Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1934 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы он үш тропикалық дауыл тудырды, олардың жетісі одан әрі дауылдарға ұласты. Осы жеті дауылдың тек біреуі ірі дауылға айналды, яғни қазіргі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 3-ші санат немесе одан күшті жүйе. Алғашқы жүйе 4 маусымда қалыптасты, ал соңғы дауыл 30 қарашада тарады. 2012 жылы Атлант мұхитындағы дауылдарды қайта талдау жобасы аясында метеорологтар қыркүйек айында бұрын белгісіз екі тропикалық дауылды анықтады және көптеген дауылдардың метеорологиялық тарихын нақтылады. Дегенмен, кемелер мен метеостанциялардан алынған шектеулі мәліметтерге байланысты, әсіресе теңізде қалып қойған дауылдардың жолы, қарқындылығы және ұзақтығы туралы маңызды белгісіздіктер сақталады. АҚШ-та 1934 жылғы дауыл маусымы алдыңғы жылға қарағанда айтарлықтай аз қиратуға ұшырады. Синоптиктер бұл жетістікті Ауа райы бюросының дауылдардың жолындағы адамдарды алдын ала ескертуіне байланыстырады. Орталық Америкада болса, маусымның алғашқы дауылы өте күшті жаңбырға әкеліп, шамамен 1000-3000 адамның қаза болуына себеп болды. Дауыл АҚШ-қа дейін жетіп, 10 адамның өмірін қиып, 4,4 миллион долларлық зиян келтірді. Шілде айында Техас штатын дауыл соқты, торнадолар тудырып, дауылдық толқындарды құбылып, 19 адам қаза тапты; зиян шамамен 4,5 миллион долларға бағаланды. Тамыздың соңы мен қыркүйектің басында тағы бір дауыл Техас жағалауында шарлап, ал Солтүстік Каролинада әлсіз тропикалық дауыл болды, олардың әрқайсысы аз ғана зиян келтірді. Одан кейін АҚШ-тың шығыс жағалауында дауыл соқты, нәтижесінде 8 адам қаза тауып, кең аумақта әсер етті. Қазан айының басында АҚШ-тың Мексика шығанағындағы жағалауында әлсіз тропикалық дауыл болды, ал маусымның жалғыз ірі дауылы қараша айының соңында Атлант мұхитының оңтүстік-батысында шарлады. Маусымның жалпы белсенділігі жинақталған циклон энергиясы (ACE) арқылы 48 көрсеткішімен бейнеленді, бұл 1931-1943 жылдардағы 91,2 орташа көрсеткіштен төмен. ACE – тропикалық циклон өмірі бойы қолданған энергияны көрсететін өлшем. Сондықтан, ұзаққа созылған дауылдың ACE көрсеткіші жоғары болады. Ол тек алты сағаттық интервалдарда есептеледі, онда белгілі бір тропикалық және субтропикалық жүйелер тұрақты жел жылдамдығында немесе одан жоғары деңгейде болады, бұл тропикалық дауыл қарқындылығының шегі. Осылайша, тропикалық депрессиялар осы есепке кірмейді. Дауыл Эл-Сальвадор мен Гондурас батысында апатты жағдайға ұшырады, ондағы жаңбырлар су тасқынына әкеліп, Атлант бассейні тарихындағы ең көп өлім-жітімге себеп болды. Баспасөз хабарларында қаза болғандардың саны 1000-нан 3000-ға дейін жетеді, оның ішінде Окотепеке қаласында 500 адам қаза тапқан. Онда қаланың шіркеуінен басқа барлық құрылыстар қиратылған. Луизиана штатының Морган-Сити қаласында желдің жылдамдығы сағатына дейін жетті, Лафайеттеде жаңбырдың мөлшері рекордтық деңгейге жетті; бұл қала мен Франклин, Мелвилл және Эббивилл қалаларында күнделікті жаңбыр рекордтары тіркелді. Миссисипи штатында дауылдан төрт адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды, ал қатты жаңбырлар Перл өзенінің су тасқыны деңгейінен асып кетуіне себеп болды. Теннесси штатында маусым айында жаңбыр жауды, Седар-Хилл қаласында бірнеше сағаттың ішінде жаңбырдың мөлшері рекордтық деңгейге жетіп, штат бойынша 250 000 долларлық зиян келтірді. Джоелтонның солтүстігінде шағын торнадо соқтығысып, қосымша 3000 долларлық зиян келтірді. Дауылдың тропикалық қалдықтары Нью-Джерси штатының Атлантик-Сити қаласында жел соғып, бүкіл аймақта қажетті жаңбырды әкелді.

Екінші дауыл

10 шілдеде Флориданың шығыс жағалауындағы тұрақсыз фронт бойымен әлсіз төмен қысым аймағы қалыптасты. Бұл бұзылыс біртіндеп фронталдық шекарадан айырылып, анық орталыққа ие болды. Техас жағалауындағы жоғары толқындар Нюесс және Джефферсон округтеріндегі жағажай үйлеріне зақым келтірді. Сан-Хосе аралында 3 метрлік (10.2 фут) дауыл толқыны байқалды. Боливар түбегіндегі 1000-нан астам тұрғын 48 сағатқа байланыстан үзіліп қалды, ал оннан астам қала арасындағы байланыс тоқтатылды. Көптеген бөгеттердің бұзылуы Фрипорт және Велско айналасындағы аудандарды су басты, онда су деңгейі бірнеше футқа көтерілді. Фоултертон және Фальфуриаста күнделікті жауын-шашын рекордтары тіркелді. Егістіктер бірнеше жағалау округтерінде, әсіресе Нуесс округінде, жергілікті мақта егісінің 75 пайызы жойылды; басқа бірнеше округтер 50 пайыздық шығын туралы хабарлады. Корпус-Кристиде желдің ең жоғары жылдамдығы өлшенді. Техастың орталық бөлігіндегі қалаларда бірнеше торнадо болды. Штат бойынша алдын ала есептерге сәйкес, 260 үй толығымен қирады, ал тағы 400 үйге ауыр зақым келді. Бұл Сан-Бернард өзенінің сағасы бойындағы барлық үйлерді, Фрипорт пен Колорадо өзенінің сағасы арасындағы барлық құрылыстарды және Матагордадағы үйлердің кем дегенде 75 пайызын қамтыды, оның ішінде Галвестон аралының батыс жағында 500-600 тұрғын бар.

Төртінші тропикалық дауыл

Әлсіз тропикалық дауыл, тропикалық дауыл күшті желдері Техас жағалауының Порт-Артурдан Матагорда шығанағына дейінгі бөлігіне әсер етті; дауыл ең жақын келген кезде Фрипорт пен Галвестон арасындағы аудандарда желдің күші ең жоғары болды. Соңғы құрлыққа тиген жерде, тропикалық дауыл Тамаулипас штатының Сото-ла-Марина қауымындағы үйлерді қиратты.

Алтыншы тропикалық дауыл

2012 жылы Ұлттық дауылдар орталығының қайта талдау жобасы аясында маусымға ретроспективті түрде жаңа тропикалық циклон қосылды. Тамыз айының соңғы күндерінде Атлантика мұхитының батысында тұрақты фронт төмендеді. 1 қыркүйекте, фронт ыдырай бастағанда, экстатропикалық төмен қысым пайда болды. Ауыр жаңбырлар мен 8 футқа (2 метрге) дейін көтерілген су тасқыны салдарынан бірнеше өзендер дебасынан асып, су тасқыны көпірлерді қиратты және бірнеше бағыттарды өтпес етті.

Жетіінші дауыл

Оның пайда болуы нақты белгісіз болғамен, 5 қыркүйекте сағат 06:00 UTC шамасында Багама аралдарының жанында тропикалық дауыл пайда болған деп есептеледі. Бұл дауыл тропикалық дауыл күшіндегі желдер Атлантика орталық штаттары мен Жаңа Англияның көп бөлігіне тарады, ең күштісі Атлантик-Ситиде (Нью-Джерси) тіркелді. Мэриленд штатында да осыған ұқсас әсерлер байқалды. Балтиморда 2 метрге дейін су көтеріліп, көліктерді тоқтатты және кейбіреулерін шамамен бір блокқа дейін ығыстырды. Үйлердің жертөлелері мен бірінші қабаттары суға батты, ал жер асты тоннельдері мен жолдар өтпес болды. Энсор маңында 1 метрлік асфальт жолақтың бір бөлігі бірнеше сантиметрге көтерілді. Дауыл кезінде екі ғимараттың себебі белгісізден электрленуіне байланысты бір адам тоқ соғып, құрылыстарды арқанмен оқшаулауға тура келді. Анаполисте 20 телефон істен шықты, су тасқыны үйлер мен мейрамханаларға енді, ағаштар мен қиындықтар жолдарды жапты. Штаттың батыс бөлігіндегі бірнеше өзендер мен ағыстар арналарынан асып кетті. Нью-Джерси штатының Фэр-Хейвен қаласында 69 жастағы ер адам дауылдан құлаған электр сымынан тоқ соғып қаза тапты. Жағалау бойында АҚШ Жағалау күзеті өртенген және 137 адамның өліміне себеп болған SS Morro Castle кемесін іздеу-құтқару жұмыстарын жүргізді, бірақ бұл күш-жігер дауылға байланысты нашар көрінуге байланысты шектелді. Бригантин жағасында "Нешамини" шхунасы суға батып, үш экипаж мүшесі қаза тапты. Нью-Йоркте екі теңізші суға батып, үш адам құтқарылды, олардың сүйреме кемесі Нью-Йорк шығанағында аударылып кеткен. Лонг-Айлендтегі Нортпорт маңындағы дауылды теңізде қайық аударылып, бір адам қаза тапты. Теңізге бекінуге тырысқан он адам Лонг-Бичтен құтқарылды. Бірнеше шақырым жердегі Хемпстед портындағы қонақ үй үйіндісінен сумен жуылды және қирады. Саффолк округіндегі жәрмеңке алаңындағы автомобиль ғимаратының металл шатырының үлкен бөлігі жыртылды. Көптеген көрме шатырлары құлап түсті. Пачог қаласында гараж қирады, бірнеше кішкентай белгілер жыртылып, зақымдалды. Өңірде ағаштар мен электр бағаналары құлап, жол қозғалысын бұзып, құрылыстарға зақым келтірді және Маттитук пен Глен-Ков сияқты қауымдарда электр қуатын тоқтатты. Хемпстед порты, Си-Клиф, Пеконик шығанағы және Гринпорт сияқты қауымдарда көптеген қайықтар немесе салалар бекіткіштерінен жыртылып, қатты зақымдалды, орынсыз қалды немесе қирады; әсіресе Пеконик шығанағында 50-ге жуық қайықтың зақымдануы 10 000 долларға бағаланды. Кемежайлар да едәуір зақым көрді. Дауылдың күшінен төрт қабатты қойманың шатырындағы 5 метрлік қоршау жерге құлап түсті. Порт-Вашингтон тармағының 5 метрлік бөлігі зақымдалды, бірақ қатты жауын-шашын жергілікті егінге де пайдалы болды. Онтарио көлінде Канада Ұлттық темір жолының паромдық кемесі күтпеген жерден үлкен толқынға тап болды, кемеге қатты зақым келтіріп, 52 адам жараланды.

Сегізінші тропикалық дауыл

16 қыркүйекте 12:00 UTC шамасында Барбадостың шығысында тропикалық дауыл алғаш рет тіркелді. Ол бірнеше күн бойы батыс-солтүстік және батыс бағыттары арасында қозғалды, Ливард аралдарынан мүжілді және ең жоғары қарқынына жетті. 21 қыркүйекте жүйе тропикалық депрессияға дейін әлсіреп, Багам аралдарының солтүстік жағынан өтті, содан кейін солтүстік және солтүстік-шығысқа бұрылды. 23 қыркүйекте 12:00 UTC-ден кейін Солтүстік Каролинаның оңтүстік-шығысында, жақындап келе жатқан фронтпен өзара әрекеттескен кезде тарап кетті. АҚШ-тың оңтүстік-шығысында Флоридадан Вирджинияға дейін қатты жаңбыр жауып, Пенсакола, Флоридада ең көп жауын-жаңбыр болды. Пенсаколадағы желдің күші ұзақ уақыт бойы сақталды. Жаңа Орлеан, Луизианада жоғары жел жылдамдығы тіркелді. Алабама штатының Болдуин округіндегі кейбір көпірлер жаңбырдан шайылып кетті.

12-ші тропикалық дауыл

19 қазанда 18:00 UTC шамасында Ямайканың оңтүстігінде тропикалық депрессия пайда болды және солтүстік-шығысқа қарай жылжыды, алты сағат ішінде тропикалық дауылға дейін күшейді. Келесі күні дауыл солтүстік-батысқа бұрылып, Багама аралдары арқылы солтүстік-шығысқа қарай жылдамдады. "Малака" кемесі де дауылдың жолында болды, оның палубасы суға батты. 22 қарашада циклон күшейіп, дауылға айналды және маусымның жалғыз күшті дауылына айналды. 28 қарашада 16:00 UTC шамасында Доминикан Республикасының солтүстік жағалауына қонды, желдің жылдамдығы болды. Жүйе тропикалық депрессияға дейін әлсіреді, бірақ арал арқылы Кариб теңізіне өтетін кезеңде жабық орталығын сақтап қалды. 30 қарашада 12:00 UTC-ден кейін Ямайканың оңтүстігінде ыдырап, жоғалып кетті.

Маусымдық әсерлер

Бұл 1934 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымында қалыптасқан барлық дауылдардың тізімі. Онда олардың мерзімі, аттары, құрлыққа шығу орындары (жақша ішінде көрсетілген), келтірген зиян және қаза болғандардың саны көрсетілген. Жақша ішіндегі қазалар қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес қазаға жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қазалар дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысым аймағы күйінде болған кездегі жалпы соманы қамтиды.