Кіріспе
Колумбияның оңшыл саяси партиясы – Колумбияның консервативтік партиясы (lang es) – Колумбияның консервативтік саяси партиясы. Партия 1849 жылы Мариано Оспина Родригес және Хосе Эусебио Каро тарапынан ресми түрде құрылды. Консервативтік партия Колумбияның либералдық партиясымен бірге 19-ғасырдың соңынан бастап 2002 жылға дейін Колумбия саяси аренасында екіпартиялық саяси гегемонияны жүзеге асырды. Екі партия 1948 және 1958 жылдар аралығында "Ла Виоленсия" деп аталатын азамат соғысы кезеңінде тікелей әскери қақтығыста болды, одан кейін төрт президенттік мерзімге билікті ауыстыруға келісіп, "Ұлттық фронт" құрды. 2002 жылы тәуелсіз кандидат Альваро Урибе сайлауда жеңіске жеткені Колумбияда екіпартиялық жүйенің үстемдігін аяқтады. Консервативтік партия либералдар мен Колумбия үшін тарихи келісімнен кейін елдің заң шығарушы органындағы үшінші ірі саяси күш болып табылады. Ол 2010 жылдан 2014 жылға дейін Хуан Мануэль Сантостың коалициясының құрамында болды және 2002 жылдан 2010 жылға дейін Альваро Урибенің консервативтік үкіметін қолдады. Қазіргі уақытта идеологиялық айырмашылықтарға қарамастан, Густаво Петроның солшыл үкіметін қолдап отыр.
The Colombian Conservative Party (lang es) is a conservative political party in Colombia. The party was formally established in 1849 by Mariano Ospina Rodríguez and José Eusebio Caro. The Conservative Party along with the Colombian Liberal Party dominated the Colombian political scene from the end of the 19th century until 2002, in bipartisan political hegemony. The two parties were in direct military conflict between 1948 and 1958, during the civil war period known as La Violencia, after which they established the "National Front", agreeing to rotate power, intercalating for a period of four presidential terms. The election victory of independent candidate Álvaro Uribe in 2002 put an end to dominance of two party politics in Colombia. The Conservative Party is the third largest political force in the country's legislature after the Liberals and the Historic Pact for Colombia. It was part of the coalition of Juan Manuel Santos from 2010 to 2014 and supported the conservative government of Álvaro Uribe from 2002 to 2010. It currently supports the leftist government of Gustavo Petro, despite noticeable differences in ideology.
Шығу тегі
1837 жылы заңгер Хосе Игнасио де Маркес Колумбия президенті болып сайланды. Оның билігі кезінде азаматтық саясаткерлер мен генералдар арасындағы шиеленіс Колумбиядағы алғашқы азаматтық соғысқа ұласты. Маркестің жақтастары "Министрліал либералдары" деп аталды. Супремалар соғысы (lang es) деп белгілі болған соғыстан кейін генерал Педро Алькантара Эрран президенттікке ие болды. Алькантара консервативтік және орталықтандырушы сипаттамалары бар жаңа конституция жасады. Алькантара үкіметінің көрнекті мүшесі Мариано Оспина Родригес иезуиттердің елге қайта оралуын қолдады және білім беру жүйесін реформалады. Алькантарадан кейін 1848 жылы Либералдық партияны құрған генерал Томас Сиприано де Москера билікке келді. Бір жыл өткен соң Москераның қарсыластары Оспина Родригес және Хосе Эусебио Каро Консервативтік партияны құрды, ол министрліал либералдары, Католик шіркеуінің көптеген өкілдері және ірі жер иелерін біріктірді. 1849 жылғы 4 қазандағы "La Civilización" газетінде Оспина мен Каро жаңа партияның идеологиялық платформасы болған консервативтік бағдарламаны жариялады. 1851 жылы Каука департаментінде Консервативтік партияның бір бөлігі құлдықты жоюға қарсы күресу үшін қаруға көтерілді.
Қайта жаңғыру
1863 жылы Либералдық партия Рионегро қаласында Консервативтік партия қарсылық білдірген жаңа конституция жасады. Ел экономикалық құлдырау және штаттар мен партиялар арасындағы бірнеше қысқа азамат соғыстарының басталуымен тұрақсыз кезеңге енді. 1876 жылы тәуелсіз либерал саясаткер Рафаэль Нуньес ресми либерал кандидат Аквилео Паррадан жеңіліске ұшырады. Нуньес мемлекетті реформалауды, федералды жүйені тоқтатып, оны Богота астанасынан басқарылатын орталықтандырылған жүйемен алмастыруды қолдады. Ол 1880 жылы президенттікке либералдық кандидат ретінде қатысып, өз партиясының көптеген басшыларының қарсылығына қарамастан сайлауда жеңіске жетті. Нуньес 1884 жылы Консервативтік партияның қолдауымен қайта сайланды және жаңа конституция жазылған «Жаңғырту» (lang es) процесін бастады. Орталықтандырылған және протекционистік үкіметі бар, Католик шіркеуі басқаратын білім беру жүйесімен қазіргі Колумбия Республикасы құрылды. 1880 жылы «қоғамның иерархиялық сипатына қайшы келетін» жалпыға бірдей сайлау құқығы жойылды. Дауыс беруге тек 21 жастан асқан, «заңды» кәсібі немесе күнкөріс табудың жолы бар, сауатты, жылдық 500 доллардан (сол кезде бұл үлкен сома) табыс көретін немесе 1500 доллардан астам құны бар жылжымайтын мүліктің иесі болған адамдар ғана құқылы болды.
Консервативті гегемония
Қайта жаралу оқиғаларынан кейін Консервативтік партия Колумбияда 1930 жылға дейін билікте болды. Осы кезеңде ел Панаманы АҚШ-қа жоғалтты. Ашық партиялық бейтараптық және мемлекеттік билікті пайдалану ескі шиеленістерді күшейтті, бұл ақырында 1895 жылғы соғыс сияқты ұсақ қақтығыстардан бастап "Ла Зорлық" сияқты тарихи кезеңдерге алып келді. Осы кезеңде екі маңызды зорлық оқиғасы болды: Мың күндік соғыс және Банан қырғыны. Гегемония кезінде Орталық банк (кейін Республика банкі) құрылды, сондай-ақ қазір елді кесіп өтетін теміржол жүйесі жақсара берді. Дегенмен, пайда бола бастаған жұмысшы табы бірінен соң бірі келген консервативтік үкіметтерге наразылық білдіріп, Либералдық партияны қолдады және 1930 жылы Энрике Олая Эррера президенттікке сайланды.
Ұлттық майдан
1953 жылы Гомеске қарсы төңкеріске консервативті генерал Густаво Рохас Пиньилья жетекшілік етті. Рохас Мариано Оспина Перес пен оның Консервативтік партиясының фракциясына, сондай-ақ кейбір орташа либералдарға жақын болды. Рохас өзінің үкіметін екі партияның да көрнекті саясаткерлерінің қолдауымен бастады, бірақ 1955 жылы өзінің саяси партиясын – Халықтық әрекет қозғалысын құруға шешім қабылдады. Рохас маңызды газеттерді цензуралады, жапты және қайта сайлануға тырысты. Мүмкін болатын диктатурадан қорқып, Консервативтік және Либералдық партиялардың мүшелері Рохастың қайта сайлануына кедергі келтіретін «Ұлттық фронт» (lang es) деп аталатын одақ құрды. Ұлттық фронт – бұл он алты жыл бойы консерваторлар мен либералдардың жергілікті және ұлттық деңгейде билікті бөлісіп, елді президенттікке кезекпен басқару туралы келісім болды. Консервативтік партия 1958 және 1966 жылғы президенттік сайлауларына кандидат ұсынбады, ал либералдар 1962 жылы (Гильермо Леон Валенсия) және 1970 жылы (Мисаэль Пастрана) консервативтік кандидатты қолдады. Осы тарихи кезеңде Хорхе Лейва Урданета басқаратын консервативтік диссиденттер келісімге қарсы шығып, оны 1958 және 1962 жылдары президенттікке кандидат ретінде ұсынды. Консерваторлар Белисарио Бетанкур және Эваристо Сурдис 1970 жылғы сайлауда Пастранаға қарсы жеңіліске ұшырады.
ХХ ғасырдың аяғы
Ұлттық майдан кезінде партиялар арасындағы идеологиялық айырмашылықтар жоғала бастады; алайда партиялар өзі сақталды, себебі олардың көпшілігі дәстүрлі отбасылардан және саяси кландардан шыққан еді. Екі партия да аймақтық саяси билеушілердің ықпалына көшті, ал Консервативтік партияның дәстүрлі фракциялары жаңа басшылармен сақталды. Оспина фракциясы Мисаэль Пастрананың ұлы Андрес Пастрана арқылы жалғасты, ал Лауреано Гоместің ұлы Альваро Гомес Хуртадо Ұлттық құтқару қозғалысы деп аталатын қарсыластар тобын жетектеді. Гомес 1995 жылы түсініксіз жағдайда қаза тапты, бірақ кейбір куәліктерде өлтірушілер үкімет пен мафия мүшелері болғандығы айтылады. 1982 жылы консерватор Белисарио Бетанкур президент болып сайланды. Одан кейін партия 1998 жылға дейін оппозицияда болды, содан кейін Андрес Пастрана президенттікке сайланды. Партия 1990-1992 жылдар аралығында Әлеуметтік консервативтік партия (lang es) деген атпен танылды. Осы кезеңде көптеген жаңа партиялар құрылды, оның ішінде Консервативтік партиядан бөлініп шыққан бірнеше қозғалыстар болды. Олардың қатарында Ұлттық құтқару қозғалысы (жоғарыда аталған), Герлейн отбасының «Тәуелсіз консервативтік» қозғалысы, Пастрананың тәуелсіз партиясы – «Жаңа демократиялық күш», Ұлттық консервативтік қозғалыс және Антиокиядағы «Юнионизм» қозғалысы бар еді.
21 ғасыр
2002 жылы консервативті сенаторлар мен өкілдердің көпшілігі президенттікке үміткер Хуан Камило Рестрепоны бастапқыда қолдағанмен, Консервативтік партия Альваро Урибені қолдады. Урибе бұрынғы либерал болған және ресми либералдық кандидат Хорасио Серпаға қарсы тәуелсіз кандидат ретінде қатысты. Рестрепо Андрес Пастрана үкіметіне жақын болды және оны Урибе мен Ноэми Санин сияқты басқа кандидаттарды қолдаған партия мүшелері сынға алды. 2006 жылы Консервативтік партия Урибедің қайта сайлануын қолдады және оның конгресс коалициясының екінші ірі партиясы болды. 2010 жылы Консервативтік партия Колумбиядағы саяси күштердің ішінде екінші ең көп дауыс жинап, Сантостың коалициясына қосылды. 2011 жылдың қараша айында сенатор Эфраин Сепеда Консервативтік партияның жаңа президенті болып сайланды. Консервативтік партия 21-ші ғасырдың басында конгресстегі өкілдер санын арттырды. 2002 жылғы заң шығарушы сайлауда Консервативтік партия Сенатта 102 орынның 13-ін, ал Өкілдер палатасында 166 орынның 21-ін жеңіп алды. Партия Либералдық партиядан кейін екінші орында тұрды. Төрт жылдан кейін Консервативтік партия Сенатта 18 орын (2002 жылға қарағанда 5 орынға артық) және Төменгі палатада 29 өкіл (2002 жылға қарағанда 9 орынға артық) жеңіп алды. Партия екінші орында қалды, бірақ бұл жолы Ұлттық Бірлік әлеуметтік партиясынан кейін және Либералдық партиядан жоғары. 2010 жылғы сайлауда консерваторлар үшін жағдай жақсы болды, олар 22 сенатор мен 36 орын жеңіп алды. Урибист коалициясының және кейін Хуан Мануэль Сантостың үкіметтік коалициясы – Ұлттық Бірлік дөңгелек үстелінің мүшелері ретінде Консервативтік партия мен Ұлттық Бірлік әлеуметтік партиясы идеологиялық серіктестерге айналды. 2011 жылдың желтоқсанында Консервативтік партия мен Ұлттық Бірлік әлеуметтік партиясы Өкілдер палатасында екі партияның көпшілігін сақтау туралы келісім жасады. Партия Колумбиядағы парасаясат жанжалынан ең көп зардап шеккендердің бірі болды, сондай-ақ 21-ші ғасырдың басында Ауыл шаруашылығы министрлігі және Dirección Nacional de Estupefacientes сияқты үкіметтік агенттіктердегі сыбайлас жемқорлық жанжалдарынан зардап шекті. Консервативтік партияның бұрынғы президенті Андрес Пастрана партияның бағытын өзгертуді жақтады. Оның бұл сөзі партия президенті Хосе Дарио Салазармен дау тудырды, ол кезде оны Dirección Nacional de Estupefacientes тергеп жатты. 2012 жылдың қаңтар айында партияның жаңа президенті Эфраин Сепеда тергеу жүргізіліп жатқан саясаткерлердің мүшелігін тоқтату үшін партия ережелерін өзгерту туралы мәлімдеді. Бұрынғы бас прокурор Алехандро Ордонес Консервативтік партияның ең танымал басшыларының біріне айналды және партияның кейбір топтары 2014 жылы оған президенттік сайлау науқанында қолдау көрсетті. Ордонес моральдық және діни мәселелерде консервативті ұстанымымен еске алынады. Алайда, басқа консервативті саясаткерлер Хуан Мануэль Сантостың қайта сайлануын қолдады. 2014 жылдан бастап президент Сантоспен Колумбияның бейбіт процесіне қатысты келіспеушіліктер мен FARC партизандарымен келісімдерге қарсылық білдіруден кейін партия консервативті Демократиялық орталықпен оппозицияға қосылды, ол да FARC-пен келісімдерге қарсы болды. Бұрынғы президент Андрес Пастрананың басшылығымен партия бейбіт келісімдерді қабылдамау қозғалысына қосылды, себебі қару тоқтату туралы келісімге қол қою бұрынғы партизандық топтың жазаланбауына мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Президент Сантостың соңғы келісімге оппозицияның қатысуына мүмкіндік беру және оны толыққанды қамту туралы әрекеттеріне қарамастан, партияның бейбітшілікке қарсы ұстанымы оларға ынтымақтастық жасауға мүмкіндік бермеді. Партияның басты назары 2018 жылғы президенттік сайлауға аударылды, онда бұрынғы президент Урибе тағайындаған кандидат Иван Дуке Маркес бейбіт процесті кері бұруды ұсынды. 2017 жылы бұрынғы консервативті президент Андрес Пастрана, Консервативтік партияның бірнеше қалған ірі тұлғаларының бірі, партия "әбден жемқор" екенін мәлімдеді. Сонымен қатар ол консервативті партияның екі маңызды басшысын "жемқор" деп атады: Сенат спикері Эфраин Сепеда мен сенатор Эрнан Андраде. Саясаттанушылар оның шағымдары биліктегі Демократиялық орталық партиясымен бірлесіп, тәуелсіз сайлауға қатысуға және артықшылықтар алуға бағытталған деп санайды.
1849 жылғы консервативті бағдарлама (өзін-өзі жариялады)
Конституциялық тәртіп диктатурадан жоғары. Заңдылық, зорлық әдістеріне қарсы. Христиандық мораль және оның өркениетті ұстанымы, ізгіліксіздік пен атеизм мен материализмнің бұзылған ұстанымынан артық. Рационалды еркіндік деспотизмнен жоғары. Академиялық немесе аристократиялық жеңілдіктерге қарағанда құқықтық теңдік, діни төзімділік. Жеке меншік және оны қорғау, социализм мен коммунизмнен артық. Қауіпсіздік, еркіндіксіздіктен жоғары. Цивилизация варварлықтан артық.
Сайлау тарихы
Колумбиялық консервативтік партия әдетте Колумбия конгресіндегі екінші ірі партия болып табылады, бірақ Колумбиялық либералдық партиясының немесе көптеген тәуелсіз фракциялар мен кандидаттардың көрсеткіштерінен қалып қояды. 1958 жылдан 1978 жылға дейін ол және тағы бір ірі партия – Колумбиялық либералдық партиясы, генерал Густаво Рохас Пиньильяның құлауынан кейін жасалған Ұлттық фронт келісімі нәтижесінде билікті бөлісті. Колумбиялық консервативтік партия бұрын қарсыласы болған либералдық партияның мүшесі болған президент Альваро Урибедің жақын саяси одақтасына айналды. Партия 2006 жылғы президенттік сайлауда өз кандидатін ұсынбады, керісінше президент Урибенің қайта сайлануын қолдады. 2010 жылы партия алғаш рет президенттікке үміткерді іріктеу үшін праймерилер өткізді. Ноэми Санин консервативтік партияның президенттікке үміткері болып тағайындалды, бұл партия тарихындағы алғашқы әйел үміткер. 2006 жылғы заң шығарушы сайлауда партия Өкілдер палатасындағы 166 орынның 29-ын және Сенаттағы 100 орынның 18-ін жеңіп алды. 2010 жылы партия Сенатта 23 орынға, ал Өкілдер палатасында 37 орынға ие болды.