін ол қайта тағайындалды. Оның 1861 жылғы Лалбағ өсімдіктерінің каталогында Cinchona, кофе, шай, макадамия жаңғағы, хиккори, пекан, рододендрон, камелия және бугенвиллея сияқты көптеген экономикалық және сәндік өсімдіктер тізілген. Нью 1873 жылы қайтыс болды, оның орнын Кеуден келген Джон Кэмерон басты. Кэмерон 1881 жылы тағайындалған Майсур махаражасының қосымша қолдауын алды. Оның енгізген өсімдіктеріне араукариялар (A. cookii және A. bidwilli), кипарис (Cupressus sempervirens) және Hamelia patens-тен жасалған топиарийлер кірді. Кэмерон 1908 жылы зейнеткерлікке шықты, оның орнын Густав Герман Крумбигель басты. 1860 жылдары малқора және құс қорасы құрылды. 100 құсқа арналған көгершін үйі салынды. Аурудан кейін күтім нашарлап, 1900 жылдары малқора мен құс қорасын жабу туралы ұсыныс жасалды. 1914 жылы капитан С. С. Флауэр 1850-1860 жылдар аралығында салынған, ішінде жолбарыстар мен қарақұйрықтар, құс қорасы, орангутанмен бірге маймыл үйі, қарақұйрық, шитал, самбар бұғысы, лақтырған бұғы және екі эму бар сарайды сипаттады, сондай-ақ аю үйі мен танауықтарға арналған қоршаулар бар еді. 1874 жылы Лалбағтың ауданы алғашқыда қандай болды. 1889 жылы шығыс жағына 30 акр, 1991 жылы Кемпегоуда мұнарасы бар жартас кіретін 13 акр, ал 1894 жылы жартастың төменгі жағындағы шығыс жағына тағы 94 акр қосылды, осылайша жалпы ауданы артты. Бұл құрылыс Глазгодағы (Ұлыбритания) Saracen Foundry зауытынан келген шойыннан салынды. Бұл құрылыс 1935 жылы кеңейтілді, бұл жолы Бхадраватидегі Майсур темір және болат компаниясынан алынған болатпен. Мамыр айының үшінші аптасында үкімет саябақтарды тек таңғы сағат 7-ден 9-ға дейін және кешкі сағат 4-тен 7-ге дейін ашуға рұқсат берді. COVID-19 пандемиясы 2020 жылы Тәуелсіздік күнінде Лалбағ гүл көрмесін жоюға мәжбүр етті. Пандемияға байланысты 2020 жылы Лалбағта манго және жаңғақ жәрмеңкелері де өткізілмеді.

Шолу

Лалбаг – бақ, ол Бангалордың оңтүстігінде орналасқан. Жыл сайын екі гүл көрмесі өтеді және 1000-нан астам түрлі өсімдік, соның ішінде жүз жылдан астам тарихы бар көптеген ағаштар бар. Бақ, Бангалордың негізін қалаушы Кеме Гоуда салған мұнаралардың бірімен жалғасқан. Паркте Персия, Ауғанстан және Франциядан әкелінген сирек кездесетін өсімдік түрлері өседі. Суару үшін күрделі су өткізу жүйесімен жабдықталған бұл бақ, көгалдармен, гүлзарлармен, лотос көлдерімен және фонтандармен әдемі безендірілген. Ғасырлар бойы өскен ағаштардың көпшілігін анықтау оңай үшін таңбаланған. Лалбаг тасы – Жердегі ең көне тау жыныстарының бірі, ол 3 миллиард жыл бұрын пайда болған және көптеген адамдарды қызықтырады.

Туризм және экологиялық даму

Жыл сайын Республика күні мен Тәуелсіздік күні апталығында гүл көрмелері өткізіледі. Бұл шара халықты флораның әртүрлілігімен таныстыру және өсімдіктерді сақтау мен өсіруге қоғамдық қызығушылықты арттыру мақсатында жүзеге асырылады. 2022 жылдың тамызында 75-ші Тәуелсіздік күніне арналған гүл көрмесі Раджкумар мен Пунит Раджкумардың өмір жолын бейнелейтін өнер туындыларынан тұрды. Көрмеге 8,34 миллион адам қатысты. 2002 жылы бонсай бағы қосылды. Бұдан басқа, Лалбағ ішінде топиар бағы, раушан бағы және лотос бағы бар. 2017 жылы көлдің қашықтағы шығыс жағында жасанды сарқырама іске қосылды. Лалбағ көлде де, жерде де құстарды бақылауға өте қолайлы орын. Лалбағта азаматтар сәндік өсімдіктер сатып ала алатын "Бақша орталығы" да бар. Оны "Нәсілшілер кооперативі" басқарады. Бақтарда жарты аралық гнейс құрылымының геологиялық ескерткіші де туристерді қызықтырады. Бұл ескерткіш 3 миллиард жылдық жарты аралық гнейстік тау жыныстарынан тұратын Лалбағ төбесінде орналасқан. Осы төбеден Кемпеговда II тұрғызған төрт қанатты мұнараның біреуін көруге болады, ол да маңызды туристік орын. Бұл мұнарадан Бангалор қаласының панорамалық көрінісі ашылады.

Лалбагтың басқаруы және қоғамдық наразылық

Лалбағ ботаникалық бағын Бау-бақша департаменті басқарады. Ол енді ботаникалық бақ ретінде күтілмейді және Ботаникалық бақтарды сақтау халықаралық ұйымының мүшесі емес. Парк және қоғамдық кеңістік ретіндегі қызмет көрсетуге деген қысым артып, бақтың көп бөлігі жаяу жүргіншілерге арналған жолдар мен газонға айналдырылды. Әр таңда Лалбағқа таңертең серуендеушілер көптеп жиналады. Көптеген ағаштар қоғамдық ыңғайлылықтар үшін немесе түсіп қалған бұтақтар келушілерге қауіп төндіруі мүмкін деген ойдан қырқылып немесе кесіліп тасталды. Бақтың бір бөлігі Бангалор метрополитенінің бір бөлігі ретінде Лалбағ метро стансасын салу үшін наразылықтарға қарамастан, басып алынып, көптеген ағаштар кесілді. 25 рупий кіру ақысы және 60 рупий камера ақысы да дау тудырды. Басқару ұсынған тас бақшалар, фонтандар және қайықпен жүзу мүмкіндіктері сияқты әртүрлі демалыс нысандарын салу туралы бірнеше ұсыныс жасалды. Адамдардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін көрсеткенінен кейін басқарудың кейбір ұсыныстары тоқтатылды.

Байланыстылық

Лалбаг метро станциясы Намма метросының жасыл желісімен байланысады. Лалбагқа сондай-ақ Кемпеговда автобус станциясынан/Шиважи Нагардан Бангалор қалалық көлік корпорациясының автобустары арқылы да жетуге болады. Жаянгар/Банашанкари аймақтарына қатынайтын барлық автобустар Лалбагтың төрт қақпасының бірінен өтеді.

1979 жылғы сақтау туралы заң

1979 жылы Карнатака үкіметі парктің ерекшелігін сақтау мақсатында қабылдаған Қорғау заңы, 1975 жылғы Карнатака мемлекеттік парктерін (сақтау) қорғау заңының талаптарына сәйкес келеді. Осыған сәйкес, Куббон паркі мен Лалбаг аудандарындағы кез келген ұйымдар мен жеке тұлғаларға жер берілмеуі және департамент мақсаттарын ілгерілету үшін Бақ шаруашылығы департаменті жүзеге асырып жатқан құрылыстарды қоспағанда, уақытша немесе тұрақты кез келген құрылысқа рұқсат берілмеуі тиіс.