Кіріспе

1948 және 1990 жылдар аралығында Берлиндегі кеңестік сектор. Шығыс Берлин (Ост-Берлин;) 1948 жылдан 1990 жылға дейін Шығыс Германияның (ГДР) жартылай мойындалған астанасы болды, бірақ 1945 жылы ол Үш Үлкен Держава (Америка Құрама Штаттары, Ұлыбритания және Франция) тарапынан Берлиндегі кеңестік оккупациялық аймақ ретінде танылды. Америка, британдық және француздық секторлар Батыс Берлин деп белгіленді. 1961 жылдың 13 тамызынан 1989 жылдың 9 қарашасына дейін Шығыс Берлин Берлин қабырғасымен Батыс Берлинден бөлінді. Батыс Одақтас державалары Шығыс Берлиннің ГДР астанасы екенін мойындамады, сондай-ақ ГДР-дің Шығыс Берлинге билік ету құқығын да мойындамады. Әкімшілік қызметінің көп бөлігінде Шығыс Берлин ГДР үкіметі тарапынан ресми түрде Берлин, ГДР астанасы (Berlin, Hauptstadt der DDR) деп аталды. 1990 жылдың 3 қазанында, Германияның ресми түрде қайта біріккен күні, Шығыс және Батыс Берлин ресми түрде Берлин қаласы ретінде бірікті.

Шолу

1944 жылғы Лондон хаттамасымен 1944 жылдың 12 қыркүйегінде қол қойылған АҚШ, Ұлыбритания және Кеңес Одағы Германияны үш оккупациялық аймаққа бөліп, Берлиннің арнайы аймағын құру туралы шешім қабылдады, оны үш одақтас күш бірлесіп оккупациялады. 1945 жылдың мамыр айында Кеңес Одағы бүкіл қала үшін «Ұлы Берлиннің магистраты» деп аталатын қалалық үкімет құрды, ол 1947 жылға дейін сақталды. Соғыстан кейін одақтас күштер бастапқыда қаланы Одақтас командованиесінің құрамында бірлесіп басқарды, ол қаланың басқарушы органы қызметін атқарды. Алайда, 1948 жылы Кеңес өкілі Командованиеден шығып, келесі айларда ортақ басқару ажырасып кетті. Кеңес секторында өзін «Ұлы Берлиннің магистраты» деп атаған жеке қалалық үкімет құрылды. 1949 жылы Германия Демократиялық Республикасы құрылғанда, ол бірден Шығыс Берлинді өзінің астанасы деп жариялады – бұл талапты барлық коммунистік елдер мойындады. Дегенмен, Шығыс Берлиннің Volkskammer-ге сайланған өкілдері тікелей сайланбады және 1981 жылға дейін толық дауыс беру құқығына ие болған жоқ. 1948 жылдың маусым айында Батыс Берлинге баратын барлық теміржол және автомобиль жолдары жабылды, ал Шығыс Берлин тұрғындарына эмиграциялауға рұқсат берілмеді. Соған қарамастан, 1960 жылға қарай Шығыс Германия экономикасына соғыс өтемақыларының, өнеркәсіптің кең ауқымдағы қирауының және Маршалл жоспарынан көмек алмауының салдарынан туған қиындықтарға байланысты күніне 1000-нан астам шығыс немiстер Батыс Берлинге қашып отырды. 1961 жылдың тамызында Шығыс Германия үкіметі халықтың эмиграциясын тоқтату үшін Берлин қабырғасымен Батыс Берлинді бөліп тастауға тырысты. Қашуға тырысқан тұрғындар үшін бұл өте қауіпті болды, себебі қарулы сарбаздар заңсыз эмигранттарды атуға дайындықтан өткен. Шығыс Германия социалистік республика болды. Бірақ, жылдар бойы қысым көрсеткеннен кейін, христиан шіркеулеріне ешқандай шектеусіз қызмет етуге рұқсат берілді. 1970 жылдары Шығыс Берлин тұрғындарының жалақысы өсті және жұмыс уақыты қысқарды. Кеңес Одағы мен Коммунистік блогы Шығыс Берлинді ГДР-дың астанасы деп мойындады. Алайда, Батыс одақтастары (АҚШ, Ұлыбритания және Франция) Шығыс Германия үкіметінің Шығыс Берлинді басқару билігін ресми түрде мойындаған жоқ. Одақтастардың ресми хаттамасы Берлиннің оккупациялық статусына сәйкес Шығыс Берлинде тек Кеңес Одағының билігін мойындады. Мысалы, Берлиндегі АҚШ әскери басшылығы Шығыс Берлинге баруды қалаған АҚШ әскери және азаматтық қызметкерлері үшін егжей-тегжейлі нұсқауларды жариялады. Шындығында, үш батыс командованиесі Шығыс Германияның Ұлттық Халық Армиясының Шығыс Берлинде болуына үнемі қарсылық көрсетті, әсіресе әскери шерулер кезінде. Дегенмен, үш батыс одақтасы 1970 жылдары Шығыс Берлинде елшіліктер құрды, бірақ оны Шығыс Германияның астанасы деп мойындамады. Келісімдерде «үкімет орны» сияқты терминдер қолданылды. 1990 жылдың 3 қазанында Шығыс және Батыс Германия, сондай-ақ Шығыс және Батыс Берлин біріктірілді, осылайша Шығыс Берлиннің болуы ресми түрде аяқталды. 1990 жылдың желтоқсанында өткен қалалық сайлауда 1991 жылдың қаңтарында қызметке кіретін «барлық Берлин» мэрі сайланды, ал Шығыс және Батыс Берлиндегі мэрі лауазымдарының мерзімі аяқталды. Эберхард Дипген (Батыс Берлиннің бұрынғы мэрі) біріккен Берлиннің алғашқы сайланған мэрі болды.

Қазіргі Шығыс Берлин

Бірлескеннен бері Германия үкіметі қаланың екі жартысын қайта біріктіруге және бұрынғы Шығыс Берлиндегі қызметтер мен инфрақұрылымды Батыс Берлиндегі стандартқа сәйкес келтіруге зор қаржы жұмсады. Бірлескеннен кейін Шығыс Германия экономикасы айтарлықтай қиындыққа тап болды. Treuhandanstalt басшылығымен мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру саясаты бойынша көптеген Шығыс Германия зауыттары жабылды, бұл Батыс Германия компанияларымен салыстырғанда өнімділік пен инвестициядағы кемшіліктерге байланысты жаппай жұмыссыздыққа әкелді, сондай-ақ Шығыс Германияның ластану және қауіпсіздік стандарттарын тиімді деп есептелетін деңгейде сақтау мүмкін болмады. Осы себепті, Шығыс Германияны жандандыру үшін Батыс Германиядан үлкен экономикалық көмек құйылды. Бұл демдік беру жеке тұлғалар мен компаниялар үшін табыс салығынан 7,5% (қалыпты табыс салығынан немесе компания салығынан өзге) Solidaritätszuschlaggesetz (SolZG) немесе "бірлік үстемесі" деп аталатын салық арқылы қаржыландырылды. Бұл салық 1991-1992 жылдары ғана қолданылған болса да (кейін 1995 жылы 7,5% мөлшерінде қайта енгізіліп, 1998 жылы 5,5% дейін төмендетілді және бүгінге дейін алынып келеді), Шығыс немістер арасында наразылық тудырды. Шығыс Берлинге үлкен экономикалық көмек көрсетілгеніне қарамастан, бұрынғы Шығыс және Батыс Берлин арасында көзге көрінетін айырмашылықтар әлі де сақталып тұр. Шығыс Берлиннің ерекше визуалды стилі бар, бұл ішінара соғысқа дейінгі қасбеттер мен көшелердің жақсы сақталуына байланысты, ал кейбіреулерінде әлі де соғыс зардаптарының іздері көрінеді. Шығыс Берлинде (бұрынғы ГДР-дің қалған бөлігімен бірге) қолданылған Социалистік классицизмнің ерекше көрнісі бұрынғы Батыс Берлинде қолданылған қала құрылысы стильдерімен күрт контрастқа түседі. Сонымен қатар, бұрынғы Шығыс Берлин (бұрынғы ГДР-дің қалған бөлігімен бірге) Karl Marx Allee, Rosa Luxemburg Platz және Karl Liebknecht Straße сияқты неміс социалистік қайраткерлерінің құрметіне аталған ГДР кезеңінің көше және алаң аттарын сақтап қалды. Алайда, осы аттардың көпшілігі (әртүрлі себептермен) лайықсыз деп танылды және ұзаққа созылған қарастырудан кейін декоммунизация процесі арқылы өзгертілді (мысалы, 1991 жылы Leninallee Landsberger Allee атына, ал 1995 жылы Dimitroffstraße Danziger Straße атына қайта аталды). Бұрынғы Шығыс Берлиннің (және жалпы Шығыс Германияның) тағы бір символы – Ампельманчен ("кішкентай светофор адамы"), бұрынғы Шығыстағы көптеген жаяу өткелдеріндегі светофорларда кездесетін, шляпа киген адамның стилденген бейнесі. Ампельманченді жою керек пе, әлде оны кеңінен тарату керек пе деген азаматтық пікірталас болғаннан кейін (біртектілік туралы алаңдаушылықтарға байланысты), бұрынғы Батыс Берлиннің кейбір бөліктеріндегі жаяу өткелдерде Ампельманчен қолданыла бастады. Екі қала біріккеннен кейін жиырма бес жыл өткен соң да, Шығыс және Батыс Берлин тұрғындары арасында көзге көрінетін айырмашылықтар сақталды, бұл айырмашылықтар егде жастағы адамдар арасында одан да анық байқалды. Екі топтың да бір-бірін атау үшін кейде осыратын сленг сөздері болды. Бұрынғы Шығыс Берлиндегі (немесе Шығыс немісі) адам "Осси" (неміс тіліндегі шығыс, Ost сөзінен), ал бұрынғы Батыс Берлиндегі (немесе Батыс немісі) адам "Весси" (неміс тіліндегі батыс, West сөзінен) деп аталды. Екі тарап та бір-бірін стереотиптеуге бейім болды. Стереотиптік "Осси" амбициясы аз, жұмысқа ынтасы жоқ және созылмалы ашулы болды, ал стереотиптік "Весси" мақтаншыл, өзімшіл, шыдамсыз және талапкер болды.