Кіріспе

Жапон анархистік федерациясы (日本アナキスト連盟) – 1946 жылдан 1968 жылға дейін Жапонияда болған анархистік ұйым. 1946 жылдың мамыр айында, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған JAF, анархокоммунистер мен анархосиндикалистер арасындағы келіспеушіліктерге ұшырады. Бұл бөліністер 1950 жылдың қазан айында оның таратылуына әкелді. 1956 жылға қарай анархосиндикалистер Анархистік федерацияны қайта құрды, ал анархокоммунистер өздерінің Жапония анархистік клубын құрды. JAF түрлі формадағы тікелей әрекеттерге қатысты, оның ішінде Корея соғысы мен Вьетнам соғысына қарсы науқандар, сондай-ақ 1960 жылғы Жапония-АҚШ қауіпсіздік шарты мен 1965 жылғы Жапония-Оңтүстік Корея шартына қарсы наразылықтарды ұйымдастырды. 1960 жылдары анархизм Зенгакурен және Зенкёто студенттік топтарында қолдау тапқанмен, Жапон анархистік федерациясы аз ықпалы бар, шағын ұйым болып қалып, 1968 жылы өзін таратуға шешім қабылдады. 1988 жылдың қазан айында өзін Анархистік федерация деп атаған тағы бір топ құрылды.

Контекст

Жапониядағы анархизмнің ұзақ тарихы бар, оның тамырлары Такугава дәуіріндегі кейбір қауымдық ауылдардың теңдік құрылымында жатыр деуге болады. Дегенмен, оның қазіргі түрі 20-ғасырдың басында либертариандық социалистік «Хеймин Шинбун» газетін басқарған анархист Котоку Шусуидің саяси қызметінен бастау алды. Ол анархокоммунист жазушы Питер Кропоткиннің өңдемелерін жапон тіліне аударуға рұқсат алып, бұл жаңа туған анархистік қозғалысты коммунистік бағытқа бұруға көмектесті. Анархистік қозғалыстағы басқалары анархо-синдикализмге ұмтылды. Олардың қатарында Санширо Ишикава да болды, ол Еуропада француз кәсіподақтарынан синдикалистік ұйымдастыру тәсілдерін үйренген. Ал Сакутаро Иваса сияқты анархокоммунизмнің жақтастары Кропоткиннің қолдаған қауымдық ынтымақ пен өзара көмек принциптеріне ерекше мән берді. Олардың назары және анархизмге қайшы деп есептеген идеяларды қабылдамауы, анархо-синдикалистерді өз идеологияларын «таза анархизм» деп атауға итерді. «Таза анархистер» синдикалистік әдістерді қатаң сынап, тіпті кәсіподақтар билікті қолға алған жағдайда да капитализмнің қанаушылық табиғаты сақталады деп мәлімдеді, олардың пікірінше, Кеңес Одағында осылай болған. 1928 жылы анархистік қозғалыста осы екі фракция арасында жарылыс болды, бұл олардың арадағы айырмашылықты бекітті. Жапон мемлекетінің әскериленуімен қатар, анархизм сияқты саяси қозғалыстарға қарсы қысым күшейді, әсіресе 1931 жылғы Маньчжурия оқиғасынан кейін, және 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін ұйымдасқан анархистік белсенділік іс жүзінде мүмкін болмады.

Құрылтай және бөліну

Соғыстан кейін, американ әскерлерінің Жапонияны оккупациялауынан соң, 1946 жылдың мамыр айында анархистер жаңа Жапон анархистер федерациясын құрды. Анархокоммунистер мен анархосиндикалистер екеуі де соғысқа дейінгі араздықты жазып түзеуді мақсат етіп, оған қосылды. Көптеген жетекші тұлғалар соғысқа дейінгідей болды, Санширо Ишикава мен Сакутаро Иваса да қатысты. Иваса Федерацияның Ұлттық комитетінің төрағасы болып сайланды, бұл басты назарда ұйымдастырушылық рөл еді. 1946 жылдың маусымында олар Котоку Шусуидің журналы үлгісінде «Хеймин Шинбун» атты журнал шығара бастады. Дегенмен, ұйым көптеген факторларға байланысты халықтан көп қолдау ала алмады. Американдықтар басқаратын одақтас оккупациялық күштерінің антикоммунистік саясатынан анархистер кемсітілді, сонымен қатар Жапон Коммунистік партиясы мен оның күшті кәсіподақтарының қарсылығына тап болды. Соғыстан кейін жүзеге асырылған жер реформасы соғысқа дейінгі анархистік қозғалыстың негізгі ядросын құраған шаруалар класын тиімді түрде жойды. Жапон анархистер федерациясының ішіндегі анархистер де саяси стратегиялары бойынша екіге бөлініп, жиі дауласып отырды. «Хеймин Шинбун» халықтың нақты қажеттіліктерінен гөрі идеализмге көбірек назар аударды, бұл олардың халықтың қолдауын жинау мүмкіндігін шектеді. «Таза» және синдикалистік анархистер арасындағы шиеленіс олардың жетістіксіздігіне байланысты қайтадан туды. 1950 жылдың мамырында «Анархосиндикалистік топ» (Анаруко Санджикарисуто Гурупу) деп аталатын жаңа ұйым құрылды. 1950 жылдың қазанына қарай ұйым толығымен бөлініп, таратылды. 1951 жылдың маусымында анархокоммунистер «Жапон анархистік клубын» (Нихон Анакисуто Курабу) құрды. Сакутаро Ивасаның коммунистерге қосылуы Федерацияны маңызды тұлғадан айырды, ал Клубқа орталық фигураны әкелді.

Қайта құру

1956 жылы Жапон анархистер федерациясы қайта құрылды, бірақ коммунистік фракциямен бірігуге қол жеткізбеді. Сол жылы JAF жаңа журнал – «Курохата» («Қара Ту») шығаруды бастады, кейіннен ол «Джию Ренго» («Либертариандық федерация») деп аталды. Осы федерация ішінде Осава Масамичи есімді жаңа анархистік теоретик белгілі бола бастады. Ол саяси емес, әлеуметтік және мәдени өзгерістерге баса назар аудара отырып, кезең-кезеңімен революция жасауды жақтады. Оның идеялары қырқыс пікірталас тудырды, кейбіреулер оны «ревизионист» деп сынады, бірақ ол анархистік қозғалыс ішінде реформалық бағытты нығайтуға септігін тигізді.

Тікелей іс-қимыл

Анархистік қозғалыс ретінде Федерация өмірі бойы бірнеше рет тікелей әрекеттерді қолдады. Олардың ең маңыздысы 1960 жылы Жапония мен АҚШ арасындағы қауіпсіздік шартына қарсы ұлттық оппозиция болды. Ірі қалаларды үлкен демонстрациялар шарлады, ал Сохё кәсіподағы және басқалары шамамен 4-6 миллион жұмысшыны жұмыс тастауға шығарды. Дегенмен, үкімет шарты қабылдады. Конституциялық саясатқа деген көңілі тоқпауы Зенгакурен студенттік қозғалысының «Бағытты» тобын Жапон әскери күштерімен (JAF) бірлесіп, наразылық нысаны ретінде саяси зорлық-зомбылықты талап етуге итерді. 1965 жылы Оңтүстік Кореямен жасалған шартқа қарсы да ұқсас наразылық болды, нәтижесі де сол болды. Осава Jiyu Rengo басылымында үкіметтің әрекетін «атаусыздық» деп бағалап, мұның бұрын да бірнеше рет болғанын, ал журналистер «парламенттік демократияға қауіп төндірілді» деп айтқан сайын, екі партиялық саясатшылар лагері бір-бірінің іс-әрекетіне наразылық білдіріп, кейін бітімге келіп, мәселені елемейтінін атап өтті. Осы көңілі тоқпауынан анархизм наразылық қозғалысында, соның ішінде Вьетнам соғысына қарсы наразылықтар кезінде құрылған Зенкёто студенттік күшінде кеңінен тарады. Наразылық топтарының өркендеуі Жапон анархистерінің федерациясын 1968 жылы «Тікелей әрекет дәуірінің ашылуы» деп жариялауға итерді. Бұл 1968 жылы анархист студенттерінің бірнеше ай бойы Токио университетін басып алуымен аяқталды. Алайда, бұл студенттердің анархизмі JAF-тің анархизмінен ерекшеленді. Университеттегі «Бірлескен күрес кеңесі» өздерін «аристократтық анархистер» деп жариялап, жұмысшы үшін емес, өздері үшін күресіп, саяси күрес арқылы өздерінің аристократиялық ерекшеліктерінен бас тартуға тырысты. Мысалы, Осава зорлық-зомбылық тактикасын қолдауға келіссе де, оның бұқаралық халықтан тым алыстап кеткенінен қорқып, тіпті сәттілік болса да, «жаңа сталинизмге ұласады» деп мәлімдеді.

Мұра

Жапон анархистер федерациясының қазіргі заманғы саяси наразылықтардан алшақтауы ұйымның әлсіздігін көрсетті. 1968 жылы ұйым толығымен таратылды. Жаңа ұйымдастыру нысандарын іздеу мақсатында "шығармашылық таратуға" келісім берді және 1969 жылдың 1 қаңтарында "Дзию Ренго" басылымында ресми түрде таратылу жарияланды. Оның анархокоммунистік бәсекелесі – Жапония анархистік клубы 1980 жылдың наурызына дейін қызметін жалғастырды. 1988 жылдың қазан айында өзін Жапон анархистер федерациясы деп атаған тағы бір топ құрылды.