Кіріспе

Эдмунд Рудигер Стойбер (28 қыркүйек 1941 жылы туған) – 1993 жылдан 2007 жылға дейін Бавария штатының 16-шы министр-президенті, ал 1999 жылдан 2007 жылға дейін Христиан-әлеуметтік одағының (ХӘО) төрағасы болған неміс саясаткері. 2002 жылы ол Германия Федерациясының канцлер лауазымына кандидат болды және Германия тарихындағы ең тартысты сайлаулардың бірінде Герхард Шредерден жеңіліс тапты. 2007 жылдың 18 қаңтарында ол өзінің партиясы тарапынан бірнеше апта бойы сынға ұшырағаннан кейін, 30 қыркүйекке дейін министр-президенттік және партия төрағасы лауазымдарынан кететінін хабарлады.

Ерте өмір

Штойбер Баварияның Розенхайм ауданындағы Обераудорф қаласында дүниеге келген. 1974 жылы саясатқа қадам басқан және Бавария парламентінде қызмет еткенге дейін ол заңгер болып жұмыс істеген, сондай-ақ Регенсбург университетінде қызмет еткен.

Білім және мамандық

Стойбер 1961 жылы Розенхаймдағы Игнац Гюнтер гимназиясын бітіріп, Abitur (орта мектеп аттестатын) алды, бірақ латын тілінен емтиханды өтпегендіктен бір жыл қайта оқуға мәжбүр болды. Оның әскери қызметі Миттенвальд және Бад-Рейхенхаллдағы 1-ші таулық жаяу әскер дивизиясында өтті, бірақ тізе жарақаты салдарынан қысқарып қалды. Содан кейін Стойбер Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде саяси ғылымдарды және (1962 жылдың күзінен бастап) құқық тағылымдарын оқыды. 1967 жылы ол мемлекеттік құқық емтиханын тапсырып, Регенсбург университетінде қылмыстық құқық және Шығыс Еуропа құқығы салаларында жұмыс істеді. Ол құқық ғылымдарының докторы дәрежесін алды, содан кейін 1971 жылы екінші мемлекеттік емтиханды үздік нәтижемен тапсырды. 1971 жылы Стойбер Баварияның даму және қоршаған орта министрлігіне қызметке орналасты.

Саяси мансап

1978 жылы Штойбер ХСС-тің бас хатшысы болып сайланды, ол 1982/83 жылдары осы лауазымда қызмет етті. Осы қызметінде ол 1980 жылғы жалпыұлттық сайлауда канцлерлікке үміткер болған алғашқы бавариялық көшбасшы Франц Йозеф Штраустың сайлау штабын басқарды. Ол билікке келгеннен кейін Штраустың қызы Моника Холмейерді білім және мәдениет министрі етіп тағайындады. Министр-президент ретінде Стойбер 1995/96 жылдары Бундесрат төрағасы болды. 1998 жылы ол Тео Вайгельден ХСС төрағасы қызметін мұрагерлік етті. Штойбердің Баварияны басқарған 14 жылында штат Германияның ең бай штаттарының бірі ретінде бекінді. 1998 жылға дейін оның басшылығымен штат 3 миллиард доллардан астам мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіріп, түскен қаражатты жаңа инфрақұрылымға инвестициялауға және жаңа компанияларға венчурлық капитал беруге жұмсады. Ол Еуропаның ең қуатты аймақтық экономикаларының бірін құрудағы, мыңдаған жоғары технологиялық, инженерлік және медиа компанияларын тартудағы және жұмыссыздықты ұлттық орташа деңгейден екі есеге төмендетудегі маңызды тұлға ретінде кеңінен танылды.

Канцлерлікке кандидат, 2002 жыл

2002 жылы Стойбер ХДС төрағасы Ангела Меркельді саяси жағынан озатып, ХДС/ХСС-ның көптеген басшылары Гертхард Шредерге қарсы кандидат ретінде жариялады. Ол кезде Меркель көбінесе уақытша төраға деп есептелді және ХДС-тің еркек басшылары оған қарсы күшті оппозиция жасады, оны жиі партияның «тақ мұрагері» деп атады. 2002 жылғы жалпыұлттық сайлауға дейін ХСС/ХДС партиясы сайлау алдындағы сауалнамаларда үлкен артықшылыққа ие болды, ал Стойбер «Бұл сайлау – екінші таймда 2:0 есебімен алға шыққан футбол матчы сияқты» деп атап көрсетті. Бірақ сайлау күні жағдай өзгерді. СДП үлкен қайта ояну жасады, ал ХДС/ХСС шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады (СДП мен ХДС/ХСС екеуі де дауыстардың 38,5% жинады, бірақ СДП 6000 дауысқа артық болды, нәтижесінде 251 орын алды, ал ХДС/ХСС 248 орынмен шектелді). Бұл сайлау қазіргі Германия тарихындағы ең тартысты сайлаулардың бірі болды. Герхард Шредер «жасылдар» партиясымен коалиция құрып, парламентте канцлер болып қайта сайланды, олар өз дауыс үлесін аздап арттырды. Көптеген сарапшылар сайлауға дейін Шығыс Германиядағы су тасқынына Стойбердің реакциясын партиясының нашар сайлау нәтижесіне және жеңілісіне себеп болған фактор деп бағалады. Сонымен қатар, Шредер өзінің қарсыласынан АҚШ бастаған Ирак соғысына қарсы белсенді ұстаным алды. Оның осы мәселедегі кең ауқымды үгіттері сайлауға дейінгі апталарда сайлаудың бағытын СДП жағына бұрған деп есептелді.

Кейінгі саяси мансап

Кейіннен Штойбер 2003 жылы Бавариядағы мемлекеттік сайлауда ХСС-ты үшінші рет қатарынан абсолютті көпшілікке жеткізді, бұл жолы 60,7% дауыс жинады және Ландтагта үштен екі көпшілікке ие болды. Бұл – кез келген штатта неміс партиясының жеткен ең үлкен көрсеткіші болды. 2003 және 2004 жылдар аралығында Штойбер Германиядағы федералды және штаттық билік органдарының өкілеттіктерін бөлуді реформалау мақсатында құрылған Федерализм жөніндегі бірінші комиссияның (Федерализмкомиссия I) (Франц Мюнтеферингпен бірге) тең төрағасы болды. 2004 жылдың ақпан айында ол Жак Ширак пен Герхард Шредердің Еуропалық Комиссия төрағалығына кандидаттығын алды, бірақ бұл лауазымға түсуден бас тартты. Штойбердің канцлерлікке қайта үміткер болу ниеті болғанмен, Меркель кандидатураны жеңіп алды және 2005 жылдың қарашасында жалпы сайлауда жеңіске жетті. Ол Меркельдің бірінші үлкен коалициялық кабинетінде Экономика министрі болып тағайындалуға тиіс еді. Алайда, 2005 жылдың 1 қарашасында ол Баварияда қалу туралы шешім қабылдады, себебі коалициядағы СДП тарапынан кадрлық өзгерістер (Франц Мюнтеферинг СДП төрағасы лауазымынан кетті) және өзі мен тағайындалған Ғылым министрі Аннет Шаван арасындағы өкілеттіктердің қанағаттандырмайтын бөлінуіне байланысты. Штойбер сондай-ақ 16-шы Бундестагтағы мандатын тастады, ол 18 қазаннан 8 қарашаға дейін депутат болды. Бұдан кейін ХСС-тағы сын күшейді, онда басқа саясаткерлер Штойбердің Баварияда қалу шешімінен кейін өздерінің амбицияларын төмендетуге мәжбүр болды. 2007 жылдың 18 қаңтарында ол 30 қыркүйекке дейін министр-президент және партия төрағасы лауазымдарынан бас тартатынын мәлімдеді. Гюнтер Бекштейн, сол кезде Баварияның ішкі істер министрі, оның орнына министр-президент, ал Эрвин Хубер – партия төрағасы болды. Олар Хорст Зеехоферді 2007 жылдың 18 қыркүйегінде өткен съезде 58,1% дауыспен жеңді. Бекштейн де, Хубер де 2008 жылғы сайлаудан кейін отставкаға кетті, онда ХСС дауысы 43,4%-ға дейін төмендеді және партия 1966 жылдан бері алғаш рет басқа партиямен коалиция құруға мәжбүр болды.

Сыртқы саясат

Министр-президент ретінде Стойбер 58 шетелдік сапар жасады, оның ішінде Қытайға (1995, 2003), Израильге (2001), Мысырға (2001), Үндістанға (2004, 2007) және Оңтүстік Кореяға (2007). 2002 жылы Стойбер АҚШ-тың Ирак саясатын қолдайтынын жариялады. Сайлау науқаны барысында ол соғысқа қарсы екенін, соғыстан аулақ болу үшін Иракқа алдын ала талаптарсыз қару инспекторларын жіберуді қолдайтынын айтты. Сондай-ақ, ол президент Джордж Бушқа жеке телефон соғып, мәселені талқыламағаны үшін Шредерді неміс-американдық қарым-қатынасқа нұқсан келтіргені үшін сынады. Ол АҚШ позициясын сынаған Германияның сыртқы істер министрі Йошка Фишерді де сынады. Стойбер Владимир Путинге қолдау көрсетуімен белгілі, және оны Герхард Шредермен салыстырғандар да бар. Бір автор Стойберді "Мәскеудің Троян аты" деп атады. Путин Стойберге "шектен тыс мақтаулар" мен Мәскеу маңындағы резиденциясында жеке кешкі ас ұйымдастыру сияқты жеңілдіктер бергені мәлім.

Еуропалық интеграция

Стойбер Германияның еуроны қабылдау шешіміне күдікпен қарағандығы айтылады. 1997 жылы ол басқа екі неміс штаттарының премьер-министрлері Курт Биденкопф пен Герхард Шредерге қосылып, Еуропаның валюталық одағын бес жылға кейінге жылдыруды ұсынды. Еуропалық комиссия 1998 жылы Грекияға евроаймаққа қосылуға рұқсат беруді ұсынғанда, ол елге бірнеше жыл бойы ортақ валютаны қабылдауға тыйым салуды талап етті. Ол Түркияның Еуропалық Одаққа интеграциялануына қатысты қатты қарсылық білдіріп, оның христиандық емес мәдениеті Одақтың біртұтастығын бұзады деп санайды. Сонымен қатар, Стойбер өзінің "жақсы еуропалық" екенін, мысалы, Еуропалық одақтың ауқымында сыртқы саясатты жүргізуге, тіпті бірыңғай Еуропа армиясын құруға мүдделі екенін бірнеше рет мәлімдеді. Ал 1993 жылы неміс газеттеріне берген сұхбатында: "Мен қарапайым конфедерацияны қалаймын. Бұл ұлттық мемлекеттердің, кем дегенде ішкі мәселелерде, басымдықтарын сақтап қалуы дегенді білдіреді" деді.

Экономикалық саясат

Неміс саяси спектрінің консервативті қанаты, негізінен ХДС және ХСС-тан тұрады, айтарлықтай қолдауға ие, бірақ бұл қолдау Штойберге осы деңгейде таралмайды. Ол өзінің туған жері Баварияда Германияның қалған бөліктеріне қарағанда әлдеқайда көп қолдау алады, онда ХДС төрағасы Ангела Меркель көбірек танымал. Мұның себептері бар: Меркель фискалдық консервативтілікті, бірақ либералды әлеуметтік саясатты қолдайды. Ал Штойбер, керісінше, салық және әлеуметтік мәселелерде консервативті бағытты ұстанады, бұл оған Бавариядағы ең күшті діни дауысқа қол жеткізеді, бірақ ұлттық деңгейде оның қолдауы әлсіреді. 2005 жылы Штойбер швейцариялық фармацевтикалық компания Novartis-тің Sandoz еншілес компаниясының штаб-пәтерін Мюнхенге көшіруге сәтті лобби жасады, бұл сол жылы Еуропадағы ең маңызды корпоративтік көшірулердің бірі болды және Баварияны фармацевтика мен биотехнология орталығы ретінде дамытуға бағытталған Штойбердің күш-жігеріне елеулі серпін берді. Баварияның министр-президенті қызметін атқарган кезінде Штойбер Мюнхеннің бас станциясынан әуежайға дейін шамамен 40 шақырымдық жоғары жылдамдықты магниттік левитация желісін салуды ұсынды, оны ThyssenKrupp және Мюнхенде орналасқан Siemens компанияларын қоса алған Transrapid International консорциумы салуға тиіс болды. Ол қызметтен кеткеннен кейін, Германияның федералды үкіметі 2008 жылы жоспардан бас тартты, себебі жобаның құны 3,4 миллиард еуроға дейін өсті.

Ішкі саясат

Бавария штатының министрі болған Стойбер Германия қабылдайтын пана іздеушілер санын азайтуды қолдағанымен кеңінен танымал болды. Бұл оны ксенофобиялық, түрік және исламға қарсы деп айыптауға себеп болды. 1990 жылдардың соңында ол жаңа канцлер Герхард Шредерді немістер мен Германияда тұратын адамдардың мүддесі үшін тырысатынын айтқаны үшін сынады. Стойбердің бұл сөздері баспасөзde қатты сынға ұшырады. 1995 жылы Германияның Федералдық Конституциялық соты Бавария штатының 40 мың сынып бөлмесінің әрқайсысында крест ілуді талап ететін заңы конституцияға қайшы екенін шешкенде, Стойбер кресттерді "әзірге" алып тастауға бұйырмайтынын айтты және ата-аналар бірауыздан қарсылық білдірген мектептерде оларды алып тастауға міндетті емес екенін мәлімдеді. 2002 жылғы сайлау науқаны барысында Стойбер Шредер үкіметі санкциялаған бір жынысты некелерге тыйым салмайтынын көрсетті, бұл саясатқа ол осы саясат енгізілген кезде қарсы болған.

БАҚ саясаты

Штойбер жеке телеарналардың иелеріне көбірек билік беруге бағытталған неміс заңнамасына өзгерістер енгізуді тұрақты түрде қолдап келді. 1995 жылы ол Германияның ARD мемлекеттік телеарнасын таратуды және оның аймақтық қызметтерін ұтымды етуді жариялады, сондай-ақ ол және Саксонияның премьер-министрі Курт Биденкопф реформалар жүзеге асырылмаса, ARD-нің аймақтық үкіметтермен жасасқан келісімшартын бұзуға дайын екендерін мәлімдеді. Алайда, 1998 жылы Еуропалық комиссияның бәсекелестік саясаты жөніндегі комиссары Карел ван Миерт мемлекеттік хабар тарату органдарын қаржыландыру ережелерін реформалау идеяларын ұсынғанда, Штойбер бұл реформаларға қарсы шығып, қалыптасқан тәжірибені өзгертуге басты қарсылық көрсетті.

Шығыс Германияға қатысты ескертулер

2005 жылы Германияда мерзімінен бұрын өткен жалпы сайлау алдында Стойбер 2005 жылдың тамызының басында Баден-Вюртемберг федералды аймағында өткен сайлау алдындағы сөйлеген сөзімен дау тудырды. Ол былай деді: "Мен Шығыс [Германияның] Германияның канцлері кім болатынын тағы да шешетінін қабылдамаймын. Германияның тағдырын наразылар шеше алмайды". Германияның жаңа федералды штаттарының (бұрынғы Германия Демократиялық Республикасының) халқы Стойбердің сөздеріне ренжіді. ХСС оларды "дұрыс түсінілмеген" деп көрсетуге тырысқан кезде, Стойбер "егер барлық жерде Бавария сияқты болса, ешқандай мәселе болмас еді. Бірақ, ақылға сыймайтын нәрсе, мырзалар мен ханымдар, бізде Бавариядағыдай зиялы деңгейі жоғары емес азаматтар бар" деп мәлімдегенде, жағдай одан әрі шиеленісті болды. Бұл пікірлер Баварияның кейбір адамдары тарапынан "мақтанғанышпен" қарастырылып, одан да күшті әсер етті. Көптеген адамдар, соның ішінде ХДС мүшелері, Стойбердің пікірлері мен мінез-құлқының 2005 жылғы жалпы сайлауда ХДС-тің жеңілісіне себеп болғанын айтады. Ол Ангела Меркельге "ықылассыз" қолдау көрсеткені үшін ХДС/ХСС-тағы көптеген адамдар тарапынан айыпталып, тіпті оның шығыстан келген әйел кандидатты қолдауға құлшынбағаны туралы да күдіктер болды. (Бұл Меркельдің 2002 жылғы сайлауда оның кандидатурасын толық қолдауымен қарама-қайшы болды.) Ол әйел кандидатты таңдағандықтан дауыстардың жоғалғанын айтты. Ол баспасөз бен саясаткерлер тарапынан осы пікірлері үшін қатты сынға ұшырады, әсіресе ол өзі Бавариядағы дауыстардың шамамен 10% -ын жоғалтқан еді – бұл баварлықтардың консервативті дауыс беруге бейімділігін ескеретін болсақ, өте ерекше жағдай. Дегенмен, сауалнама көрсеткендей, консервативті кандидат батыстан келген адам болғанда 9%-дан астам адам басқаша дауыс берген болар еді, бірақ мұндай кандидат консервативтерге дауыс қосар ма, жоқ па, бұл нақты белгілі емес.

BayernLB қызметі

Хорватия Ұлттық банкі BayernLB-дің Hypo Alpe Adria Bank International-тің жергілікті бөлімшесін сатып алу туралы бастапқы ұсынысын қабылдамағанда, бұл шешім Стойберден күшті сын тудырды. Ол бұл шешімді "қабылданбайтын" және Баварияның Хорватиямен қарым-қатынасына "қиындық туғызатын" деп мәлімдеді. Сол кезде Хорватия Еуропалық Одаққа қосылуға тырысып жатқан болатын. Орталық банктың кеңесі кейін BayernLB-дің 1,6 миллиард еуролық ұсынысын қарастырып, мақұлдады. Hypo Group Alpe Adria-ға жасалған инвестиция, кейіннен қаржылық дағдарыс кезінде BayernLB-ді 10 миллиард еуро көлемінде құтқаруға мәжбүрлеген бірқатар сәтсіз инвестициялардың бірі болды.

Еуропалық Комиссияның жұмысы

2015 жылдың қыркүйегінде Еуропалық омбудсмен Эмили О'Райли «Корпоративтік Еуропа обсерваториясы» және «Жер достары» атты екі ҮЕҰ-дан шағым алды. Шағымда Стойбердің комиссияның реттеуді жақсарту жоспары бойынша арнайы кеңесші ретінде тағайындалуы тағайындау қағидаларын бұзды деген мәлімдеме болды.

Төңкеріс жасамақ деген болжам

2024 жылы Вольфганг Шойбленің "Естеліктер. Менің саяси өмірім" ("Erinnerungen. Mein Leben in der Politik") атты естеліктері, оның өлімінен кейін жарық көрді. Онда Шойбле 2015 жылы, босқындар дағдарысының қызығынан шыққан кезде, Штойбердің Ангела Меркельді құлатып, өзі канцлер болғанға көндіруге тырысқанын айтады. Штойбер бұл туралы былай деді: "1980 жылдардан бастап соңғы жылдарына дейін, ұзақ жылдар бойы жақын әріптесім болған Вольфганг Шойблемен, сияқты, өмірімде көптеген әріптестеріммен жеке және құпия сөйлескен емеспін. Мен бұрынғы хабарларға ешқашан түсініктеме берген емеспін, және оның қайтысынан кейін де бұл қағида сақталады".

Жеке өмір

Стойбер – католик. Ол Карин Стойберге үйленген. Олардың үш баласы бар: Констанца (1971 жылы туған, Хаусманмен үйленген), Вероника (1977 жылы туған, Сасспен үйленген), Доминик (1980 жылы туған) және бес немересі бар: Йоханнес (1999), Бенедикт (2001), Тереза Мари (2005), Фердинанд (2009) және тағы бір немере (2011). Стойбер футболға әуес және белсенді жанкүйер. Жастық шағында ол жергілікті BCF Wolfratshausen футбол клубы үшін ойнады. Стойбер «Бавария Мюнхен» АҚ-ның қадағалау кеңесінің мүшесі (кәсіби футбол бөлімін басқаратын акционерлік қоғам) және «Бавария Мюнхен» e.V. (клуб корпорациясының көп бөлігіне ие клуб) әкімшілік кеңесінің төрағасы болып табылады. 2002 жылғы сайлаудан бұрын «Бавария» клубының бас менеджері Ули Хоэнесс Стойбер мен ХСС-қа қолдау көрсетті. Футбол жұлдызы, бұрынғы «Бавария» президенті және DFB вице-президенті Франц Беккенбауэр 2002 жылғы ФИФА әлем чемпионатынан кейін Жапониядан үйге қайтып келе жатқан Германия ұлттық футбол құрамасына Стойберді қосылуға рұқсат беріп, оған қолдау білдірді.