Кіріспе

Кейбір жануарларда кездесетін табиғи екіге бөліну. Қисалған тіл – тілдің ұшында екі бөлек тілшеге бөлінген тіл. Бұл көптеген бауырымен жорғалаушылардың түріне тән ерекшелік. Бауырымен жорғалаушылар тілінің ұшымен иіс сезеді, ал қисалған тіл оларға иістің қай бағыттан келетінін анықтауға мүмкіндік береді. Бастың екі жағынан да иіс сезу және химиялық белгілер бойынша іздерді қадағалау тропотаксис деп аталады. Қисалған тілді бауырымен жорғалаушылардың шын мәнінде іздерді қадағалай алатыны әлде болжам ғана ма – әлі белгісіз. Бұл қабықты жануарларда (кесірткелер мен жыландарда) әртүрлі мақсаттар үшін қисалған тілдер пайда болды. Қисалған тілдің артықшылығы – химиялық заттармен байланыс үшін үлкен беттік аумақ және тропотаксис мүмкіндігі. Тіл химиялық ортаны сынап алу үшін ауыздан үнемі шығарылып тұрады. Химиялық сынама алудың осы түрі жануарларға иіс сезу жүйесімен анықтау мүмкін емес, ұшпайтын химиялық заттарды сезуге мүмкіндік береді. Химиялық заттарды сезу қабілетінің артуы оларға жемтіңді анықтауға, туыстарын тануға, жұптасуға, баспана табуға, іздерді қадағалауға және тағы да көптеген мүмкіндіктерге жол ашады. Қисалған тілді жануарларда қалыптасқан жалпы мінез-құлық – кең аумақта азық іздеуге бейімділік. Құстардың да тілдері ұшында екіге бөлінеді. Галаголар (бұталы маймылдар) тілді күтім үшін пайдаланатын екінші тілге, немесе тілшеге ие, ол бірінші тілдің астында жасырылған.

Идиоматикалық өрнек ретінде қолдану

"Екі тілмен сөйлеу" деген тіркес бір нәрсені қасақана айтып, екіншісін ойлауды, немесе екіжүзділікпен әрекет етуді білдіреді. Көптеген американдық тайпалардың ұзақ дәстүрінде "екі тілмен сөйлеу" жалғанды білдіреді, ал адам "екі тілмен сөйлегені" анықталғаннан кейін, оған сенуге болмайды. Бұл тіркес американдықтар тарапынан Революция кезінде қабылданып, 19 ғасырдың басындағы көптеген жазбаларда кездеседі – көбінесе олармен келіссөз жүргізген тайпа басшыларын өздері "түзу тілмен, екі тілмен емес" сөйлейтініне көндіруге тырысқан американдық офицерлер туралы хабарлар. 1859 жылғы бір мәліметке сәйкес, "ақ адам екі тілмен сөйлейді" деген ежелгі мақал 1690 жылдары ирокездермен соғыста француздардың жауларын бейбітшілік конференциясына шақырып, кейін оларды қырғынға ұшырату немесе тұтқынға алу тактикасының нәтижесінде пайда болған.