Кіріспе

Ұзындығы бірлігіне шаққандағы температура айырмашылығы
Температура градиенті – белгілі бір орналасқан жердің маңында температураның қай бағытта және қандай қарқынмен ең тез өзгеретінін сипаттайтын физикалық шама. Температураның кеңістіктік градиенті – ұзындығы бірлігіне шаққандағы температура айырмашылығы өлшемді векторлық шама. СИ жүйесіндегі өлшем бірлігі – метрге кельвин (K/m). Атмосферадағы температура градиенттері атмосфера ғылымдарында (метеорология, климатология және осымен байланысты салаларда) маңызды болып табылады.

Метеорология

Әртүрлі жерлердегі ауа температурасының айырмашылығы ауа райын болжауда және климатты зерттеуде маңызды рөл атқарады. Күн сәулесінің планета бетіне немесе оған жақын сіңірілуі температура градиентін күшейтеді және конвекцияға алып келуі мүмкін (бұлттың қалыптасуының маңызды процесі, көбінесе жауын-шашынмен байланысты). Метеорологиялық фронттар – бұл көлденең температура градиентінің салыстырмалы түрде жоғары мәнге жететін аймақтар, себебі олар өте ерекше қасиеттері бар ауа массаларының шекаралары болып табылады. Әрине, температура градиенті уақыт өте келе, мысалы, күндізгі немесе маусымдық жылу және суыну салдарынан айтарлықтай өзгеріп отыруы мүмкін. Мұндай өзгеріс көбінесе инверсия кезінде болады. Мысалы, күндіз жер бетіндегі температура төмен, ал атмосферада жоғары болуы мүмкін. Күндіз түнге ауысқанда температура жылдам төмендесе, ал құрлықтың басқа аймақтарында бірдей биіктікте температура тұрақтап қалуы мүмкін. Бұл географиялық ерекшеліктеріне байланысты АҚШ-тың батыс жағалауында кейде кездеседі.

Ауа райының әсері

Өрт кезінде температураның өзгеруінен туындаған жылулық стресс әсерінен тау жыныстарының кеңеюі мен жиырылуы жылулық соққыға және одан кейін құрылымның күйреуіне алып келуі мүмкін.