Кіріспе

Фейнман диаграммаларының класы

Кванттық өріс теориясында пингвин диаграммалары – стандартты модельде CP симметриясын бұзатын процестерді түсіну үшін маңызды Фейнман диаграммаларының бір класы. Олар бір циклдық процестерді көрсетеді, онда кварк уақытша түрленеді (W немесе Z цикл арқылы), ал түрленген кварк әдетте күшті болатын, тікелей өзара әрекеттесуге қатысады. Егер кейбір кварк түрлерінің (мысалы, өте ауыр кварктардың) өзара әрекеттесу амплитудалары басқаларына қарағанда әлдеқайда жоғары болса, CP симметриясын бұзу сияқты жағдайларда немесе Хиггс өзара әрекеттесулерінде, пингвин процестерінің амплитудасы тікелей процестердің амплитудасына тең немесе одан да жоғары болуы мүмкін. Бұған ұқсас диаграммалар лептондық ыдыраулар үшін де салынады. Оларды алғаш рет Михаил Шифман, Аркадий Вайнштейн және Валентин Захаров бөліп зерттеді. Олар сипаттаған процестер алғаш рет 1991 және 1994 жылдары CLEO ынтымақтастығымен тікелей байқалды.

Атаудың шығу тегі

Джон Эллис 1977 жылы b кварктар туралы мақаласында белгілі бір кластағы Фейнман диаграммаларын алғаш рет "пингвин диаграммалары" деп атады. Атауының туындауына олардың пішіні де, Мелисса Франклинмен болған ставка да себеп болды. Джон Эллис айтқандай:

"Мэри К. [Гейлард], Димитри [Нанопулос] және мен 1976 жылы Стандартты модельде CP бұзушылығын зерттеген кезде қазіргі пингвин диаграммалары деп аталатын құбылысқа қызығушылық таныттық. 1977 жылдың көктемінде Майк Чановиц, Мэри К. және мен GUT туралы мақала жаздық, онда b кварк массасын оның табылуына дейін болжадық. Бірнеше аптадан кейін ол табылып, Мэри К., Димитрий, Серж Рудаз және мен оның феноменологиясын зерттеуге кірістік. Сол жазда ЦЕРН-де студенттік тәжірибеден өткен Мелисса Франклин қазір Гарвардтағы тәжірибеші. Бір күні кешке Сержбен бірге пабқа бардық, онда екеуміз дартс ойнай бастадық. Мен жеңіліп қалсам, келесі мақалаға "пингвин" деген сөзді қосуға келістік. Ол дартс ойынын аяқтамай, Серж оның орнына ойнап, мені жеңді. Дегенмен, мен ставка шартын орындауға міндеттімін. Бір қанша уақыт бойы бұл сөзді b кварк туралы жазып жатқан мақалаға қалай енгізу керектігін білмедім. Бір күні кешке ЦЕРН-де жұмыстан кейін үйге қайтар жолда Мейриндегі достарымды көріп, заңсыз зат қолдандым. Кейін пәтерімде мақаламен жұмыс істеп отырғанда, менде сол атақты диаграммалардың пішінінің пингвиндерге ұқсайтыны туралы ой туды. Сөйтіп, біз осы атауды мақалаға қостық, ал қалғаны – тарих."