Кіріспе

Экономикада гедоникалық регрессия, кейде гедоникалық сұраныс теориясы деп те аталады, сұранысты немесе құнды бағалау үшін қолданылатын ашылған қалаулар әдісі болып табылады. Ол зерттелетін нысанды құрамдас сипаттамаларына бөліп, әрқайсысының үлестік құнын анықтайды. Бұл үшін күрделі тауарды (зерттелетін және бағаланатын нысанды) оның құрамдас бөліктеріне дейін тоғыту және осы бөліктердің нарықта қандай да бір деңгейде бағалануын қажет етеді. Гедоникалық модельдер көбінесе регрессиялық талдау арқылы есептеледі, бірақ кейбір жалпыланған модельдер, мысалы, сатуды түзету торлары, одан ерекше жағдайлар болып табылады. Әр сипаттамаға немесе сипаттамалар тобына атрибут векторы тағайындалады, ол фиктивті немесе панельдік айнымалы бола алады. Гедоникалық модельдер сызықтық емес, айнымалы өзара әрекеттесу және басқа да күрделі бағалау жағдайларын қамти алады. Гедоникалық модельдер көбінесе жылжымайтын мүлікті бағалауда, жылжымайтын мүлік экономикасында және Тұтыну бағасы индексін (ТБИ) есептеуде қолданылады. ТБИ есептеулерінде өнім сапасының өзгеруінің әсерін бақылау үшін гедоникалық регрессия қолданылады. Бағаның ауысу эффектісіне байланысты өзгерістері гедоникалық сапалық түзетулерге жатады.

Гедондық модельдер және жылжымайтын мүлік бағасы

Жылжымайтын мүлік экономикасында гедоникалық регрессия ғимараттар сияқты әртүрлі тауарларды зерттеумен байланысты мәселелерді шешу үшін қолданылады. Жеке ғимараттардың өзгешелігіне байланысты, ғимараттарға жалпы сұранысты бағалау қиын. Сондықтан, гедоникалық модель (P = f1, f2, f3, …, fn) тұрғын үй бағасына әсер ететін факторларды зерттеу үшін жиі пайдаланылады. Лавее мен Бахар гедоникалық модельді келесі теңдеу арқылы кеңейтті: Pi = f(d, s1, s2, …, sn; n1, n2, …, nm), мұнда pi – тұрғын үй саудасының бағасы, f – тұрғын үй бағасы мен тұрғын үйдің қоршаған ортадағы қауіптен (d) қашықтығы арасындағы байланысты көрсететін функция, s – ғимарат құрылымының сипаттамалары, ал n – тұрғын үйдің орналасқан ауданының сипаттамалары. Гедоникалық регрессия теңдеуі осы атрибуттарды (немесе атрибуттар жиынтығын) жеке қарастырып, олардың әрқайсысы үшін бағаны (қосымша модельде) немесе серпімділікті (логарифмдік модельде) есептейді. Бұл ақпарат әртүрлі қалалардағы тұрғын үй бағасын салыстыруға немесе уақыт қатарын талдауға арналған баға индексін құруға пайдаланылуы мүмкін. CPI есептеулері сияқты, гедоникалық бағалауды мыналар үшін қолдануға болады:

Тұрғын үй бағасының индексін құрастыру кезінде сапалық өзгерістерді түзету. Нақты нарықтық мәмілелер туралы деректер болмаған жағдайда мүлікті бағалау. Тұрғын үйдің әртүрлі сипаттамаларына және жалпы тұрғын үйге деген сұранысты талдау. Гедоникалық модельдердің макроэкономикалық бағыты, бағалауға қатысты жалпы тәсілі, жеке бағалаудың нақты және егжей-тегжейлі (бірақ азырақ контекстуалды) тәсілдерімен салыстырғанда, бұқаралық бағалау үшін қолданылған кезде, Кәсіби бағалау практикасының бірыңғай стандарттары (USPAP) гедоникалық регрессиялар мен басқа да автоматтандырылған бағалау модельдерін жылжымайтын мүлікті бағалау үшін пайдалануды реттейтін бұқаралық бағалау стандарттарын белгілейді.

Жылжымайтын мүлік бағасынан тыс генологиялық модельдер

Тұрғын үй нарығын бағалаудан басқа, гедоникалық регрессия кеңістіктік экономикадағы гипотезаларды тексеру құралы ретінде де қолданылады және көбінесе салық бағалауда, сот ісінде, академиялық зерттеулерде және басқа да жаппай бағалау жобаларында қолданылады. Бағалау методологиясы гедоникалық регрессияны сатылымдарды салыстыру тәсілінің статистикалық жағынан мықтырақ түрі ретінде қарастырады, бұл оны кез келген нарықта немесе экономикалық секторда бағалаудың танымал құралы етеді, онда екі санаттық жағынан ұқсас (немесе бірдей) тауарлардың (мысалы, екі түрлі асүй ыдыс жиынтығы) бағасы қосымша факторларға (мысалы, қазан-құмыралар мыстан, шойыннан, тастан жасалған болса немесе қандай жабысқауға қарсы жабын қолданылған болса) немесе құрамына кіретін тауарларға (мысалы, біреуі үшін буға пісіруге арналған себет немесе ең үлкен қазан голланд пеші болса) байланысты күрт өзгеруі мүмкін, бұл факторлар бірыңғай тауардың құнын күшті түрде немесе жартылай толық анықтайды.

Тарих

Гедоникалық модельдеу алғаш рет 1920 жылдары фермалық жерлерге деген сұраныс пен бағасын анықтау әдісі ретінде жарияланды. Дегенмен, гедоникалық регрессия тарихының бастауы Church (1939) жұмысына жетеледі, ол автомобильдердің бағалары мен сипаттамаларын талдауға арналған еді. Бүгінде гедоникалық регрессия Тұтынушылық бағалар индексін (CPI) жасау үшін қолданылады.

Гедондық модельдерді сынға алу

Кейбір сарапшылар, оның ішінде австриялық экономистер, АҚШ үкіметінің Тұтынушы бағалар индексін (CPI) есептеуде гедоникалық регрессияны қолдануын сынады, бұл "шынайы" инфляция деңгейін жасыруға және осылайша Қазыналық инфляциядан қорғалған қағаздарға (TIPS) төленетін пайызды және Әлеуметтік қамсыздандыруға тіршілік көрініс жәрдемақысын төмендетуге пайдаланылуы мүмкін деп қорқады. Дегенмен, басқа елдерде тұтыну бағаларын талдау кезінде гедоникалық модельдерді қолдану, гедоникалық емес әдістердің өзі сапалық өзгерістерді ескермеу арқасында уақыт өте келе инфляцияны бұрмалануы мүмкін екенін көрсетті.