Жасыру өнері: Түс, өрнек және пішін арқылы қорғану

Жасырудың түрлері: камуфляж, бояу, өрнек, форма. Жануарлар мен нысандарды көзге көрінбейтін ету немесе жасыру үшін қолданылады. Қорғаныс мақсатында кеңінен тарылады.

27 мин оқу

100%

Дереккөз: Camouflage — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Кез келген тәсілмен көзге көрінбеуді жасыру, мысалы, түс, өрнек және пішін арқылы – қорғаныш түсінің бір түрі. Камуфляж – жануарларды немесе заттарды көруді қиындату арқылы немесе оларды басқа нәрсеге ұқсату арқылы жасыру үшін материалдардың, түстердің немесе жарықтандырудың кез келген комбинациясын пайдалану. Мысалдарға барысның дақты терісі, қазіргі заманғы әскердің жауынгерлік киімі және жапыраққа ұқсайтын катидидтің қанаттары жатады. Үшінші тәсіл – қозғалыс арқылы шатастыру, ол айқын өрнекпен бақылаушыны жаңылыстырады, нысанды көрінеді, бірақ бір сәтте табу қиынға соғады, сондай-ақ жалпы мақсатты алуды жеңілдетеді. Камуфляж әдістерінің көпшілігі крипсисқа ұмтылады, көбінесе фонға жалпы ұқсастық, жоғары контрастты бөлшектеуші түс, көлеңкені жою және кері көлеңкелеу арқылы. Ашық мұхитта, фон болмаған жағдайда, камуфляждың негізгі әдістері – мөлдірлік, күміс түс және кері көлеңкелеу болып табылады, ал жарық шығару қабілеті басқа нәрселермен қатар, калмар сияқты баспаяқтылардың төменгі жағында кері жарықтандыру үшін қолданылады. Кейбір жануарлар, мысалы, хамелеондар мен осьминогтер, жасыру немесе сигнал беру үшін өздерінің тері өрнегі мен түсін белсенді түрде өзгерте алады. Кейбір өсімдіктер шөпқоректі жануарлардың жеуінен қашу үшін камуфляж қолдануы мүмкін. Әскери камуфляж 19 ғасырда оттық қарулардың қашықтығы мен дәлдігінің артуымен ынталандырылды. Атап айтқанда, дәл емес мылтықтарды мылтықпен алмастыру ұрыста жеке жасыруды өмір сүруге қажетті дағдыға айналдырды. 20 ғасырда әскери камуфляж, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарқынды дамыды. Құрлықта Андре Маре сияқты суретшілер ағаштарға ұқсайтын камуфляж схемаларын және бақылау бекеттерін жасады. Теңізде сауда кемелері мен әскер тасымалдаушы кемелері жаудың теңіз асты қайықтарын нысананың жылдамдығы, қашықтығы және бағыты туралы шатастыру үшін көзге айқын көрінетін, бірақ өрнекті бояумен боялды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін әртүрлі соғыс аймақтарында ұшақтар мен құрлықтағы көліктер үшін әртүрлі камуфляж схемалары қолданылды. 20 ғасырдың ортасынан бері радардың пайдалануы әскери ұшақтар үшін камуфляждың қажеттілігін жойды. Камуфляждың әскери емес қолданылуына ұялы телефон мұнараларын көзге түсірмеу және аңшыларға ұялы жануарларға жақындауға көмектесу жатады. Әскери камуфляж үлгілері жиі сәнді киімде қолданылады, олардың күшті дизайны мен кейде олардың символизмі пайдаланылады. Камуфляж тақырыбы қазіргі заманғы өнерде, сондай-ақ ғылыми фантастика мен әдебиетте бейнелі және сөзбе-сөз мағынада кездеседі.

Concealment in plain sight by any means, e. g. colour, pattern and shape
a form of protective coloration

Camouflage is the use of any combination of materials, coloration, or illumination for concealment, either by making animals or objects hard to see, or by disguising them as something else. Examples include the leopard's spotted coat, the battledress of a modern soldier, and the leaf mimic katydid's wings. A third approach, motion dazzle, confuses the observer with a conspicuous pattern, making the object visible but momentarily harder to locate, as well as making general aiming easier. The majority of camouflage methods aim for crypsis, often through a general resemblance to the background, high contrast disruptive coloration, eliminating shadow, and countershading. In the open ocean, where there is no background, the principal methods of camouflage are transparency, silvering, and countershading, while the ability to produce light is among other things used for counter illumination on the undersides of cephalopods such as squid. Some animals, such as chameleons and octopuses, are capable of actively changing their skin pattern and colours, whether for camouflage or for signalling. It is possible that some plants use camouflage to evade being eaten by herbivores. Military camouflage was spurred by the increasing range and accuracy of firearms in the 19th century. In particular the replacement of the inaccurate musket with the rifle made personal concealment in battle a survival skill. In the 20th century, military camouflage developed rapidly, especially during the First World War. On land, artists such as André Mare designed camouflage schemes and observation posts disguised as trees. At sea, merchant ships and troop carriers were painted in dazzle patterns that were highly visible, but designed to confuse enemy submarines as to the target's speed, range, and heading. During and after the Second World War, a variety of camouflage schemes were used for aircraft and for ground vehicles in different theatres of war. The use of radar since the mid 20th century has largely made camouflage for fixed wing military aircraft obsolete. Non military use of camouflage includes making cell telephone towers less obtrusive and helping hunters to approach wary game animals. Patterns derived from military camouflage are frequently used in fashion clothing, exploiting their strong designs and sometimes their symbolism. Camouflage themes recur in modern art, and both figuratively and literally in science fiction and works of literature.

Эволюция

Қазба жазбаларында камуфляжға қатысты дәлелдер жеткіліксіз болғандықтан, камуфляж стратегияларының эволюциясын зерттеу өте қиын. Бұдан әрі, камуфляж белгілері бейімделуге қабілетті (нақты бір ортада тірі қалу мүмкіндігін арттыру) және тұқым қуалаушылық болуы керек (яғни, белгі оң таңдаудан өтуі тиіс). Осылайша, камуфляж стратегияларының эволюциясын зерттеу үшін крипсистің себебін тудыратын генетикалық компоненттер мен түрлі экологиялық факторларды түсіну қажет.

Қалдықтардың тарихы

Камуфляж – жұмсақ тіндердің ерекшелігі, ол қазба жәдігерліктерде сирек сақталады, бірақ бор дәуірінен табылған сирек қазбаланған тері үлгілері кейбір теңіз жорғалаушыларының түсін өзгерте білгенін көрсетеді. Қара түсті эумеланинмен пигменттелген терілер, былтырғы қабықтанды тасбақалардың да, мозазаврлардың да қара арқасы мен ақ іштері болғанын көрсетеді. 100 миллион жылдан астам уақытқа дейінгі камуфляждалған жәндіктердің қазба дәлелдері бар, мысалы, денелерін бүкіл қалдықтармен жабатын торлы қанаттылардың дернәсілдері, қазіргі ұрпақтары сияқты, оларды жемтіктерінен жасырады. Динозаврлардың да камуфляжға ие болғаны көрінеді, себебі 120 миллион жылдық Psittacosaurus қазбасы түсін өзгерте білу арқылы сақталған.

Генетика

Камуфляждың жалғыз генетикалық бастауы жоқ. Дегенмен, нақты организмдердегі камуфляждың генетикалық компоненттерін зерттеу, крипсистің түрлер арасында қалай дамуының әртүрлі жолдарын ашады. Көптеген моллюскалар өздерін белсенді түрде жасыра алады, крипсисті жүйке қызметі арқылы бақылайды. Мысалы, жалпы калмардың геномында рефлектин генінің 16 көшірмесі бар, бұл организмге түс пен шағылысуды ерекше бақылауға мүмкіндік береді. Рефлектин генінің пайда болуы симбиоздық Aliivibrio fischeri бактериясынан транспозиция арқылы туындаған деп саналады, олар иелеріне биолюминесценцияны қамтамасыз етеді. Барлық моллюскалар белсенді жасыруды қолданбаса да, ежелгі моллюскалар генді симбиоздық A. fischeri бактериясынан көлденең түрде мұраға алған болуы мүмкін, ал кейінгі геннің көбейіп кетуі (мысалы, Sepia officinalis-та) немесе геннің жоғалуы (белсенді жасыру қабілеті жоқ моллюскаларда) арқылы айырмашылықтар пайда болған. [3] Бұл эндосимбионттан көлденең гендік ауысу арқылы пайда болған камуфляждың бірегей мысалы. Алайда, басқа да түрлердің эволюциясында жасыру стратегияларын дамытуда көлденең гендік ауысудың басқа да әдістері жиі кездеседі. Қанатты көбелектер мен таяқша тәрізді жәндіктердің де транспозициялық оқиғалардан туындаған жасырумен байланысты гендері бар. Агути гендері – көптеген түрлерде жасыруға қатысатын ортологты гендер. Олар сары және қызыл түсті (феомеланин) өндіреді және қара (меланин) және қоңыр (эумеланин) түсті өндіретін басқа гендермен бәсекелеседі. Шығыс егеуқұйрықтарында шамамен 8000 жыл ішінде бір агути гені 9 мутацияны дамытты, олардың әрқайсысы табиғи іріктеу кезінде сары түстің көрінуін күшейтіп, қара түсті кодтайтын меланинді жойды. Керісінше, барлық қара мысықтарда агути генінің жойылған бөліктері бар, бұл оның экспрессиясына кедергі келтіреді, яғни сары немесе қызыл түс өндірілмейді. Агути генінің эволюциясы, тарихы және кең таралуы әр түрлі организмдердің әртүрлі жасыру стратегияларын дамыту үшін көбінесе ортологты немесе тіпті бірдей гендерге сүйенетінін көрсетеді.

Camouflage does not have a single genetic origin. However, studying the genetic components of camouflage in specific organisms illuminates the various ways that crypsis can evolve among lineages. Many cephalopods have the ability to actively camouflage themselves, controlling crypsis through neural activity. For example, the genome of the common cuttlefish includes 16 copies of the reflectin gene, which grants the organism remarkable control over coloration and iridescence. The reflectin gene is thought to have originated through transposition from symbiotic Aliivibrio fischeri bacteria, which provide bioluminescence to its hosts. While not all cephalopods use active camouflage, ancient cephalopods may have inherited the gene horizontally from symbiotic A. fischeri, with divergence occurred through subsequent gene duplication (such as in the case of Sepia officinalis) or gene loss (as with cephalopods with no active camouflage capabilities). [3] This is unique as an instance of camouflage arising as an instance of horizontal gene transfer from an endosymbiont. However, other methods of horizontal gene transfer are common in the evolution of camouflage strategies in other lineages. Peppered moths and walking stick insects both have camouflage related genes that stem from transposition events. The Agouti genes are orthologous genes involved in camouflage across many lineages. They produce yellow and red coloration (phaeomelanin), and work in competition with other genes that produce black (melanin) and brown (eumelanin) colours. In eastern deer mice, over a period of about 8000 years the single agouti gene developed 9 mutations that each made expression of yellow fur stronger under natural selection, and largely eliminated melanin coding black fur coloration. On the other hand, all black domesticated cats have deletions of the agouti gene that prevent its expression, meaning no yellow or red color is produced. The evolution, history and widespread scope of the agouti gene shows that different organisms often rely on orthologous or even identical genes to develop a variety of camouflage strategies.

Экология

Камуфляж организмнің тіршілікке бейімделуін арттыра алады, бірақ оның генетикалық және энергетикалық шығындары бар. Байқалу мүмкіндігі мен жылдамдық арасында кері байланыс бар. Нақты бір микроортаға бейімделген түрлер сол микроортада жасырынуы мүмкін, бірақ мұндай аймаққа жету және кейде онда қалу үшін энергия жұмсауы керек. Микроортадан тыс жерде организмді табу ықтималдығы артады. Жалпылама камуфляж түрлерге кең ауқымды ортада жыртқыштардан қорғануға мүмкіндік береді, бірақ тиімділігі төмен. Жалпылама немесе арнайы камуфляж стратегияларын дамыту, қоршаған ортаның биотикалық және абиотикалық құрамына тікелей байланысты. Нақты және жалпылама жасыру үлгілері арасындағы айырбасқа көптеген мысалдар бар. Тас кораллдармен қоректенетін *Phestilla melanocrachia* түрі рифтік экожүйелерде нақты жасыру үлгілерін пайдаланады. Бұл түлкібалық жеген кораллдың пигменттерін эпидермиске сіңіріп алып, жеген кораллдың түсіне ие болады. Бұл оған мекендейтін коралл жүйесіне байланысты түсін (көбінесе қара және қызғылт сары аралығында) өзгертуге мүмкіндік береді. Алайда, *P. melanocrachia* тек *Platygyra carnosa* коралының бұтақтарында ғана тамақтана алады және жұмыртқалайды, бұл оның географиялық ареалын және тағамдық жасыру тиімділігін шектейді. Сонымен қатар, түс өзгерісі бірден болмайды, ал жаңа тамақ немесе пана іздеген кезде кораллды ауыстыру қымбатқа түсуі мүмкін. Алдауға немесе бұзуға арналған жасырудың шығындары, фонға сәйкес келудің шығындарына қарағанда күрделірек. Бұзу үлгілері дене контурын бұрмалап, оны анықтау мен табуды қиындатады. Дегенмен, бұзу үлгілері жыртқыштыққа әкелуі мүмкін. Көрінетін симметрияны қамтитын бұзу үлгілері (кейбір көбелектердегідей) тіршілік ету мүмкіндігін төмендетеді және жыртқыштықты арттырады. Кейбір зерттеушілер қанат пішіні мен түсінің үлгісі генетикалық байланысты болғандықтан, бұзушы жасырудың тиімділігін арттыратын асимметриялық қанат түсін дамыту генетикалық тұрғыдан қымбат екенін айтады. Симметрия көбелектер мен мольдар үшін тіршілікке қатысты үлкен шығын емес, себебі олардың жыртқыштары ағаш қабығы сияқты біртекті фонда жоғарыдан қарайды. Екінші жағынан, табиғи іріктеу өзгермелі ортасы мен мекендері бар түрлерді қанаттың және дененің ортасынан симметриялық үлгілерді ығыстыруға мәжбүр етеді, бұл олардың жыртқыштарының симметрияны тануын бұзады.

While camouflage can increase an organism's fitness, it has genetic and energetic costs. There is a trade off between detectability and mobility. Species camouflaged to fit a specific microhabitat are less likely to be detected when in that microhabitat, but must spend energy to reach, and sometimes to remain in, such areas. Outside the microhabitat, the organism has a higher chance of detection. Generalized camouflage allows species to avoid predation over a wide range of habitat backgrounds, but is less effective. The development of generalized or specialized camouflage strategies is highly dependent on the biotic and abiotic composition of the surrounding environment. There are many examples of the tradeoffs between specific and general cryptic patterning. Phestilla melanocrachia, a species of nudibranch that feeds on stony coral, utilizes specific cryptic patterning in reef ecosystems. The nudibranch syphons pigments from the consumed coral into the epidermis, adopting the same shade as the consumed coral. This allows the nudibranch to change colour (mostly between black and orange) depending on the coral system that it inhabits. However, P. melanocrachia can only feed and lay eggs on the branches of host coral, Platygyra carnosa, which limits the geographical range and efficacy in nudibranch nutritional crypsis. Furthermore, the nudibranch colour change is not immediate, and switching between coral hosts when in search for new food or shelter can be costly. The costs associated with distractive or disruptive crypsis are more complex than the costs associated with background matching. Disruptive patterns distort the body outline, making it harder to precisely identify and locate. However, disruptive patterns result in higher predation. Disruptive patterns that specifically involve visible symmetry (such as in some butterflies) reduce survivability and increase predation. Some researchers argue that because wing shape and color pattern are genetically linked, it is genetically costly to develop asymmetric wing colorations that would enhance the efficacy of disruptive cryptic patterning. Symmetry does not carry a high survival cost for butterflies and moths that their predators views from above on a homogeneous background, such as the bark of a tree. On the other hand, natural selection drives species with variable backgrounds and habitats to move symmetrical patterns away from the centre of the wing and body, disrupting their predators' symmetry recognition.

Негізгі қағидалар

Камуфляж әр түрлі әдістермен қолдануға болады, олар төменде сипатталған. Көптеген әдістер фонға араласуға көмектеседі; бірақ мимезис және қозғалыс шатыстыруы жасырмай тұрып қорғауға мүмкіндік береді. Әдістерді жеке немесе біріктіріп қолдануға болады. Көптеген механизмдер көруге қатысты, бірақ кейбір зерттеулер иіс сезу (хош иіс) және дыбыс (акустикалық) арқылы анықтауға қарсы техникаларды қолдануды қарастырған. Бұл әдістерді әскери техникаға да қолдануға болады.

Негізгі деректерді сәйкестендіру

Кейбір жануарлардың түстері мен өрнектері белгілі бір табиғи фонға сәйкес келеді. Бұл барлық ортада жасырудың маңызды құралы болып табылады. Мысалы, ағаштарда тіршілік ететін қанағаттар көбінесе жасыл түсті, ал орман төңірегінде тіршілік ететін тоқылдақтар қоңыр және ұсақ дақты болады, қамыстың арасындағы суырлыштар жолақты қоңыр және сары түсті болады. Әрбір жағдайда жануардың түсі оның өмір сүретін ортаның түстерімен үйлеседі. Сонымен қатар, шөлдегі жануарлардың көпшілігі құм, сары, охр және қоңыр сұр түстерінде болады, олар гербил немесе фенек түлкісі сияқты сүтқоректілер, шөлдегі торғай немесе құм қаз сияқты құстар, немесе шөлдегі кесіртке немесе мүйізді жылан сияқты жорғалаушылар болсын. Әскери формалар да көбінесе өздерінің фонына ұқсайды; мысалы, хаки түсті формалар лайлы немесе шаңды түс болып табылады, бастапқыда Оңтүстік Азияда қызмет ету үшін таңдалған. Көптеген көбелектерде индустриалды меланизм байқалады, соның ішінде ағаш қабығымен үйлесетін түсі бар дақылды көбелек. Бұл жәндіктердің түсі 1860-1940 жылдар аралығында олар отырған ағаш діңдерінің түсіне сәйкес өзгерді, ластанған аймақтарда ақ және дақты түстен қара түске дейін. Зоологтар мұны жасыруға табиғи іріктеудің әсер ететіндігінің дәлелі деп санайды, сонымен қатар қажет болған жағдайда жергілікті фонға ұқсау үшін өзгеріске ұшырайтынын көрсетеді.

Сырғалағыш бояу

Тосқауыл үлгілері жануардың немесе әскери техниканың контурларын бұзу үшін, немесе көзге түсетін ерекшеліктерді жасыру үшін, әсіресе қара бақадағыдай, көздерін жасырып, күшті контрастты, қайталанбайтын белгілерді пайдаланады. Тосқауыл үлгілері көру жүйелерін, мысалы, шеттерді анықтауды жеңу үшін бірнеше әдіс қолдануы мүмкін. Барс сияқты жыртқыштар, олжаға жақындау үшін тосқауылдау маскировкасын пайдаланады, ал мүмкін болатын олжалар, жыртқыштардың көзден қашып кетуі үшін оны қолданады. Тосқауыл үлгілері әскери киімде де, әскери техникада да жиі қолданылады. Алайда, тосқауыл үлгісі әрқашан өздігінен жасыруға қол жеткізбейді, себебі жануар немесе әскери нысана пішін, жылтырлығы және көлеңке сияқты факторларға байланысты анықталуы мүмкін. Терідегі айқын белгілердің болуы, жануардың маскировкаға сүйенетінін дәлелдемейді, өйткені бұл оның мінез-құлқына байланысты. Мысалы, жирафтардың контрасты жоғары үлгісі тосқауылдауға жарай алады, бірақ ересектер ашық кеңістікте өте жақсы көрінеді. Кейбір авторлар ересек жирафтардың жасырын екенін айтады, себебі оларды ағаштар мен бұталар арасында тұрғанда бірнеше метрден көру қиын. Дегенмен, ересек жирафтар жақындап келе жатқан жыртқыштарды жақсырақ көру үшін қозғалады, маскировкаға емес, өздерінің үлкендігіне және тіпті арыстаннан қорғану қабілетіне сенеді.

Көлеңкені жою

Солтүстік Америкадағы мүйізді кесірткелер сияқты кейбір жануарлар көлеңкеден құтылу үшін күрделі шаралар дамытқан. Олардың денелері жалпақ, бүйірлері жиекке қарай жұқарады; жануарлар әдетте денелерін жерге жатқызып, қысып тұрады; және олардың бүйірлері дене жиегінің астында қалатын қалдық көлеңкелерді жасырып, бұзатын ақ қабыршақтармен шеңберленген. Ашық шөлде тіршілік ететін мүйізді кесірткелердің дене пішіні көлеңкені азайтуға бейімделген деген теорияны, шашақ қабыршақтары жоқ бір түр – дөңгелек құйрықты мүйізді кесіртке таслы жерлерде тіршілік ететін және тасқа ұқсайтындығымен қолдайды. Бұл түр қауіпке ұшырағанда, арқасын иіп, үш өлшемді пішінін күшейтіп, мүмкіндігінше тасқа ұқсауға тырысады.

Көңіл аудару

Көптеген жемті жануарлардың көзге түсетін, жоғары контрастты белгілері бар, олар парадоксальды түрде жыртқыштың назарын өзіне тартады. Бұл шашыратқыш белгілер жыртқыштың назарын аударып, жемтіні тұтас ретінде тануынан алшақтататын маскировка қызметін атқаруы мүмкін, мысалы, жыртқышқа жемтінің сылуетін анықтауға кедерілді етеді. Эксперименттерде көкшілдің іздеу уақыты, шашыратқыш белгілері бар жасанды жемтілерде ұзарды.

Өзін-өзі безендіру

Кейбір жануарлар өз сыртқы пішіндерін бұзу, денелерінің ерекшеліктерін жасыру және қоршаған орталарына үйлесу үшін, бұтақтар, құм немесе қабық сынықтары сияқты материалдармен өзін безендіре отырып, жасыруға тырысады. Мысалы, құртқа ұқсайтын жәндіздер әшекейленген қапшық жасап, оның ішінде тіршілік етеді. Жауыз маскалы жәндіздің дернәсілі денеін құммен немесе шаңмен безендіру үшін артқы аяқтары мен "табақша тәрізді желдеткішін" пайдаланады. Денесінде екі қабат қылшық (трихомалар) болады. Дернәсіл бұл қылшықтарға ішкі қабатын ұсақ бөлшектермен, ал сыртқы қабатын ірі бөлшектермен жағады. Бұл маскировка жәндізді хищтік аңдардан да, олжадан да қорғайды. Осыған ұқсас қағидалар әскери мақсаттарда қолданылуы мүмкін, мысалы, снайпердің өзінің жанындағы шөптер сияқты материалдармен безендіріліп, одан әрі жасырынуына арналған гилли костюмін киген кезде. Мұндай костюмдер 1916 жылдан бері қолданылып келеді, британдық армия снайперлер үшін "көк түсті және бояу жолақты" жапсырмаларды қабылдаған. Котт әскери маскировканың осы әдісті пайдаланатынын көрсету үшін, арнайы ілмектелген қылшықтарына жапырақ сынықтарынан қалқан бекітетін дақты жасыл көбелектің дернәсілін мысалға келтіреді, сонымен қатар "бұл тәсіл негізінен Ұлы Соғыс кезінде көліктің, артиллериялық позициялардың, бақылау пункттерінің және т.б. жасыру үшін кеңінен қолданылған әдіспен бірдей" дейді.

Криптологиялық мінез-құлық

Қозғалыс, жыртқыштарды іздеп жүрген жануарлардың да, олжаны аңдап жүрген жыртқыштардың да назарын аударады. Сондықтан, крипсияның көптеген әдістеріне қоса, анықталмау үшін жату және қозғалмай тұру сияқты тиісті мінез-құлық та қажет. Мысалы, жолбарыс сияқты жыртқыштар өте жасырын, баяу және тыныш қозғалып, олжасын қадағалап, оның өзінің бар екенін сезінгенін көрсететін кез келген белгіге назар аударады. Мінез-құлық пен крипсияның басқа да әдістерінің үйлесімділігінің мысалы ретінде, жас жирафтар жасырынған жер іздейді, жатып, аналары қайтып келгенше сағаттап қозғалмай жатады; олардың терісі өсімдіктердің өрнегімен үйлеседі, ал таңдалған жамылғы мен жатқан позыциясы жануарлардың көлеңкесін жасырады. Мұхит суларында, жапырақты теңіз айдаһары, желдің немесе су ағындарының әсерінен толқығандай, арасында демалатын балдырлар сияқты, миметикалық түрде шайқалады. Бұл тербеліс кейбір жәндіктерде де байқалады, мысалы Маклейдің спектрлі таяқ жәндігінде (Extatosoma tiaratum). Бұл мінез-құлық қозғалыс крипсисі болуы мүмкін, ол анықталуға кедерес жасайды, немесе қозғалыс маскарадасы, бұл жануардың басқа нәрсе ретінде жіктелуіне (олжа емес) мүмкіндік береді, немесе екеуінің үйлесімі болуы мүмкін.

Қозғалыс камуфляжы

Камуфляждың көптеген түрлері жануар немесе зат қозғалғанда тиімсіз болады, себебі қозғалысты бақылаушы жыртқыш, жем немесе жау оңай көреді. Дегенмен, шырындар мен ұшып жүретін шырындар сияқты жәндіктер қозғалыс камуфляжы қолданады: шырындар мүмкін болатын жұбайларына жақындасу үшін, ал ұшып жүретін шырындар аумақтарын қорғағанда қарсыластарына жақындасу үшін. Қозғалыс камуфляжы нысана мен ландшафттағы бекітілген нүкте арасындағы түзу сызықта қозғалу арқылы қол жеткізіледі; осылайша, қуушы қозғалмайтын сияқты көрінеді, бірақ нысананың көру қабатында үлкейіп бара жатқандай сезіледі. Кейбір жәндіктер желдің әсерімен алға-артқа иілгендей көріну үшін қозғалғанда шайқалады. Осы әдіс әскери мақсаттар үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, жаудың оларды анықтау қаупін азайту үшін зымырандар.

Терінің өзгермелі түсі

Хамелеон, бақа, көлтабан (паук-флаундер), кальмар, сегізқарғы (осьминог) және тіпті Идотея балтика изоподы сияқты жануарлар өздерінің терілерінің өрнектері мен түстерін айналадағы ортаға ұқсату үшін немесе, көптеген хамелеондардағыдай, сигнал беру үшін арнайы хроматофор жасушаларын пайдаланып белсенді түрде өзгертеді. Дегенмен, Смиттың кішкентай хамелеоны жасыру үшін белсенді түрде түс өзгертеді. Әрбір хроматофорда тек бір түсті пигмент болады. Балықтар мен бақаларда түс өзгерісі қара пигменті бар меланофорлар деп аталатын хроматофорлардың бір түрі арқылы жүзеге асырылады. Меланофор жұлдыз тәрізді; оның ішінде көптеген кішкентай пигментті органеллалар бар, олар жасуша ішінде таралуы немесе орталыққа жиналуы мүмкін. Пигменттелген органеллалар тарағанда, жасуша жануардың терісінің бір бөлігін қараңғырақ көрсетеді; ал олар жиналғанда, жасушаның көп бөлігі және жануардың терісі ашық түсті болады. Бақаларда бұл өзгерістер салыстырмалы түрде баяу, көбінесе гормондар арқылы реттеледі. Балықтарда өзгерістер ми арқылы басқарылады, ол тікелей хроматофорларға сигналдар жібереді, сондай-ақ гормондарды да өндіреді. Осьминог сияқты моллюскалардың терісінде күрделі құрылымдар бар, олардың әрқайсысы айналасында бұлшық және жүйке жасушалары бар хроматофордан тұрады. Осьминогтың хроматофорында барлық пигмент түйіршіктері кішкентай серпімді қапшада болады, оны мидың бақылауымен созуға немесе босаңсуға болады, бұл оның мөлдірлігін өзгертеді. Әртүрлі түсті хроматофорларды басқару арқылы осьминогтар терілерінің өрнегі мен түсін жылдам өзгерте алады. Ұзақ мерзімді кезеңде Арктикалық қоян, Арктикалық түлкі, сусар және тау торғайы сияқты жануарлар қармен жасырынады, олардың терісінің түсін (жаңа жүнді немесе қауырсын өсіру арқылы) жазда қоңыр немесе сұрдан қыста аққа дейін өзгертеді; Арктикалық түлкі – иттер тұқымдастығындағы осыны істейтін жалғыз түр. Алайда, жазы қысқа болатын Канаданың солтүстігінде тіршілік ететін Арктикалық қояндар жыл бойы ақ түсте қалады. Түстердің жылдам өзгеруі немесе маусымдарға байланысты өзгеруі әскери мақсаттарда қолданылады. Активті жасыру теориялық тұрғыдан динамикалық түс өзгерісі мен қарсы жарықтандыруды пайдалана алады. Киімді ауыстыру және көлік құралдарын қысқа бояу сияқты қарапайым әдістер Екінші дүниежүзілік соғыстан бері қолданылып келеді. 2011 жылы BAE Systems Adaptiv инфрақызыл жасыру технологиясын жариялады. Ол танктың бүйірлерін жабу үшін шамамен 1000 алтыбұрышты панельдерді қолданады. Пельтье пластиналарынан жасалған панельдер қыздырылады және суытылады, инфрақызыл сәулелермен қарағанда көлік айналасындағы ортамен (жасыру) немесе автомобиль сияқты нысанмен (құпиялау) үйлеседі.

Animals such as chameleon, frog, flatfish such as the peacock flounder, squid, octopus and even the isopod idotea balthica actively change their skin patterns and colours using special chromatophore cells to resemble their current background, or, as in most chameleons, for signalling. However, Smith's dwarf chameleon does use active colour change for camouflage. Each chromatophore contains pigment of only one colour. In fish and frogs, colour change is mediated by a type of chromatophore known as melanophores that contain dark pigment. A melanophore is star shaped; it contains many small pigmented organelles which can be dispersed throughout the cell, or aggregated near its centre. When the pigmented organelles are dispersed, the cell makes a patch of the animal's skin appear dark; when they are aggregated, most of the cell, and the animal's skin, appears light. In frogs, the change is controlled relatively slowly, mainly by hormones. In fish, the change is controlled by the brain, which sends signals directly to the chromatophores, as well as producing hormones. The skins of cephalopods such as the octopus contain complex units, each consisting of a chromatophore with surrounding muscle and nerve cells. The cephalopod chromatophore has all its pigment grains in a small elastic sac, which can be stretched or allowed to relax under the control of the brain to vary its opacity. By controlling chromatophores of different colours, cephalopods can rapidly change their skin patterns and colours. On a longer timescale, animals like the Arctic hare, Arctic fox, stoat, and rock ptarmigan have snow camouflage, changing their coat colour (by moulting and growing new fur or feathers) from brown or grey in the summer to white in the winter; the Arctic fox is the only species in the dog family to do so. However, Arctic hares which live in the far north of Canada, where summer is very short, remain white year round. The principle of varying coloration either rapidly or with the changing seasons has military applications. Active camouflage could in theory make use of both dynamic colour change and counterillumination. Simple methods such as changing uniforms and repainting vehicles for winter have been in use since World War II. In 2011, BAE Systems announced their Adaptiv infrared camouflage technology. It uses about 1,000 hexagonal panels to cover the sides of a tank. The Peltier plate panels are heated and cooled to match either the vehicle's surroundings (crypsis), or an object such as a car (mimesis), when viewed in infrared.

Қарсы көлеңкелеу

Қарсы көлеңдеу өздігінен туындайтын көлеңкенің әсерін жою үшін түрлі түстердің градиентін пайдаланады, жазықтық иллюзиясын тудырады. Өздігінен көлеңдеу жануардың төменгі бөлігін жоғарғы бөлігінен қараңғырақ көрсетуіне себеп болады, жарықтан қараңғыға дейін өтеді; ал қарсы көлеңдеу жоғарыда ең қараңғы, төменде ең ақшыл болатын түстерді «қосады», осылайша қарсы көлеңделген жануарды қолайлы фонда көрінбейтіндей етеді. Тейер: «Жануарларды Табиғат бояған, аспанның жарығымен ең көп жарықтандырылатын бөліктерінде қараңғырақ, ал керісінше». Осыған байланысты қарсы көлеңдеу принципі кейде Тейер заңы деп аталады. Қарсы көлеңдеуді құрлықтағы жануарлар, мысалы, газельдер мен шоқырлар, акулалар мен дельфиндер сияқты теңіз жануарлары, сондай-ақ, шұбар және құмқұстар сияқты құстар кеңінен қолданады. Екінші дүниежүзілік соғыста тиімділігі дәлелденгеніне қарамастан, қарсы көлеңдеу әскери камуфляж үшін жиі қолданылмайды. Ағылшын зоологы Хью Котт қарсы көлеңдеуді қосатын әдістерді қолдануға шақырды, бірақ бұл мәселедегі беделіне қарамастан, британдық билікті көндіре алмады. Әскерлер көбінесе камуфляждық желіні көрінбейтін плащ ретінде қате түсіндірді және оларды камуфляжға жау көзінен қарауға үйрету қажет болды. Сол кезде Австралияда зоолог Уильям Джон Дакин әскерлерге жануарлардың әдістерін көшіруге және соғыс кезінде жасыру үшін олардың инстинкттерін пайдалануға кеңес берді. «Қарсы көлеңдеу» термині «Тейер заңымен» байланысы жоқ екінші мағынаға да ие. Ол акулалар сияқты жануарлардың және кейбір әскери ұшақтардың жоғарғы және төменгі жақтарының әртүрлі түстерде болуын білдіреді, олар жоғарыдан немесе төменнен қарағанда әртүрлі фонға сәйкес келеді. Мұнда камуфляж екі беттен тұрады, олардың әрқайсысы белгілі бір фонға, мысалы, жарқын су бетіне немесе аспанға қарсы жасырудың қарапайым қызметін атқарады. Акуланың денесі немесе ұшақтың фюзеляжы бүйірден қарағанда жазық көріну үшін жарықтан қараңғыға дейін өзгертілмейді. Камуфляж әдістері фонның түсі мен үлгісіне сәйкес келу және контурларды бұзу болып табылады. Көптеген теңіз организмдерінің биолюминесценциясының ықтимал функциясы қарсы жарықтандыру камуфляжы болып табылады, бірақ жарық сонымен қатар олжаны тарту немесе анықтау және сигнал беру үшін де пайдаланылады. Қарсы жарықтандыру әскери мақсаттарда сирек қолданылады. «Диффузиялық жарық камуфляжы» Канаданың Ұлттық зерттеу кеңесімен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сынақтан өткізілді. Бұл жоба кемелердің қабырғаларына түнгі аспанның әлсіз жарқырауына сәйкес жарық проекциялауды қамтыды, шамдарды орнату үшін сыртқы платформалар қажет болды. Канадалық концепция американдық «Ехуди» шамдары жобасында жетілдірілді және B-24 Liberator және Naval Avengers ұшақтарында сынақтан өтті. Ұшақтарға түнгі аспанның жарықтығына сәйкес автоматты түрде реттелетін шамдар орнатылды.

Countershading uses graded colour to counteract the effect of self shadowing, creating an illusion of flatness. Self shadowing makes an animal appear darker below than on top, grading from light to dark; countershading 'paints in' tones which are darkest on top, lightest below, making the countershaded animal nearly invisible against a suitable background. Thayer observed that "Animals are painted by Nature, darkest on those parts which tend to be most lighted by the sky's light, and vice versa". Accordingly, the principle of countershading is sometimes called Thayer's Law. Countershading is widely used by terrestrial animals, such as gazelles and grasshoppers; marine animals, such as sharks and dolphins; and birds, such as snipe and dunlin. Countershading is less often used for military camouflage, despite Second World War experiments that showed its effectiveness. English zoologist Hugh Cott encouraged the use of methods including countershading, but despite his authority on the subject, failed to persuade the British authorities. Soldiers often wrongly viewed camouflage netting as a kind of invisibility cloak, and they had to be taught to look at camouflage practically, from an enemy observer's viewpoint. At the same time in Australia, zoologist William John Dakin advised soldiers to copy animals' methods, using their instincts for wartime camouflage. The term countershading has a second meaning unrelated to "Thayer's Law". It is that the upper and undersides of animals such as sharks, and of some military aircraft, are different colours to match the different backgrounds when seen from above or from below. Here the camouflage consists of two surfaces, each with the simple function of providing concealment against a specific background, such as a bright water surface or the sky. The body of a shark or the fuselage of an aircraft is not gradated from light to dark to appear flat when seen from the side. The camouflage methods used are the matching of background colour and pattern, and disruption of outlines. Counterillumination camouflage is the likely function of the bioluminescence of many marine organisms, though light is also produced to attract or to detect prey and for signalling. Counterillumination has rarely been used for military purposes. "Diffused lighting camouflage" was trialled by Canada's National Research Council during the Second World War. It involved projecting light on to the sides of ships to match the faint glow of the night sky, requiring awkward external platforms to support the lamps. The Canadian concept was refined in the American Yehudi lights project, and trialled in aircraft including B 24 Liberators and naval Avengers. The planes were fitted with forward pointing lamps automatically adjusted to match the brightness of the night sky.

Күміспен қаптау

Егер мөлдірлікке қол жеткізу мүмкін болмаса, жануардың денесін өте жарық шағылыстыратын етіп жасау үшін күміспен қаптау арқылы тиімді түрде еліктеуге болады. Теңіздің орташа тереңдіктерінде жарық жоғарыдан келеді, сондықтан тік бағытталған айна балықтар сияқты жануарларды бүйірден көрінбейді етеді. Жоғары мұхиттағы сардина мен сельдь сияқты балықтардың көпшілігі күміспен қапталып, жасырынады. Теңіздегі балталы балықтың денесі бүйір бойына өте жазық, қалыңдығы бірнеше миллиметр ғана, ал денесі алюминий фольгасын еске түсіретіндей күміс түсті. Айналар құрылымдық түс беру үшін қолданылатын микроскопиялық құрылымдардан тұрады: 5-тен 10-ға дейінгі гуанин кристалдарының қабаттары, толқын ұзындығының шамамен 1/4 бөлігіне тең арақашықтықта орналасып, конструктивті интерференция арқылы шамамен 100 пайыздық шағылысуға қол жеткізеді. Балталы балық тіршілік ететін терең суларда тек 500 нанометр толқын ұзындығы бар көк жарық ғана сіңіп, шағылыстырылуы керек, сондықтан 125 нанометр арақашықтықтағы айналар жақсы жасырынуды қамтамасыз етеді. Сельдь сияқты, қалыңдығы аз суда тіршілік ететін балықтарда айналар толқын ұзындықтарының қоспасын шағылыстыруы керек, сондықтан балықтарда әртүрлі арақашықтықтағы кристалл қабаттары болады. Дене қимасы дөңгелек балықтар үшін тағы бір қиындық – айналарды теріге жазық орналастырса, олар тиімді болмайды, себебі көлденеңнен шағылыс жасамайды. Айна эффектісіне жету үшін көптеген кішкентай шағылыстырғыштар қолданылады, олардың барлығы тік бағытталған. Күміс жабыну балықтардан басқа, басқа да теңіз жануарларында кездеседі. Жыртқыштар, оның ішінде кальмарлар, осьминогтер және сепьялар, гуанин емес, ақуыздан жасалған көп қабатты айналарға ие.

Өте қараңғылық

Кейбір терең теңіз балықтарының терісі өте қара, қоршаған ортаның жарығының 0,5%-дан да аз бөлігін шағылыстырады. Бұл, биолюминесценцияны жарықтандыруға пайдаланатын жыртқыштардың немесе олжа балықтарының анықтауына кедерес келтіреді. Oneirodes балығының терісі ерекше қара түсті, ол 480 нм толқын ұзындығындағы жарықтың бар болғаны 0,044%-ын ғана шағылыстырады. Мұндай ультра қара түс дермадағы жұқа, бірақ үздіксіз бөлшектер қабаты – меланосомалардың арқасында қол жеткізіледі. Бұл бөлшектер жарықтың көп бөлігін сіңіреді, сонымен қатар олардың мөлшері мен пішіні қалған жарықты шашыратуға, кері шағылыстырмауға бейімделген. Модельдеу нәтижесінде, мұндай камуфляж балықты көру қашықтығын 6 есеге дейін қысқартады, бұл көрсеткіш номиналды 2% шағылыстыратын балыққа қарағанда айтарлықтай төмен. Бұл бейімделуге ие түрлер сүйекті балықтардың (Actinopterygii) филогенетикалық ағашының әртүрлі тармақтарында кеңінен таралған, бұл табиғи іріктеудің ультра қара камуфляжын тәуелсіз түрде көп рет дамытқанын көрсетеді.

Мимездер

Мимезисте (сондай-ақ маскарад деп аталады) камуфляждалған нысан байқаушыға ерекше қызығушылық тудырмайтын басқа бір нәрсеге ұқсайды. Мимез көбінесе жемті жануарларда кездеседі, мысалы, қатпарлы көбелек күлі қабық немесе шегіртке құрғақ жапыраққа еліктейді. Ол ұя салу құрылымдарында да кездеседі; кейбір эусоциалдық аралар, мысалы Leipomeles dorsata, ұяны қоршаған жапырақтарды еліктейтін өрнектермен ұя қаптамасын жасайды. Мимезді кейбір жыртқыштар мен паразиттер де өз жемдерін алдау үшін пайдаланады. Мысалы, гүлдейтін шоқыр гүлдердің, орхидея сияқты, белгілі бір түріне еліктейді. Бұл тактика соғыста да қолданылған, мысалы, сауда кемелері кейпінде жасырылған, қарулы Q кемелерімен. Жалпы құқыл, ұрық паразиті, ересектерде де, жұмыртқасында да мимездің мысалдарын көрсетеді. Аналық құс әрбір ұяға бір жұмыртқа салады. Аналық құқыл шағалаға ұқсайды. Ұқсастық шағын құстарды көзге көрінбес болуға және аңшыдан қашуға итермелейді. Содан кейін аналық құқыл олардың ұясына ешкімге көрінбей жұмыртқа салады. Құқылдың жұмыртқасы да мезгіл-мезгілде иесінің жұмыртқасына ұқсайды, осылайша оны қабылдамау ықтималдығы төмендейді.

Қозғалыс көзін қалықтау

Камуфляждың көптеген түрлері қозғалыс кезінде тиімсіз болады: бұғы немесе шегіртке қозғалмағанда өте жасырынуы мүмкін, бірақ қозғалғанда бірден көзге түседі. Бірақ бір әдіс – қозғалыс шатыстыру – қарқынды қозғалатын, контрастты жолақтардан тұратын айқын үлгілерді қажет етеді. Қозғалыс шатыстыру жылдамдық сезімін бұрмалайды және жоғары жылдамдықтарда тиімді; жолақтар сондай-ақ көлем сезімін бұрмалауға мүмкіндік береді (сонымен қатар нысанаға дейінгі қашықтық сезімін де). 2011 жылға дейін қозғалыс шатыстыру әскери техникаға ұсынылған, бірақ ешқашан қолданылмаған. Қозғалыс шатыстыру үлгілері жануарларды қозғалыста дәл табуды қиындатады, ал тұрғанда көру оңайлатады, сондықтан қозғалыс шатыстыру мен жасырыну арасында эволюциялық теңгерлік болуы мүмкін. 2012 жылы Тим Каро жүргізген тәжірибелік зерттеу бұл үлгінің жылқыша мен цеце сияқты қан сорғыш шыбындарға тұрған модельдердің тартымдылығын азайтатынын көрсетті. Дегенмен, Мартин Хоу мен Йоханнес Занкердің 2014 жылғы модельдеу зерттеуі қозғалыс кезінде жолақтардың екі көру иллюзиясы арқылы бақылаушыларды, мысалы, сүтқоректі жыртқыштарды және қан сорғыш жәндіктерді шатастыруы мүмкін екенін ұсынады: арба дөңгелегі әсері, онда қозғалыс кері бағытта сезіледі, және шаштараз иллюзиясы, онда қозғалыс бұрыс бағытта сезіледі.

1800 жылға дейін

Кемелердің маскировкасы ежелгі заманда кейде қолданылған. Филострат (шамамен 172–250 ж.б.) өзінің "Көңіл суреттері" атты еңбегінде Жерорта теңізіндегі қарақшылар кемелерін жасыру үшін көк сұр түске бояу керектігін жазған. Вегеций (шамамен 360–400 ж.б.) "Венеция көк" (теңіз жасыл) түсі Галлия соғыстарында қолданылғанын айтады, Юлий Цезарь өзінің спекулятор навигиасын (барлау қайықтарын) Британия жағалауында ақпарат жинауға жібергенде; кемелер толығымен көкшіл жасыл балауызға боялған, желкендері, арқандары және экипажы да сол түсті болған. 1800 жылға дейін құрлықта камуфляждың әскери қолданылуына көп дәлел жоқ, бірақ екі ерекше керамикалық бұйым Перудің Мочика мәдениетінен 500 жылға дейінгі уақыттан құстарды аулауды көрсетеді, олардың аузына қандай да бір қалқан орнатылған, бұл аңшылардың қолы мен бетін жасыру үшін болған деседі. Тағы бір ерте дерек – 15 ғасырдағы француз қолжазбасы, Гастон Фебустың аңшылық кітабы, онда ат арба тартады, ал арбада садақпен қаруланған аңшы бұтақтармен жасырылған, ол аң аулау үшін жасырынған орын қызметін атқарған. Ямайка марундары Бірінші маруан соғысында (шамамен 1655–1740 жж.) камуфляж ретінде өсімдік материалдарын қолданған.

XIX ғасырдан бастау алған

Әскери камуфляждың дамуына 19 ғасырда жаяу әскердің атыс қаруының қашықтығы мен дәлдігінің артуы себеп болды. Әсіресе, дәл емес мылтықтарды Бейкер мылтығы сияқты қарулармен ауыстыру шайқаста жеке жасыруды қажеттілікке айналдырды. Британ армиясының Наполеон соғысындағы екі жедел қимыл жасау бөлімі, 95-ші атқыштар полкі мен 60-шы атқыштар полкі, мылтық жасыл жакеті түрінде алғаш рет камуфляжды қабылдады, ал желілік полктер қызыл түсте киюді жалғастырды. 1800 жылы ағылшын суретшісі және әскери қызметшісі Чарльз Гамильтон Смиттің жасаған осы кездегі зерттеуі, сұр формалардың 150 метр қашықтықта жасыл формаларға қарағанда көзден жасырынатынын көрсетті. Америка Азамат соғысында 1-ші АҚШ-тың қарулы күштерінің (федералды армияда) өткір мергендері сияқты атқыштар бөлімдері жасыл жакеттер киді, ал басқа бөлімдер көзге түсетін түстерді таңдады. Британ армиясында хаки формасын алғаш қабылдаған бөлім Пешавардағы Гидтер корпусы болды, Сэр Гарри Ламсден және оның орынбасары Уильям Ходсон 1848 жылы "көңілді" форманы енгізді. Ходсон жазғандай, бұл ыстық климатқа лайықтырақ болып келеді және оның әскеріне "тозаңды жерде көрінбеуге" көмектеседі. Кейін олар жергілікті маталарды бояу арқылы шешім тапты. Үндістандағы басқа полктер де көп ұзамай хаки формасын қабылдады, ал 1896 жылға қарай хаки жаттығу формасы Еуропадан тыс жерлерде кеңінен қолданылды. Алты жылдан кейін, Екінші Бур соғысына дейін ол бүкіл Британ армиясында қолданысқа енді. 19 ғасырдың соңында британдық жағалау бекіністеріне камуфляж қолданылды. Англияның Плимут қаласының маңындағы бекіністер 1880-ші жылдардың соңында "қызыл, қоңыр, сары және жасыл түстердің біркелкі емес жапсырмаларымен" боялды. 1891 жылдан бастап британдық жағалау артиллериясына "қоршаған ортамен үйлесетін" түстермен бояуға рұқсат берілді, ал 1904 жылға қарай артиллерия мен оның орнатуларын "жергілікті жағдайға сәйкес таңдалған әр түрлі түстердің ірі біркелкі емес жапсырмаларымен" бояу стандартты практикаға айналды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста француз армиясы Люсьен Виктор Гиран де Скевола басқарған камуфляж корпусын құрды, олар камуфляж жасаушылар деп аталатын суретшілерді ағаштарды бақылау бекеттері және қару-жарақтарды жабу сияқты схемаларды жасауға жұмыстан алды. Көп ұзамай басқа әскерлер де олардың үлгісін алды. «Камуфляж» термині, мүмкін, «камуфлер» париждік сленгінен шыққан, ол «жасыру» дегенді білдіреді, сондай-ақ «камуфле» француз сөзінен де әсер алған болуы мүмкін, ол «бетке түкіру» дегенді білдіреді. Ағылшын зоологы Джон Грэм Керр, суретші Соломон Дж. Соломон және американдық суретші Эбботт Тайер әскери камуфляжға қарсы көлеңкелеу және бөлшектеудің ғылыми принциптерін енгізуге тырысты, бірақ нәтижесі шектеулі болды. 1916 жылдың басында Корольдік әскери-әуе қызметі жау ұшақтарының назарын бос жерге аудару үшін жалған әуеайлақтар құруды бастады. Олар жалған үйлер жасап, жалған ұшу-қону жолақтарын шамдармен жарықтандырды, бұл нағыз қалаларды түнгі шабуылдардан қорғауға көмектесуі тиіс еді. Бұл стратегия кең таралған жол емес еді және бастапқыда сәттілікке жетпеді, бірақ 1918 жылы ол немістерді бірнеше рет алаңдатып, күтпеген жағдайға түсірді. 20 ғасырдың басында теңіз қаруларының қашықтығы артқан сайын кемелерді камуфляждау енгізілді, барлық кемелер сұр түске боялды. 1917 жылдың сәуірінде, неміс суасты қайықтары көптеген британдық кемелерді торпедалармен батыра бастағанда, теңіз суретшісі Норман Уилкинсон кемелерді көрінбейтін етуге емес, керісінше, оларды көрінеуірек ету арқылы нысанаға алуды қиындататын камуфляж ойлап тапты. Уилкинсонның өзінің сөзімен айтқанда, бұл камуфляж «көрінуді азайту үшін емес, кеменің пішінін бұрып, суасты қайық офицерлерін оның бағытын шатастыру үшін» жасалған.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста Керрдің шәкірті болған зоолог Хью Котт британдық армияны контрашэдингті қоса алғанда, тиімдірек маскировкалау әдістерін қолдануға көндіру үшін жұмыстанды, бірақ Керр мен Тейер сияқты Бірінші дүниежүзілік соғыста да шектеулі жетістікке жетті. Мысалы, ол екі рельстік жағалау артиллериялық қаруын суреттеді, біреуі дәстүрлі стильде, екіншісі контрашэдингпен. Әуе суретінде контрашэдингпен боялған қару көрінбейтіндей болды. Әуеден бақылау мен шабуылдың күші соғысқан барлық елдерді түрлі нысандарды маскировкалауға мәжбүр етті. Кеңес Одағының Қызыл Армиясы әскери алдау үшін, маскировканы да қамтитын, «Маскировка» доктринасын жасады. Мысалы, Курск шайқасы кезінде Кеңес Одағының 1-ші танк армиясының командирі генерал Катуков, жаудың «біздің жақсы маскировкаланған танктерімізді күтіп отырғанын сезбегенін» айтты. Кейіннен тұтқындардан білгендей, біз танктерімізді ешкімге көрінбей алға жылжыта алдық». Танктер бұрыннан дайындалған қорғаныс позицияларында жасырылған, тек мұнаралары ғана жер бетінен көрінетін. Әуеде Екінші дүниежүзілік соғыс ұшақтары көбінесе жоғарыдан жердің түсімен, ал төменнен аспанның түсімен боялған, жоғарыдан және төменнен бақылаушылар үшін екі түрлі маскировка схемасын қолдануға тырысты. Бомбалаушылар мен түнгі истребительдер көбінесе қара түсті, ал теңіздік барлау ұшақтары көкте қара нүктелер ретінде көрінбеу үшін әдетте ақ түсті болды. Кемелерде соқырлау камуфляжы Екінші дүниежүзілік соғыста көбінесе қарапайым сұр түспен ауыстырылды, бірақ түс схемаларымен тәжірибелер жалғасты. «Үй сақшыларының маскировка нұсқаулығын» жазу. Фильм режиссері Джеффри Баркас 1941-1942 жылдары Солтүстік Африкадағы соғыс кезінде, соның ішінде «Бертрам» операциясын сәтті алдап, Таяу Шығыс командасының маскировка басқармасын басқарды. Хью Котт бас инструктор болды; өздерін маскировкашылар деп атаған суретшілер-маскировка офицерлерінің арасында Стивен Сайкс және Тони Айртон болды. Австралияда суретшілер Сидней университетінің зоологы профессор Уильям Джон Дакиннің төрағалығымен құрылған Сидней маскировка тобында да көзге түсті. Макс Дюпейн, Сидней Юр Смит және Уильям Добелл Банкстаун әуежайында, RAAF базасы Ричмондта және Гарден-Айленд кемежайында жұмыс істеген топтың мүшелері болды. АҚШ-та Джон Вассос сияқты суретшілер Барон Николас Серкасовпен американдық дизайн мектебінде әскери және өнеркәсіптік маскировка бойынша сертификаттық курс оқыды, содан кейін Әуе күштері үшін маскировка жасауды жалғастырды.

In the Second World War, the zoologist Hugh Cott, a protégé of Kerr, worked to persuade the British army to use more effective camouflage methods, including countershading, but, like Kerr and Thayer in the First World War, with limited success. For example, he painted two rail mounted coastal guns, one in conventional style, one countershaded. In aerial photographs, the countershaded gun was essentially invisible. The power of aerial observation and attack led every warring nation to camouflage targets of all types. The Soviet Union's Red Army created the comprehensive doctrine of Maskirovka for military deception, including the use of camouflage. For example, during the Battle of Kursk, General Katukov, the commander of the Soviet 1st Tank Army, remarked that the enemy "did not suspect that our well camouflaged tanks were waiting for him. As we later learned from prisoners, we had managed to move our tanks forward unnoticed". The tanks were concealed in previously prepared defensive emplacements, with only their turrets above ground level. In the air, Second World War fighters were often painted in ground colours above and sky colours below, attempting two different camouflage schemes for observers above and below. Bombers and night fighters were often black, while maritime reconnaissance planes were usually white, to avoid appearing as dark shapes against the sky. For ships, dazzle camouflage was mainly replaced with plain grey in the Second World War, though experimentation with colour schemes continued. writing the practical Home Guard Manual of Camouflage. The film maker Geoffrey Barkas ran the Middle East Command Camouflage Directorate during the 1941–1942 war in the Western Desert, including the successful deception of Operation Bertram. Hugh Cott was chief instructor; the artist camouflage officers, who called themselves camoufleurs, included Steven Sykes and Tony Ayrton. In Australia, artists were also prominent in the Sydney Camouflage Group, formed under the chairmanship of Professor William John Dakin, a zoologist from Sydney University. Max Dupain, Sydney Ure Smith, and William Dobell were among the members of the group, which worked at Bankstown Airport, RAAF Base Richmond and Garden Island Dockyard. In the United States, artists like John Vassos took a certificate course in military and industrial camouflage at the American School of Design with Baron Nicholas Cerkasoff, and went on to create camouflage for the Air Force.

1945 жылдан кейін

Камуфляж әскери техниканы, мысалы көліктерді, қару-жарақтарды, кемелерді, ұшақтарды және ғимараттарды, сондай-ақ жеке сарбаздарды және олардың орналасқан жерлерін қорғау үшін қолданылған. Көлік құралдарын жасыру әдістері бояумен басталады, бірақ ол ең жақсы жағдайда шектеулі тиімділік береді. Қозғалмайтын құрлықтағы көліктер үшін басқа әдістерге импровизацияланған материалдармен, мысалы, көрпелермен және өсімдіктермен жабу, сондай-ақ жақын инфрақызыл және радар толқындарын тиісінше шағылыстырып, таратып немесе сіңіріп алатын торлар, экрандар мен жұмсақ жамылғыларды орнату кіреді. Кейбір әскери маталар мен көліктерді жасыруға арналған бояулар түнгі көру құралдарынан жасыру үшін инфрақызыл сәулелерді шағылыстырады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін радар камуфляждың тиімділігін жалпы алғанда азайтты, бірақ жағалаудағы қайықтар кейде құрлықтағы көліктер сияқты боялады. Әртүрлі жерлерге (мысалы, орман, қар және шөл) жауынгерлік киімнің сәйкес келуі үшін көптеген камуфляжды мата үлгілері жасалды. Барлық жерлерге тиімді үлгі жасау қиын болып шықты. 2004 жылғы американдық әмбебап камуфляж үлгісі барлық ортаға сәйкес келуге тырысты, бірақ бірнеше жыл қызметтен кейін алынып тасталды. Жерге тән үлгілер кейде жасалған, бірақ олар басқа жерлерде тиімсіз. Әртүрлі қашықтықтарда жұмыс істейтін үлгі жасау мәселесі көп масштабты дизайнмен шешілді, көбінесе пикселдік пішінде және цифрлық түрде жасалған, олар фрактал тәрізді жапсырма өлшемдерінің диапазонын қамтамасыз етеді, сондықтан олар жақын және алыс қашықтықта бұзылған түсті көрінеді. Алғашқы нағыз цифрлық камуфляж үлгісі 2002 жылы армияға ұсынылған Канаданың бұзылу үлгісі (CADPAT) болды, одан кейін көп ұзамай американдық теңіз жаяу әскерінің үлгісі (MARPAT) келді. Бұл эффект үшін пикселдік пішін міндетті емес, бірақ оны жобалау және басып шығару оңай.

Аң аулау

Ойын аулаушылар ұзақ жылдардан бері аң терісі, саз, жапырақ, жасыл немесе қоңыр киім сияқты материалдарды жасыру үшін пайдаланып келген. Құс аулау сияқты далалық спорт түрлерінде аңшылар жамылғыларға (сонымен қатар, жасырын тұрақтар немесе ату орындары деп те аталады) тығыла қалады. Қазіргі заманғы аңшылық киімдері көзге шалынбау үшін арнайы өрнектелген матадан тігіледі; мысалы, 1986 жылы аңшы Билл Джордан шөп пен бұтақтар сияқты нақты өсімдіктердің суреттерімен басылған, жасыруға көмектесетін киімдер жасады.

Азаматтық құрылымдар

Кейде камуфляж құрылыстарды көзге түсірмеу үшін қолданылады: мысалы, Оңтүстік Африкада ұялы телефон антенналары орнатылған мұнаралар кейде "халықтың қарсылығына" жауап ретінде пластикалық бұтақтары бар биік ағаштар түрінде жасырылады. Бұл әдіс қымбатқа түсетіндіктен (көбінесе қалыпты бағасынан үш есе артық), камуфляждың басқа да түрлерін пайдалануға болады, мысалы, бейтарап түстерді немесе цилиндрлер мен ту қондырғылары сияқты таныс пішіндерді қолдану. Мачталарды басқа құрылыстардың жанына немесе үстіне орналастыру арқылы көзге түсетін қасиетін де азайтуға болады. Автомобиль өндірушілер әдетте алдағы жаңа өнімдерін жасыру үшін өрнектерді пайдаланады. Бұл камуфляж көліктің сыртқы түрін жасыруға арналған және ол төсемдермен, қақпақтармен және жапсырмалармен бірге қолданылады. Өрнектердің мақсаты – көліктің пішінін көшіруге мүмкіндік беретін визуалды байқауды (және аз дәрежеде фотосуретке түсіруді) болдырмау.

Мода, өнер және қоғам

Әскери маскировка үлгілері Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап сән мен өнерге әсер етті. Гертруда Штайн 1915 жылғы шамамен уақытта кубистік суретші Пабло Пикассоның реакциясын еске алды:

Соғыс басталғанда мен алғашқы камуфляждалған жүк көлігі Распель бульварында Пикассомен бірге болғанда көрдім. Бұл түнде болды, біз камуфляж туралы естігенбіз, бірақ оны көрген емеспіз, Пикассо таңғалып қарады, содан кейін «иә, оны біз жасадық, бұл кубизм!» деп айғайлады. Гертруда Штайн, «Пикассодан» (1938).

1919 жылы Челси өнер клубы ұйымдастырған «дазл-болл» қатысушылары, қара және ақ түсті дазл үлгілерімен киім киді. Бұл шара пошта карточкалары мен журнал мақалалары арқылы сән мен өнерге әсер етті. «Иллюстрациялы Лондон жаңалықтары» жариялады:

«Челси өнер клубы Альберт-холлда өткізген үлкен маскарад балының безендіру схемасы соғыс кезінде кемелерді бояу үшін қолданылған «камуфляж» әдісінің қағидаларына, яғни «Дазлға» негізделген. Жалпы әсер керемет және фантастикалық болды. Соңғы уақытта киім дизайнерлері көбінесе маскировкалық маталарды оның ерекше дизайны, «үлгілі тәртіпсіздігі» және символизмі үшін пайдаланады. Камуфляж киімдерін көбінесе сән үшін емес, оның символдық мағынасы үшін киеді, мысалы, 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында АҚШ-тағы соғысқа қарсы наразылық білдірушілер Вьетнам соғысына қарсы демонстрациялар кезінде ирониялық түрде әскери киім киіп жүрді. Иан Гамильтон Финлей сияқты заманауи суретшілер соғысты бейнелеу үшін камуфляжды пайдаланған. Оның 1973 жылғы жапырақ үлгісімен маскираланған танктың «Аркадия» скринпринті, Тейт галереясының мәлімдемесіне сәйкес, «табиғи жұмақ идеясы мен танктағы маскировка үлгілері арасындағы ирониялық параллельді» көрсетеді. Атауы поэзия мен өнердің утопиялық Аркадиясына және Гамильтон Финлейдің туындыларында қайталап келетін «Et in Arcadia ego» латын тіркесіне сілтеме жасайды. Ғылыми фантастикада Джо Холдеманның «Камуфляж» романы пішін өзгерте алатын шетелдік жаратылыстар туралы. Бұл сөз Тайза Франктің махаббат пен жоғалту туралы әңгімелер жинағындағы «Камуфляждың қысқаша тарихы» сияқты әдебиетте көбірек метафоралық мағынада қолданылады.

Алғашқы зерттеулер

1985 жылы қайта басылды, "Пингвин Классикасы".

Жалпы оқу

Элиас, Энн (2015). Камуфляж мәдениеттері: жоғалу өнерінен ары. Сидней университетінің баспасы.

Балалар үшін

Калман, Бобби; Кроссингэм, Джон (2001). Камуфляж бен мимикрия дегеніміз не? Crabtree Publishing баспасы. (4–8 жас) Меттлер, Рене (2001). Жануарлардың камуфляжы. First Discovery сериясы. Moonlight Publishing баспасы. (4–8 жас)