Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоршаған ортаны қорғаудың техникалық және технологиялық процестері
Technical and technological processes for protection of the environment
Экологиялық технология (envirotech) – қоршаған ортаны жақсарту мақсатында, қоршаған ортаға әсер ететін мәселелерді түсініп, шешу үшін инженерлік және технологиялық тәсілдерді пайдалану. Ол қоршаған ортаны сақтау және адамның қоршаған ортаға тигізетін зиянын азайту арқылы экологиялық қиындықтарды шешуде ғылым мен технологияны қолдануды қамтиды. Бұл термин кейде күн энергиясын пайдалану құрылғылары (фотоэлектрлік элементтер), жел турбиналары сияқты жаңартылатын энергияны өндіру технологияларын сипаттау үшін де қолданылады.
Environmental technology (envirotech) is the use of engineering and technological approaches to understand and address issues that affect the environment with the aim of fostering environmental improvement. It involves the application of science and technology in the process of addressing environmental challenges through environmental conservation and the mitigation of human impact to the environment. The term is sometimes also used to describe sustainable energy generation technologies such as photovoltaics, wind turbines, etc.
Ауаны тазарту
Ауа тазарту – адамдар мен қоршаған ортаға тигізетін зиянды әсерлерді азайту мақсатында ауадан қорамсал заттар мен ластаушыларды жоюға арналған процестерді қамтиды. Ауа тазарту процесі механикалық сүзгілеу, иондау, белсенді көмірдің адсорбциясы, фотокатализдік тотығу және ультракүлгін сәулесімен микроорганизмдерді жою сияқты әдістер арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Air purification describes the processes used to remove contaminants and pollutants from the air to reduce the potential adverse effects on humans and the environment. The process of air purification may be performed using methods such as mechanical filtration, ionization, activated carbon adsorption, photocatalytic oxidation, and ultraviolet light germicidal irradiation.
Қоршаған ортаны қалпына келтіру
Қоршаған ортаны қалпына келтіру – қоршаған ортаның сапасын жақсарту үшін топырақ, су және басқа да орталардағы ластаушы заттарды жою процесі. Басты назар қоршаған ортадағы қауіпті заттарды азайтуға бағытталған. Қоршаған ортаны қалпына келтіруге қатысты салалар: топырақ ластануы, қауіпті қалдықтар, жер асты суларының ластануы, мұнай, газ және химиялық төгілулер. Қоршаған ортаны қалпына келтірудің ең көп таралған үш түрі бар: топырақ, су және шөгінділерді қалпына келтіру. Топырақты қалпына келтіру топырақтағы ластаушы заттарды жоюдан тұрады, себебі олар адамдар мен экожүйеге үлкен қауіп төндіреді. Мысалдарға ауыр металдар, пестицидтер және радиоактивті материалдар жатады. Ластаушы затқа байланысты қалпына келтіру процестері физикалық, химиялық, термиялық немесе биологиялық болуы мүмкін. Суды қалпына келтіру – судың маңызды табиғи ресурс екенін ескере отырып, аса маңызды. Су көзіне қарай ластаушы заттар әртүрлі болады. Жер бетіндегі судың ластануы негізінен ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы және өнеркәсіптік қалдықтардан, сондай-ақ қышқыл шахталық сулардан тұрады. Өнеркәсіптік қалдықтардың көлемінің артуына байланысты суды қалпына келтіруге деген қажеттілік өсіп, тұрақты су шешімдеріне сұраныс туындады. 2030 жылға қарай суды қалпына келтіру нарығы 19,6 миллиард долларға жетеді деп күтілуде. Шөгінділерді қалпына келтіру – ластанған шөгінділерді жою процесі. Бұл топырақты қалпына келтіруге ұқсас, бірақ көбінесе күрделірек, себебі ол қосымша ластаушы заттарды қамтиды. Ластаушы заттарды азайту үшін физикалық, химиялық және биологиялық процестер қолданылуы мүмкін, олар ластану көзін бақылауға көмектеседі, бірақ егер бұл процестер дұрыс орындалмаса, ластанудың қайта пайда болу қаупі бар.
Environmental remediation is the process through which contaminants or pollutants in soil, water and other media are removed to improve environmental quality. The main focus is the reduction of hazardous substances within the environment. Some of the areas involved in environmental remediation include; soil contamination, hazardous waste, groundwater contamination, oil, gas and chemical spills. There are three most common types of environmental remediation. These include soil, water, and sediment remediation. Soil remediation consists of removing contaminants in soil, as these pose great risks to humans and the ecosystem. Some examples of this are heavy metals, pesticides, and radioactive materials. Depending on the contaminant the remedial processes can be physical, chemical, thermal, or biological. Water remediation is one of the most important considering water is an essential natural resource. Depending on the source of water there will be different contaminants. Surface water contamination mainly consists of agricultural, animal, and industrial waste, as well as acid mine drainage. There has been a rise in the need for water remediation due to the increased discharge of industrial waste, leading to a demand for sustainable water solutions. The market for water remediation is expected to consistently increase to $19.6 billion by 2030. Sediment remediation consists of removing contaminated sediments. Is it almost similar to soil remediation except it is often more sophisticated as it involves additional contaminants. To reduce the contaminants it is likely to use physical, chemical, and biological processes that help with source control, but if these processes are executed correctly, there's a risk of contamination resurfacing.
Қатты қалдықтарды басқару
Қатты қалдықтарды басқару – үкімет немесе қала/қалашықтың басшы органы жүзеге асыратын қатты қалдықтарды тазарту, пайдалану, қайта қолдану, жою және өңдеу процесі. Ол ерімейтін қатты қалдықтарды жинау, өңдеу және кәдеге жаратуды қамтиды. Қатты қалдықтар өнеркәсіптік, мекемелік, коммерциялық және тұрмыстық қызметпен байланысты. Қауіпті қатты қалдықтар тиісінше жойылмаған жағдайда жәндіктер мен кеміргіштердің көбеюіне, соның салдарынан аурулардың таралуына себеп болуы мүмкін. Қатты қалдықтарды басқарудың ең көп таралған түрлері: полигонға салу, вермикомпосттау, компосттау, қайта өңдеу және жағу. Дегенмен, қатты қалдықтарды басқару практикасының басты кедергісі – қайта өңдеумен байланысты жоғары құн мен қосымша ластану қаупі болып табылады.
Solid waste management is the purification, consumption, reuse, disposal, and treatment of solid waste that is undertaken by the government or the ruling bodies of a city/town. It refers to the collection, treatment, and disposal of non soluble, solid waste material. Solid waste is associated with both industrial, institutional, commercial and residential activities. Hazardous solid waste, when improperly disposed can encourage the infestation of insects and rodents, contributing to the spread of diseases. Some of the most common types of solid waste management include; landfills, vermicomposting, composting, recycling, and incineration. However, a major barrier for solid waste management practices is the high costs associated with recycling and the risks of creating more pollution.
Электрондық қалдықтарды қайта өңдеу
Электрондық қалдықтарды (электрондық есірткілерді) қайта өңдеу экологиялық алаңдаушылықтың күшеюімен және электрондық өнімдерді кәдеге шығару көлемінің артуымен байланысты маңызды технологиялық жетістіктерге қол жеткізді. Электрондық қалдықтарды қайта өңдеудің дәстүрлі әдістері, көбінесе қолмен жинауды қамтиды, жұмысшыларды қауіпті заттарға ұшыратады және көп еңбек талап етеді. Жақындағы жаңалықтар қауіпсіздік пен тиімділікті арттыратын автоматтандырылған процестерді енгізді, бұл құнды материалдарды дәлірек бөліп алуға және қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы электрондық қалдықтарды қайта өңдеу техникалары автоматтандырылған ұсату және жетілдірілген сұрыптау технологияларын пайдаланады, бұл түрлі материалдарды тиімді түрде бөліп, қайта өңдеуге көмектеседі. Бұл тек құнды металдарды қалпына келтіру деңгейін ғана емес, сонымен қатар қалдықтарды полигонға тасымалдау көлемін азайту арқылы қоршаған ортаға тигізетін зиянды да азайтады. Сонымен қатар, биоразлагаюшы электрониканы зерттеу, қоршаған ортада табиғи түрде ыдырайтын электрониканы жасау арқылы болашақтағы электрондық қалдықтарды азайтуға бағытталған. Бұл жетістіктер материалдардың қызмет ету мерзімін ұзартатын және қоршаған ортаға тигізетін зиянды едәуір азайтатын айналымдық экономикаға көшуді қолдайды.
The recycling of electronic waste (e waste) has seen significant technological advancements due to increasing environmental concerns and the growing volume of electronic product disposals. Traditional e waste recycling methods, which often involve manual disassembly, expose workers to hazardous materials and are labor intensive. Recent innovations have introduced automated processes that improve safety and efficiency, allowing for more precise separation and recovery of valuable materials. Modern e waste recycling techniques now leverage automated shredding and advanced sorting technologies, which help in effectively segregating different types of materials for recycling. This not only enhances the recovery rate of precious metals but also minimizes the environmental impact by reducing the amount of waste destined for landfills. Furthermore, research into biodegradable electronics aims to reduce future e waste through the development of electronics that can decompose more naturally in the environment. These advancements support a shift towards a circular economy, where the lifecycle of materials is extended, and environmental impacts are significantly minimized.
Биологиялық оңалту
Биоремедиация – қоршаған ортада кездесетін қауіпті ластаушы заттарды бейтарап ету үшін бактериялар, саңырауқұлақтар, өсімдік ферменттері және ашытқы сияқты микроорганизмдерді қолданатын процесс. Бұл мұнай төгілуі, пестицидтер, ауыр металдар және басқа да ластаушы заттар сияқты түрлі экологиялық қауіптерді азайтуға көмектеседі. Биоремедиация орын басында ("in situ") немесе орыннан тыс ("ex situ") жағдайда жүргізілуі мүмкін, соңғысы климат тым суық болған кезде жиі қажет болады. Биоремедиацияның ұзақтығына ластану деңгейі, қоршаған ортаның жағдайы және бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылатын мерзімдер сияқты факторлар әсер етеді.
Bioremediation is a process that uses microorganisms such as bacteria, fungi, plant enzymes, and yeast to neutrilize hazardous containments that can be in the environment. This could help mitigate a variety of environmental hazards, including oil spills, pesticides, heavy metals, and other pollutants. Bioremediation can be conducted either on site ('in situ') or off site ('ex situ') which is often necessary if the climate is too cold. Factors influencing the duration of bioremediation would include to the extent of the contamination, environmental conditions, and with timelines that can range from months to years.
Жаңартылатын энергия
Жаңартылатын энергия – оңай толығатын энергия. Адамзат жылдар бойы ағаш, күн, су сияқты көздерді энергия өндіру үшін пайдаланып келеді. Күн, жел сияқты табиғи нысандар арқылы өндірілетін энергия жаңартылатын деп есептеледі. Жел энергиясы, су энергиясы, күн энергиясы, геотермальдық энергия және биомасса/биоэнергия сияқты технологиялар қолданылып келеді. Бұл уақыт өте келе табиғи түрде қалпына келетін және таусылмайтын энергияның кез келген түрін білдіреді. Бұл энергия түрі табиғи түрде толығады және төмен көміртегі із қалдырумен сипатталады. Жаңартылатын энергия көздерінің ең көп таралған түрлері: күн энергиясы, жел энергиясы, гидроэлектр энергиясы және органикалық заттарды жағу арқылы өндірілетін биоэнергия.
Renewable energy is the energy that can be replenished easily. For years we have been using sources such as wood, sun, water, etc. for means for producing energy. Energy that can be produced by natural objects like the sun, wind, etc. is considered to be renewable. Technologies that have been in usage include wind power, hydropower, solar energy, geothermal energy, and biomass/bioenergy. It refers to any form of energy that naturally regenerates over time, and does not run out. This form of energy naturally replenishes and is characterized by a low carbon footprint. Some of the most common types of renewable energy sources include; solar power, wind power, hydroelectric power, and bioenergy which is generated by burning organic matter.
Жаңартылатын энергия көздеріндегі инновациялар
Технология мен тұрақтылықтың қиылысуы жаңартылатын энергия жүйелерінің тиімділігін арттыруға бағытталған инновациялық шешімдерге әкелді. Мұндай инновациялардың бірі – жел және күн энергиясын біріктіру арқылы энергия өндіруді барынша арттыру. Unéole сияқты компаниялар күн панельдерін және жел турбиналарын бір платформада біріктіретін технологияларды дамытуда, бұл шектеулі кеңістігі бар қалалық орта үшін ерекше тиімді. Бұл гибридтік жүйе кеңістікті үнемдеп қана қоймай, күн мен жел энергиясының толықтырып тұратын сипатын пайдаланып, энергияны өндіруді арттырады. Сонымен қатар, теңіздегі жел технологиясындағы жетістіктер жел энергиясының тиімділігі мен мүмкіндігін арттырды. Қазіргі заманғы теңіздегі жел турбиналары конструкциялық дизайн мен аэродинамикалық қасиеттері жақсартылған, бұл олардың энергияны жинау мүмкіндігін арттырып, шығындарды төмендетеді. Бұл турбиналар әртүрлі теңіз ортасына бейімделе алады, орналасу икемділігін арттырады және көру ластануын азайтуға мүмкіндік береді. Мысалы, жүзбелі жел турбиналары кернеулі тіреу платформаларын және шпарлы буйлерді пайдаланады, оларды терең суларда орнатуға болады, бұл жел энергиясын өндіруге арналған әлеуетті аймақтарды кеңейтеді.
The intersection of technology and sustainability has led to innovative solutions aimed at enhancing the efficiency of renewable energy systems. One such innovation is the integration of wind and solar power to maximize energy production. Companies like Unéole are pioneering technologies that combine solar panels with wind turbines on the same platform, which is particularly advantageous for urban environments with limited space. This hybrid system not only conserves space but also increases the energy yield by leveraging the complementary nature of solar and wind energy availability. Furthermore, advancements in offshore wind technology have significantly increased the viability and efficiency of wind energy. Modern offshore wind turbines feature improvements in structural design and aerodynamics, which enhance their energy capture and reduce costs. These turbines are now more adaptable to various marine environments, allowing for greater flexibility in location and potentially reducing visual pollution. The floating wind turbines, for example, use tension leg platforms and spar buoys that can be deployed in deeper waters, significantly expanding the potential areas for wind energy generation
Мұндай инновациялар жеке жаңартылатын технологиялардың қабілетін ғана емес, сонымен қатар берік және тұрақты энергия желісіне де үлес қосады. Жаңартылатын ресурстарды интеграциялау мен тиімділігін оңтайландыру арқылы бұл технологиялар тұрақты энергия болашағына көшуде маңызды рөл атқарады.
Such innovations not only advance the capabilities of individual renewable technologies but also contribute to a more resilient and sustainable energy grid. By optimizing the integration and efficiency of renewable resources, these technologies play a crucial role in the transition towards a sustainable energy future.
Энергияны үнемдеу
Энергияны үнемдеу – электр энергиясын тұтынуды азайту мақсатында, аз энергия қажет ететін құрылғыларды қолдану. Электр энергиясын пайдалануды азайту, оны өндіру үшін жағылатын табиғи отын мөлшерін кемітеді. Бұл жеке адамдардың мінез-құлқы мен әдеттерін өзгерту арқылы энергияны азайтып пайдалану практикасы. Энергияны үнемдеудің басты назары – энергияның қоршаған ортада ысырапқа жұмсалуын болдырмау және оның қолжетімділігін арттыру. Энергияны үнемдеудің негізгі жолдарының бірі – мүмкіндігі болғанда, көп энергия тұтынатын құрылғыларды пайдаланудан аулақ болу.
Energy conservation is the utilization of devices that require smaller amounts of energy in order to reduce the consumption of electricity. Reducing the use of electricity causes less fossil fuels to be burned to provide that electricity. And it refers to the practice of using less energy through changes in individual behaviors and habits. The main emphasis for energy conservation is the prevention of wasteful use of energy in the environment, to enhance its availability. Some of the main approaches to energy conservation involve refraining from using devices that consume more energy, where possible.
eGain болжау
Egain болжамы – бұл болашақ ауа райының ғимаратқа тигізетін әсерін болжау үшін болжау технологиясын қолдану әдісі. Ауа райы болжамына сүйене отырып жылуды реттеу арқылы жүйе қажетсіз жылу шығындарын болдырмайды, соның салдарынан энергия тұтынуды және парниктік газдар шығарындыларын азайтады. Бұл технологияны eGain International компаниясы ұсынған, бұл швед компаниясы ғимараттың қуат тұтынуын интеллектуалды түрде теңестіреді. Технология ғимаратқа белгілі бір кезеңде қажетті жылу энергиясы мөлшерін болжауды қамтиды, бұл энергия тиімділігі мен экологиялық тұрақтылыққа әкеледі. eGain ғимараттың энергия тұтынуын және шығарындыларын төмендетіп қана қоймай, тиімсіздіктер байқалған жағдайда техникалық қызмет көрсету қажеттілігін де анықтайды.
Egain forecasting is a method using forecasting technology to predict the future weather's impact on a building. By adjusting the heat based on the weather forecast, the system eliminates redundant use of heat, thus reducing the energy consumption and the emission of greenhouse gases. It is a technology introduced by the eGain International, a Swedish company that intelligently balances building power consumption. The technology involves forecasting the amount of heating energy required by a building within a specific period, which results in energy efficiency and sustainability. eGain lowers building energy consumption and emissions while determining time for maintenance where inefficiencies are observed.
Тұрақты ауыл шаруашылығы
Тұрақты ауыл шаруашылығы – азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып, ауыл шаруашылығы жүйелерінің, экожүйелердің және қоғамның ұзақ мерзімді денсаулығы мен өнімділігін сақтайтын шаруашылық жүргізу тәсілі. Тарихи тұрғыдан алғанда, технологиялық жетістіктер ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруға және физикалық еңбекті азайтуға маңызды үлес қосты. Ұлттық азық-түлік және ауыл шаруашылығы институты (NIFA) адамдардың азық-түлік және талшыққа деген қажеттіліктерін қанағаттандыруға, қоршаған ортаның сапасын жақсартуға, ауыл шаруашылығы экономикасы үшін маңызды табиғи ресурстарды сақтауға, қайта жаңармайтын және шаруашылықта қолданылатын ресурстарды тиімді пайдалануға, сондай-ақ тиісті жағдайларда табиғи биологиялық циклдар мен бақылауларды интеграциялауға, шаруашылықтардың экономикалық тұрақтылығын сақтауға және фермерлер мен қоғамның өмір сапасын жақсартуға бағытталған қаржыландырылатын бағдарламалар арқылы тұрақты ауыл шаруашылығын дамытады. NIFA өз бастамаларының ішінде шаруа қожалықтары мен мал шаруашылықтарының тәжірибесін, кешенді зиянкестермен күресуді, жайылымды кезектестіруді, топырақты қорғауды, су сапасын/батқылық жерлерді, жапқыш дақылдарды, дақылдардың/ландшафттың әртүрлілігін, тыңайтқыштарды басқаруды, агроорман шаруашылығын және баламалы сату жолдарын жақсартуға ұмтылады.
Sustainable agriculture is an approach to farming that utilizes technology in a way that ensures food protection, while ensuring the long term health and productivity of agricultural systems, ecosystems, and communities. Historically, technological advancements have significantly contributed to increasing agricultural productivity and reducing physical labor. The National Institue of Food and Agriculture (NIFA) improves sustainable agriculture through the use of funded programs aimed at fulfilling human food and fiber needs, improving environmental quality, and preserving natural resources vital to the agricultural economy, optimizing the utilization of both nonrenewable and on farm resources while integrating natural biological cycles and controls as appropriate, maintaining the economic viability of farm operations, and to foster an improved quality of life for farmers and society at large. Among its initiatives, the NIFA wants to improve farm and ranch practices, integrated pest management, rotational grazing, soil conservation, water quality/wetlands, cover crops, crop/landscape diversity, nutrient management, agroforestry, and alternative marketing.