Кіріспе

Қоршау – әскери термин, күш немесе нысана жау күштерімен толық оқшауланып, қоршауға алынған жағдайды білдіреді. Бұл жағдай қоршауға түскен күш үшін өте қауіпті. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, оларға жабдықтап беру немесе күш түсіру мүмкін болмайды, ал тактикалық тұрғыдан алғанда, күш құрамындағы бөлімшелер бірнеше бағыттан шабуылға ұшырауы мүмкін. Соңында, күш шегіне алмайтындықтан, егер оларға көмек келмесе немесе бұзып шығуға мүмкіндік болмаса, өлімге дейін күресуге немесе қарсыласуға мәжбүр болады. Қоршаудың ерекше түрі – қамау. Онда қоршауға алынған күштер нығайтылған бекіністе қалып, ұзақ сақтауға болатын азық-түлік пен мықты қорғанысқа ие болады, бұл оларға шабуылдарға қарсы тұруға мүмкіндік береді. Қамау соғыстың барлық кезеңдерінде кездеседі.

Тарих

Қоршауды ғасырлар бойы әскери басшылар, соның ішінде Спартак, Ұлы Александр, Юлий Цезарь, Шыңғыс хан, Халид бин Валид, Ганнибал, Сун Цзы, И Сун Шин, Шака Зулу, фон Валенштейн, Надер Шах, Наполеон, фон Мольтке, Хайнц Гудериан, фон Рундштедт, фон Манштейн, Жуков, Паттон және Сулеймани сияқты генералдар қолданған. Сун Цзы және басқа да әскери ойшылдар әскерді толығымен қоршауға алмау керектігін, керісінше, оларға қашуға мүмкіндік беруді ұсынады. Әйтпесе, "қоршалған" әскердің салдары көтеріліп, өлімге дейін күреседі. Оларды кері шегіну мүмкіндігін қарастыру дұрыс. Егер жау шегінсе, оны қуып жете беруге және тұтқындауға немесе жоюға болады, бұл қуғыншыл күштерге өлімге дейін соғысуға қарағанда әлдеқайда аз қауіп келтіреді.

Қоршаудың түрлері

Қоршаудың негізгі түрі – "қос қысқыш", – шайқастың қанаттарына шабуыл жасау арқылы жүзеге асырылады. Осы кезеңдегі жеңіл жаяу әскер, атты әскер, танктер немесе бронетранспортерлер сияқты жылдам әрекет ететін күштер өз жылдамдықтарын пайдаланып, жаудың тылына жетіп, "сақинаны" аяқтауға тырысады, ал жаудың басты күштері тексеру шабуылдарымен тоқтатылып тұрады. 1942 жылы Сталинград шайқасында неміс әскерінің 6-шы армиясын қоршау – классикалық мысал. Қысқы соғыс кезінде Финляндия Кеңес Одағына қарсы "қалта тактикасын" – моттиді қолданды; соғыс контекстінде мотти – финдердің өзінен әлдеқайда көп санды кеңес әскерлерін ұстап тұру, бөліп-бөлу, қоршау және жою үшін қолданған тактикасын білдіреді. Егер майданның бір жағында мұхит немесе таулар сияқты табиғи кедергі болса, тек бір қысқыш қана қажет ("бір қысқыш"), себебі екінші қолдың қызметін табиғи кедергі атқарады. 1940 жылы Германияның Францияның жазықтарына жасаған шабуылы осыған мысал. Жау майданының бір бөлігіне ену арқылы және мобильді күштерді жаудың тылында екі немесе одан да көп бағытта таратып, пайдалану нәтижесінде үшінші және сирек кездесетін қоршау түрі пайда болуы мүмкін. Толық қоршау көбінесе орын алмайды, бірақ оның қаупі қорғаушының мүмкіндіктерін күрт шектейді. Бұл шабуыл схемасы – молниялық соғыс операцияларының негізгі бөлігі. Бұл операцияның өте қиындығынан, шабуылдаушы күштер технология, ұйымдастыру немесе санда үлкен артықшылыққа ие болмаса, оны жүзеге асыру мүмкін емес. 1941 жылғы "Барбаросса" жорығында осыған қатысты мысалдарды кездестіруге болады. Қоршауға түскен күштерге қауіп – олардың логистикалық базасынан үзіліп қалуы; егер қоршаудағы күштер тұруға немесе жабдықтау жолын сақтап қалуға қабілетті болса, қоршауға түскен күштерді шатастыруға болады (мысалы, 1941 жылғы Роммельдің "Сымға шабуылы" және 1942 жылғы Демянск қалтасы) немесе толығымен жойылды (мысалы, 1944 жылғы Бірма жорығы кезінде).