Кіріспе

Дейлдік батальондар (lang es) – Панаманың де-факто билеушісі Мануэль Нориега 1988 жылдың сәуір айында АҚШ-тың еңбек етіп шабуылдауына қарсы Панама қорғаныс күштерін нығайту және Нориего режиміне қарсы ішкі саяси оппозицияны басу мақсатымен құрылған жартылай әскери жасақтар. АҚШ-тың Панамаға басып кіруінен кейін, ол Нориеганы биліктен алып тастады және олар 1990 жылдың 10 ақпанында таратылды. Шамамен 11 батальон құрылды, ал тағы жетісі ауылдық жерлерде құру жоспарланды. Оларды Панама қорғаныс күштері "Дейлдік бригада штабы" арқылы басқарды, ол таңдалған мемлекеттік қызметкерлерден құралған. Әр батальонға 25-ден 250-ге дейін ерікті ерлер мен әйелдер кірді. Батальондардың патриоттық атаулары жиі кездеседі, мысалы "Кристофер Колумб батальоны", "Архангел Михаил батальоны" және "Латын Америкасының азаттық батальоны". Панама қаласында шамамен бес батальон құрылды. Батальондар Рио-Хато, Колон және Форт-Симарон қалаларында да болды.

1989 жылғы сайлау кезінде демонстрацияларды басу

1989 жылғы 7 мамырда Панамада өткен президент сайлауында Гиллермо Эндара Галимани, вице-президенттікке үміткерлер Рикардо Ариас Кальдерон және Гиллермо "Билли" Форд Мануэль Нориеганың үміткері Карлос Дукеге қарсы күресті. АҚШ үкіметі Эндараның сайлау кампаниясына 10 миллион доллар бөлді. Панама үкіметі 10 мамырда сайлау қорытындысын жоққа шығарды, себебі Нориега бұл сайлауға "сыртқы араласу" болғанын мәлімдеді. Бұл сайлауды бақылаушы ретінде келген АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картер Нориеганы айыптап, сайлаудың "ұрланғанын" жариялады. Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық комиссияға хабарланғандай, 1989 жылғы сайлау процесіне кері әсер еткен тағы бір фактор – елден кетуге мәжбүр болған саяси лидерлердің қиын жағдайы болды. Нориега үкіметі саяси оппозицияны ұстап, мазақтау, олардың мүлкін тартып алу және елден кетуге мәжбүрлеу саясатын ұстанды. Бұл үлкен топтың сайлауға қатысуына кедергі келтіріп, үкіметтік коалицияға басымдық берді. Көптеген журналистер мен оппозиция өкілдері айыпталмай ұзақ уақытқа қамалды. Көтеріліс күшейгенде Нориега наразылық акцияларын басу үшін "Даңқ батальондарын" жұмылдырды. Видеоға түсірілген және әлемдік жаңалықтарда көрсетілген кадрларда олар Билли Фордтың көлігіне шабуыл жасады. Фордтың күзетшілері атып өлтірілді. Билли Форд қашуға тырысқанда "Даңқ батальонының" бір мүшесі оны металл құбырмен бірнеше рет ұрып-соқты. 1989 жылғы 22 мамырдағы Time журналының мұқабасында қанға батқан гуаяберасымен қауіпсіздікке қашатын Фордтың суреті жарияланып, Нориега режиміне бүкіл әлемнің назарын аударды. Басқа екі президенттік үміткер де ауыр түрде сақадалданды. Нориега тағайындаған батальон командирі Бенджамин Коламаро болды, ол кейіннен президент Мартин Торрихос басқаруы кезінде Қоғамдық жұмыстар министрі болды. Батальон мүшелері ұйымның аты жазылған қызыл жейде киді. 1989 жылы The New York Times газетіне берген сұхбатында АҚШ генералы Максвелл Р. Турман "Даңқ батальондары" туралы айта келе: "Мен ішкі қауіпсіздікке ден қойып отырмын, себебі мен бүкіл Панаманың қауіпсіздігіне жауаптымын, демек елшілікке қарай келетін тірліктерді қаламаймын" деді. Бұл лақап басқа да көптеген дереккөздерде кездеседі.