Кіріспе

1991 жылы түсірілген Эррол Морристің фильмі

"Уақыттың қысқаша тарихы" – физик Стивен Хокинг туралы 1991 жылы түсірілген деректік фильм, режиссері – Эррол Моррис. Фильмнің атауы Хокингтің 1988 жылы жарық көрген, бестселлер болған "Уақыттың қысқаша тарихы" кітабынан алынған. Бірақ кітап космологияны ғана түсіндірсе, фильм Хокингтің өмірбаянынан да құралады, оның отбасы мүшелері мен әріптестерімен сұхбаттар да бар. Фильмнің музыкасын Эррол Морриспен жиі жұмыс істейтін Филип Гласс жазған.

Өндіріс

Бұл жобаны атқарушы продюсер Гордон Фридман бастады және оны Anglia Television-ге әкелді. Мүлікті сатып алғаннан кейін Фридман жобаны деректі фильмге қалай айналдыру туралы кеңес алу үшін режиссер Стивен Спилбергпен кездесті. Спилберг режиссер ретінде Эррол Морристі ұсынды. Моррис Принстон мен Берклиде ғылым тарихы мен философиясын оқығандықтан, Хокингтің кітабындағы көптеген тақырыптармен жақсы таныс еді. Фридманның өндіріс компаниясы Anglia Television және Tokyo Broadcasting компанияларымен серіктестік құрды. Фильм продюсері Англиядан келген Дэвид Хикман болды. Моррис Хокингті түсіріп, сұхбат алуға тек бірнеше күні ғана болды. Хокингтің ALS ауруына байланысты, бұл ауру омыртқа мен мидағы жүйке жасушаларын біртіндеп зақымдайды, Моррис Хокингтің, оның мүгедектер арбасының және байланыс құралы ретінде қолданатын құралдардың – аккумулятормен жұмыс істейтін компьютерлік байланыс жүйесі мен электрондық дауыс қорапшасының (оны Intel Corporation демеушілік етіп, ұсынған) әртүрлі статикалық кадрларын түсірді. Кейін оларды фильмдегі Хокингтің сұхбат сегменттерінің бейне бөлігін жасау үшін монтаждады. Хокинг өзінің жеке өмірін фильмде көрсетуге қарсы болғанымен, Моррис «Уақыттың қысқаша тарихы» кітабын ғылыми мәтінмен қатар өмірбаян ретінде қарастырды, сондықтан оның режиссерлік және монтаждау жұмысының көп бөлігі теориялық физика мен космологияның идеяларын бейнелеудің және оларды Хокингтің өмірінен алынған деректермен байланыстырудың жолдарын табуға арналды. Ол стильді сұхбат сахналарын, графикалық иллюстрацияларды және Гласс жазған музыканы пайдаланды. Моррис сонымен қатар Disney-дің «Қара тесік» (1979) фильмінен үзінділерді де қосты. Моррис әртүрлі сұхбат берушілерді олардың туған жерлерінде түсірудің орнына, осы фильмдегі барлық сұхбаттар Англиядағы дыбыс жазу студиясында арнайы салынған декорацияларда түсірілді. Моррис Хокингтің «өте әсерлі», «қатты ұнайтын, ерекше, қызықты және әрине, гений» екенін айтты. Ол Хокингтің кеңсесінде Мэрилин Монроның плакаттары болғанын есіне алады, түсірілім кезінде олардың бірі құлап түсті. Хокингтің сөйлеу синтезаторы «құлаған әйел» деді. Фильмде бірінші болып Хокингтің анасы Изобель туралы естіміз, ал соңында ол ұлын шындықты «іздейтін» адам деп сипаттайды. Фильмнің премьерасынан кейін Хокинг Морриске: «Анамды жұлдызға айналдырғаныңыз үшін рахмет» деді.

Музыка

"Уақыттың қысқаша тарихы" фильмінің саундтрегін Филип Гласс жазған. Моррис фильмді көрсетуге дейін Глассқа музыка жазуды тапсырғанын айтады; оның орнына, ол оған "қара тесікке құлау" немесе "оқиғалар горизонті" сияқты тиісті түйсіндірулер берген.

Қабылдау

"Уақыттың қысқаша тарихы" көбінесе жағымды пікірлер алды. Rotten Tomatoes шолулар жинағыш сайтында фильм 15 шолуға негізделген 93% рейтингке ие. Metacritic сайтында фильм 12 сыншының бағасы бойынша 100-ден 78 балл алды, бұл "көбінесе жағымды пікірлер" екенін көрсетеді.

Қолжетімділік

Фильм 1990-жылдардың басында VHS форматында жарық көрді, бірақ 2014 жылдың 15 сәуірінде The Criterion Collection компаниясы шығарғанға дейін DVD немесе Blu-ray дискісінде жарық көрген жоқ.