Кіріспе

Бронкстағы ботаникалық бақ, Нью-Йорк

Нью-Йорк ботаникалық бағы (NYBG) – Нью-Йорк қаласындағы Бронкстағы Бронкс саябағында орналасқан ботаникалық бақ. 1891 жылы құрылған, бақта миллионнан астам тірі өсімдіктерден тұратын ландшафт, Енид А. Хаупт консерваториясы – бірнеше жағдайларды қамтитын жылыжай және ЛуЭстер Т. Мерц кітапханасы бар, онда ботаника саласына қатысты әлемдегі ең ірі жинақтардың бірі сақталған. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Нью-Йорк ботаникалық бағына жыл сайын миллионнан астам адам келеді. NYBG сонымен қатар маңызды білім беру мекемесі болып табылады, келушілерге өсімдіктер ғылымы, экология және салауатты тамақтану туралы NYBG-ның интерактивті бағдарламалары арқылы білім береді. Жыл сайын баққа келетін 90 мыңға жуық адам – жақын маңдағы әлеуметтік жағдайы нашар отбасылардан шыққан балалар. Тағы 3 мың мұғалім Нью-Йорк қаласының мемлекеттік мектептерінен кәсіби дамыту бағдарламаларына қатысып, оларды барлық сыныптарда ғылым курстарын оқытуға дайындайды. NYBG әлемдегі ең ірі өсімдіктерді зерттеу және сақтау бағдарламаларын жүзеге асырады. NYBG 1891 жылы құрылды және сол онжылдықтың соңында алғашқы құрылыстар ашылды. 1967 жылдан бері бақ Ұлттық тарихи ескерткіш тізіміне енгізілген, ал бірнеше ғимарат Нью-Йорк қаласының ресми ескерткіштері деп жарияланды.

Контекст

1877 жылы Нью-Йорк қаласында ботаникалық бақ құру туралы идеялар тарады; сол кезде қаржыландыруға қол жеткізілмеді, бірақ бұл күш-жігерлер болашақта пайдалану үшін парк жерлерін бөліп қоюға әкелді. 1888 жылға қарай Торри ботаникалық қоғамы Нью-Йорк қаласында ірі ботаникалық бақтың салынуын қолға алды. Бақтың құрылысы Торри ботаникалық қоғамы мен Колумбия университетінің ботаниктері Натаниел Лорд Бриттон және оның әйелі Элизабет Гертруда Бриттон бастаған қайырымдылық науқанының нәтижесінде жүзеге асты. Олар Лондондағы Корольдік ботаникалық бақтарын үлгі етіп алуға шабыттанды. Сол жердің көп бөлігі Лорилард отбасының меншігінде болды. Қалаға 1884 жылғы «Жаңа парктік заң» аясында жерді сатып алуға рұқсат берілді, бұл болашақта Нью-Йорк қаласының құрамына кіретін жерлерді сақтау мақсатын көздеді. 1888–1889 жылдары Нью-Йорк қаласы Лорилард иелігін қоршаған жердің бір бөлігін Бронкс паркінің құрамына қосып сатып алды. Бақ Лорилард иелігінің бір бөлігін және бұрын Сент-Джон колледжінің (қазір Фордхэм университеті) кампусының ең шығыс бөлігі болған жер учаскесін қамтыды. Заңның мақсаты: ботаникалық бақ, мұражай және дендрарий құру және оларды ұстау, өсімдіктер, гүлдер, бұталар мен ағаштарды жинау және өсіру, ботаникалық ғылым мен білімді дамыту, сондай-ақ осы және ұқсас салалардағы түпкілікті зерттеулер жүргізу, оқытуды ұйымдастыру, сәндік және қолданбалы бағбандық пен шаруашылықты дамыту және көрсету, сондай-ақ халыққа ойын-сауық, демалыс және білім беру мүмкіндіктерін ұсыну. Алайда жоспарлар толық бекітілмеген еді. Директорлар кеңесі ландшафт архитекторлары Кальверт Вокс пен оның серігі, парктерді басқарушы Сэмюэл Парсонс-младшийден орынды таңдау жөнінде консультация сұрады. Бронкс паркінің солтүстік жағы NYBG үшін ең қолайлы орын деп танылды. 1895 жылдың тамызында архитекторлар орынды зерттеуге кірісті. Бронкс өзені мен көптеген шағын салалары паркі арқылы өтетіндіктен, дренаж мәселесі маңызды болып саналды. Вокс жасаған алдын ала жоспар 1895 жылдың қазанында мақұлданды, бірақ ол келесі айда қайтыс болды. Бас жоспарды Бриттон мен Парсонс, сондай-ақ ландшафт инженері Джон Р. Бринли, ландшафт бағбандары Сэмюэл Хеншоу, ботаник Люсьен Маркус Андервуд және архитекторлар Роберт У. Гибсон мен Линкольн Пирсон (соңғысы Lord & Burnham фирмасынан) кіретін команда жасады.

1900-жылдан 1980-жылға дейін

Ашылғаннан кейін бір ғасырдан астам уақыт бойы NYBG кіру ақысын алудан бас тартты. Осыған байланысты, сондай-ақ мемлекеттік және жеке қаржыландырудың жеткіліксіздігі, оның бюджет тапшылығы 1950 жылдары өсе бастады. 1974 жылы ботаникалық бақтың тарихында алғаш рет, лауазымды тұлғалар Нью-Йорк штатының заң шығарушы жиналысына жыл сайын қаржы сұрауы керек болды. Сол жылы NYBG консерваторияға күрделі жөндеу жүргізілетінін және әртүрлі орталарда өсетін өсімдіктерді көрсетуге арналған жаңа ғимарат салынатынын хабарлады. Келесі жылы, 1975 жылғы Нью-Йорк қаласының қаржылық дағдарысына байланысты бюджеттің қысқартылуы нәтижесінде NYBG тарихында алғаш рет апта ішінде жабылды. 1988 жылы NYBG мұражай ғимаратын жаңарту жоспарын жариялады, соның ішінде 1991 жылы ашылуы тиіс жаңа қосымша да болды. 1990 жылдардың басында NYBG нысандарына немқұрайлы қараушылық байқалды. Бақтың тұрақтарында барлық келушілерге жететін орын болмады, сондықтан көптеген келушілер кері қайтарылды. Консерваторияны қоршаған аймақтарды қоспағанда, көптеген жерлер күтімсіз қалды, тіпті бұзылған канализация салдарынан су батпақтар пайда болды. 1994 жылы жанындағы Фордхэм университеті өзінің WFUV радиостанциясы үшін 480 фут (146 м) биіктіктегі радио мұнарасын Haupt консерваториясының қарсы бетіне орнатуды ұсынғанда дау туды. Бұл дау бірнеше жылғы сәтсіз келісімдерден кейін 2002 жылға дейін жалғасты, содан кейін Монтефиоре медициналық орталығы WFUV антеннасын өз нысандарына орнатуды ұсынды.

1990 жылдардан қазіргі уақытқа дейін

1990 жылдардың ортасына қарай NYBG-де жылдар бойына назарсыздан қалған кемшіліктерді жою үшін жаңа қосымшалар жасала бастады. 2000 жылға қарай NYBG жаңартуға 300 миллион доллар сұрады, оның ішінде жаңа сыйлық дүкені, жылыжайлар мен жолдарды күрделі жөндеуден өткізу қарастырылды. Келесі жылы жаңа келушілер орталығы мен сыйлық дүкені ашылатыны жарияланды, бұл 1990 жылы салынған уақытша құрылыстардың орнына салынды. 2004 жылы 21 миллион долларға жаңа бас кіреберіс, сыйлық дүкені, кітап дүкені, алаң, дәретханалар, кафе және ақпараттық стендтер аяқталды. Кітапханаға қосымша құрылысы 1994 жылға, кейін 2000 жылға шегерілді. Қосымшаның құрылысы 1998 жылы басталды және 2002 жылы Халықаралық өсімдік ғылымы орталығы ретінде ашылды. 2000 жылы қала әкімдігі 22 миллион доллар үлестіргеннен кейін NYBG 300 миллион долларлық жаңарту науқанына қаржы жинауды бастады. NYBG-нің Халықаралық өсімдік ғылымы орталығы 2002 жылы қайта ашылды. 2000-шы жылдарда бірнеше жоба аяқталды және жаңа бағдарламалар іске қосылды. 2004 жылы Леон Леви келушілер орталығы Ботаникалық бақтың басты кіреберісі ретінде ашылды. Онда NYBG дүкені мен Pine Tree кафесі орналасқан. Келесі жылы Nolen Greenhouses for Living Collections ашылды, оның құрамында көпшілікке қолжетімді Bourke Sullivan Display House үйі бар. Өсімдіктерді зерттеу зертханасы 2005 жылдың басында аяқталды және келесі жылы 23 миллион долларға ашылды. Ladies' Border (2002), Benenson Ornamental Conifers (2004), Peggy Rockefeller Rose Garden (2007), Thain Family Forest (2011) сияқты қолданыстағы бақтар мен коллекцияларды қалпына келтірумен қатар, Нью-Йорк ботаникалық бағы өз аумағына жаңа бақтар мен коллекцияларды қосты: Home Gardening Center (2005), Maureen K. Chilton Azalea Garden (2011) – ландшафт архитекторлары Shavaun Towers (Towers|Golde LLC) және Sheila Brady (Oehme, van Sweden) еңбектерінің нәтижесінде салынған. 2010 жылы Манхэттенде Нью-Йорк ботаникалық бағының орталық білім беру орталығы ашылды. NYBG жанында 2012 жылы Peter J. Sharp Building тұрақ орны және Баққа Bedford Gate кіреберісі салынды. NYBG 2010 жылы Lorillard Snuff Mill диірменін қалпына келтіріп, оны Lillian және Amy Goldman Stone Mill деп атады. Эндрю В. Меллон қорының қолдауымен құрылған NYBG гуманитарлық зерттеу институты 2014 жылы адамзат пен табиғат және қоршаған орта арасындағы қарым-қатынас туралы қоғамдық пікірталасқа ықпал ету мақсатымен құрылды. NYBG 2015 жылы Hudson Garden Grill атты мейрамхана ашты. 2017 жылы Шығыс қақпасының кіреберісі қайта жобаланып, қайта ашылды. Edible Academy – балалар, отбасылар, педагогтар және жалпы жұртшылыққа көкөніс өсіру, дұрыс тамақтану және экологиялық жауапкершілік туралы білім беруге арналған білім беру мекемесі 2018 жылы ашылды. 2020 жылдың ақпан айында NYBG бақтың солтүстік-батыс шетінде қолжетімді тұрғын үйлер салу үшін Douglaston Development компаниясымен серіктестікке келгенін хабарлады. 2024 жылдың қаңтарында NYBG әлемдік бренд консалтингтік компаниясы Wolff Olins-пен бірлесіп әзірленген жаңа брендтік имиджін таныстырды. Жаңа брендтік имиджге "NY Botanical Gothic" қаріптерімен жаңа логотип және жаңа түстер палитрасы кірді.

Негіздер

Бақшада 50 түрлі бақтар мен өсімдіктер коллекциясы бар. Тыныш суарна, сондай-ақ ылғалды жерлер мен ешқашан кесілмеген, ескі Нью-Йорк орманы да бар. Пенелопа Хобхаус жобалаған шөп бақшасы; және шоқжабдықтар жинағы. NYBG-нің кең ауқымды зерттеу орталықтарына өсімдіктерді көбейту орталығы, 550 мың томдық зерттеу кітапханасы және ескі орман кіреді. Бұл 17 ғасырда еуропалықтар келгенге дейін Нью-Йорк қаласының барлық аумағын жапқан алғашқы орманның ең ірі қалдығы. Ешқашан кесілмеген орманның ішінде емен, американдық бұта, вишня, қайың, түлеңгей және ақ күл ағаштары өседі, олардың кейбіреулері екі ғасырдан астам ғасырлармен өлшенетін ескі. Орманның өзі Нью-Йорктегі жалғыз тұщы су өзені – Бронкс өзенімен бөлінеді, ал өзеннің бұл бөлігінде өзендік каньон мен тасқын сулар бар. Ол Элен Шипманмен жобаланып, 1931-1933 жылдар аралығында орнатылған. Ол Хаупт консерваториясының жанындағы қорғалған аумақтан тұрады. 2000 жылы дизайнер Линден Б. Миллер «Ледис Бордер» үшін жаңа жоспар жасады. Джейн Уотсон Ирвин көпжылдық бағы 1970 жылдары Дэн Кили жобалаған, ал 1980 жылдары және 2003 жылы Миллер оны қайта жаңартып, жаңаша бейімдеді.

Ғылыми-зерттеу зертханалары

Pfizer компаниясының атымен аталатын Pfizer өсімдіктерді зерттеу зертханасы – екі қабатты ғылыми-зерттеу ғимараты. Ол 2006 жылы ашылды. 2002 жылғы New York Times газетінде жарияланған мақалада кітапханада 775 000 дана және 6,5 миллион өсімдік нусқасы бар екені айтылған. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Мерц кітапханасы әлі де ботаника саласына қатысты мәтіндердің әлемдегі ең ірі жинақтарының бірін сақтап тұр. Кітапхана бұрын NYBG мұражайы немесе әкімшілік ғимараты деп белгілі болған ғимаратта орналасқан. Оның құрылысы 1897 жылы басталып, 1900 жылы аяқталды. Бұл құрылысты Роберт У. Гибсон Ренессанс қайта жаңғыру стилінде жобалаған. Алғашқы құрылыстан кейін 1935, 1950, 1978 және 1993 жылдары ірі масштабты жөндеу жұмыстары жүргізілді. Жылыжайда көптеген тропикалық өсімдіктер мен гүлдер, кактустар және басқа шөл өсімдіктері, сондай-ақ жаңбырлы ормандардың өсімдіктері өседі. Жаз айларында жылыжайдың жанындағы екі бассейнде лотостар мен су қызғалдақтарының көптеген түрлері гүлдейді.

Уильям және Линда Стир гербариясы

Уильям мен Линда Стир гербариясы, кітапхананың артындағы Халықаралық өсімдік ғылымы орталығында 7,8 миллионнан астам үлгі сақталған. Бұл гербарий Париждегі Француз ұлттық табиғи тарих мұражайынан кейін екінші орында тұр. 1891 жылы құрылған гербарий көп ұзамай көптеген маңызды коллекциялардың жиынтық ортасына айналды. 1895 жылы бақ Колумбия колледжінің гербариясын қосты, ол шамамен 600 000 үлгіден тұратын, оның ішінде Джон Торри мен С. Ф. Мейснердің жеке гербарийлері де бар. 1945 жылы бақ Колумбия фармацевтикалық колледжінің және Принстон университетінің гербарийлерін қосты. Гербарий Уильям Стирге (Уильям С. Стирдің ұлы) және оның әйелі Линдаға құрмет көрсетіп аталған, олар 2002 жылы гербарийге қаржылай көмек көрсеткен. Бұл ботаникалық баққа тағайындалған Index Herbariorum коды NY болып табылады және сақталған үлгілерді сілтемелеу үшін қолданылады.

Бағдарламалар

2008 жылы Альфред П. Слоан қоры NYBG-ге TreeBOL, «Ағаштардың өмірлік коды» деп аталатын жобаны бастау үшін 572 000 доллар бөлді. Әлемнің түкпір-түкпірінен 100 000-ға дейін түрлі ағаш түрлерінен ДНҚ үлгілерін алып, TreeBOL өсімдіктер әлемінің әртүрлілігін анықтап, өсімдіктердің ДНҚ-сының кодтау процесін дамытуға көмектеседі. 200 адамнан тұратын команда бір уақытта 42 докторантқа білім береді. 1890 жылдан бері NYBG ғалымдары жабайы өсімдіктерді жинау мақсатында әлем бойынша 2000-ға жуық зерттеу экспедициясын жүргізіп келеді.

Кәсіптік бау-бақша мектебі

1932 жылы Томас Х. Эверетт кәсіби бағбандарды дайындау үшін бар болған оқу бағдарламасын кеңейтіп, толыққанды оқу жоспарын құрды. Кеудегі Корольдік ботаникалық бақтары мен Эдинбург Корольдік ботаникалық бағындағы дипломдық бағдарламалар үлгісіндегі Бағбандар мектебі, екі жылдық күндізгі оқу бағдарламасында академиялық білімді нақты тәжірибемен үйлестірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде және одан кейін болған қысқа үзілістен басқа, мектеп содан бері студенттерді оқытып келеді. Қазір Кәсіби бау-бақша шаруашылығы мектебі деп аталатын, толық аккредиттелген бұл бағдарлама мемлекеттік және жеке бақтардағы қызметтерге жоғары сапалы бағбандарды дайындауды жалғастыруда. Бағдарламаны сәтті аяқтаған студенттер Нью-Йорк ботаникалық бағының бау-бақша шаруашылығы саласындағы дипломын алады.

Көрмелер

Нью-Йорк ботаникалық бағы өз тарихы бойы көпшілікке арналған көрмелер ұйымдастырып келді. 1992 жылы NYBG ақырында "Мерекелік пойыз шоуы" деп аталатын, табиғи материалдардан жасалған Нью-Йорк ескерткіштерінің арасымен жүретін модельдік пойыздың жыл сайынғы көрмесін ұсынды. 2002 жылы "Орхидея шоуы" атты, түрлі тақырыптармен ауысатын орхидеялар көрмесі мен көркемдік инсталляцияларды таныстырды. 2007 жылдан бастап Бақ жыл сайын күзде жапон хризантемасы – кикудың көрмесін өткізеді, олар ежелгі және заманауи формаларда өсіріледі. Нью-Йорк ботаникалық бағында ірі масштабты, жеке көрмелер де ұйымдастырылды, олардың ішінде: Нью-Йорк ботаникалық бағындағы Заманауи өнер мұражайынан мүсіндер (2002), Нью-Йорк ботаникалық бағындағы Чихули (2006), Дарвиннің бағы: Эволюциялық саяхат (2008), Мур Америкада: Нью-Йорк ботаникалық бағындағы монументальді мүсіндер (2008–2009), Эмили Дикинсонның бағы: Гүлдер поэзиясы (2010), Испан жұмағы: Альгамбра бақтары (2011), Моне бағы (2012), Маноло Вальдес: Монументальді мүсін (2012), Фрида Кало: Өнер, бақша, өмір (2015), Импрессионизм: Холсттағы американдық бақшалар (2016), CHIHULY (2017), Джорджия О’Кифф: Гавайи көріністері (2018), Бразилиялық модернизм: Роберто Бурле Маркстің тірі өнері (2019), KUSAMA: Космикалық табиғат (2021) және Эбони Паттерсонның "Моласында өсіп-өркендеген нәрселер".

Жарияланымдар

NYBG 1977 жылдан 1990 жылға дейін "The Garden Journal" журналын жариялады, ал 1931 жылдан бастап "Brittonia" ғылыми журналын шығарып келеді.

Белгілі бір жер мәртебесі

Нью-Йорк ботаникалық бағы 1967 жылы ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Бұған қоса, үш құрылым жеке Нью-Йорк қаласының ескерткіштері ретінде белгіленген: Энид А. Хаупт консерваториясы (1973 жылы белгіленген), сондай-ақ Ұлттық тарихи орындар тізілімінде жеке тіркелген.