Жірофт қаласы: Керман провинциясының тарихы мен мәдениеті
Jiroft
Жірофт – Иранның Керман осысындағы ежелгі қала. Сабзеваран атымен де белгілі, өте құнарлы жерімен және ежелгі цивилизациясымен танымал. Халық саны 95 мыңнан астам.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Керман провинциясындағы қала, Иран.
City in Kerman province, Iran
Жирофт (جیرفت;) – Иранның Керман провинциясындағы Жирофт ауданының орталық ауданындағы қала. Бұл қала аудан мен аудан орталығының әкімшілік орталығы болып табылады. Ол Керман қаласының оңтүстігінде және Тегеранның оңтүстігінде, 91 тас жолы бойында орналасқан. Бұрын қала Сабзеваран деп аталған, ал өте құнарлы болғандықтан «Хенд-е Кучак» (Кішкентай Үндістан) деп белгілі болды. Жирофтта табылған өркениет – ең көне адамзат өркениеттерінің бірі (кейбір деректер бойынша, ең көнесі), және осы өркениетке тән жазбалар Месопотамиядағы клинописьтен бұрын пайда болған. 2006 жылғы ұлттық халық санауы бойынша қала халқы 95 031 адамды, ал үй шаруашылықтары 19 926-ны құрады. 2011 жылғы келесі санақта 25 589 үй шаруашылығында 111 034 адам тіркелді. 2016 жылғы соңғы санақ бойынша қала халқы 130 429 адамды, ал үй шаруашылықтары 39 855-ті құрады.
Jiroft (جیرفت; ) is a city in the Central District of Jiroft County, Kerman province, Iran, serving as capital of both the county and the district. It is south of the city of Kerman, and south of Tehran along Road 91. In the past it was also called Sabzevaran, and on account of its being very fertile land it is famous as Hend e Koochak (the little India). The civilization found in Jiroft is one of the oldest human civilizations (according to some, the oldest) and the manuscripts obtained from this civilization are before the cuneiform discovered in Mesopotamia. At the 2006 National Census, the city's population was 95,031 in 19,926 households. The following census in 2011 counted 111,034 people in 25,589 households. The latest census in 2016 showed a population of 130,429 people in 39,855 households.
География
Жирофт кең жазықта, Халил өзені бойында, Жебал Барез тау тізбегінің оңтүстік шетінде, екі өзенмен қоршалған жерде орналасқан. Қаланың орташа биіктігі теңіз деңгейінен жоғары. Қаланың жазғы ауа-райы құрғақшылықты, Ирандағы ең ыстық жерлердің бірі, ал қыста температуралар орташа. Халил өзенінде (Халилруд) қаладан жоғары (40 км солтүстік-шығысқа қарай) ірі бөгет (Жирофт бөгеті) салынған. Ол 1992 жылдан бері пайдалануда. 410 миллион куб метрден астам су қоймасы бар, төмен жатқан 14200 гектар жерді суарады және электр энергиясын өндіреді. Қалаға солтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Жирофт әуежайы қызмет көрсетеді.
Jiroft is in a vast plain, Halil River, on the southern outskirts of the Jebal Barez mountain chain, surrounded by two rivers. The mean elevation of the city is about above sea level. The weather of the city is sweltering in summer – it is one of the hottest places in Iran – but temperatures are moderate in winter. There is a large dam (Jiroft Dam) upstream the city (40 km North East of Jiroft) on the Halil River (Halilrood). It is under operation since 1992. Having a reservoir of more than 410 million cubic meters of water, irrigates 14200 hectares of the downstream and generates electricity. The city is served by Jiroft Airport, located several kilometres to the northwest.
Жирофт өсіру
Жирофт мәдениеті ерте қола дәуіріне (б.з.д. үшінші мыңжылдық) жататын археологиялық мәдениет ретінде ұсынылған, ол қазіргі Иранның Систан және Керман провинциялары аумағында орналасқан. Бұл гипотеза 2001 жылдан бастап Иранның онлайн жаңалықтарында хабарланған, Иранда тәркіленген және көпшілік тарапынан Иранның оңтүстік-орталық бөлігіндегі Жирофт аймағынан шыққан деп саналатын артефактілер жинағына негізделген. Ұсынылған типтік орны – Халил өзені аймағындағы Жирофтқа жақын орналасқан Конар Сандал. Мәдениетпен байланысты маңызды орындарға: Шахр-э-Сухтех (Көйген қала), Тепе Бампур, Эспиедж, Шахдад, Тал-и-Иблис және Тепе Яхья жатады. Жирофттың жергілікті тілі – жирофти, сондай-ақ гармсири деп те аталады. Гармсири – солтүстіктегі Халильруд өзені аңғарынан оңтүстіктегі Ормуз бұғазына дейін жалғасқан, өте жақын туысқан диалекттердің үздіксіз тізбегі.
A Jiroft culture has been postulated as an early Bronze Age (third millennium BC) archaeological culture, located in the territory of present day Sistan and Kermān Provinces of Iran. The hypothesis is based on a collection of artifacts that were confiscated in Iran and accepted by many to have derived from the Jiroft area in south central Iran, reported by online Iranian news services, beginning in 2001. The proposed type site is Konar Sandal, near Jiroft in the Halil River area. Other significant sites associated with the culture include; Shahr e Sukhteh (Burnt City), Tepe Bampur, Espiedej, Shahdad, Tal i Iblis and Tepe Yahya. The local language of Jiroft is Jirofti, also designated as Garmsiri. Garmsiri is a continuum of closely related dialects extending from the Halilrud river valley in the north down to the Strait of Hormuz in the south.
Жақында табылған
Ираннан шыққан хабарламада Халил-Руд аймағының "Жирофт маңындағы жерлеу орындары 2002-2003 жылдары, [осы кезде] Халил-Руд некрополінен тәркіленген мыңдаған жерлеу заттары, әсіресе, әсем ойылған хлорит ыдыстар туралы ақпараттар жарияланғаннан кейін" танымал болды. 2003 жылдың ақпанынан бастап археологтар Махтутабад деп аталған некропольден көптеген жәдігерлерді тауып алды. Мысалы, бір қабірде "жануар сүйектері мен тағамдық сыйлықтар, керамика, тас және мыс заттары [Б.з.д. 2400–2200 жылдарға сай келетін] тұрақты мәдени және хронологиялық құрылымды көрсетеді". Жақын орналасқан екі үйінді де қазылып алынды, олар Оңтүстік және Солтүстік Конар Сандал үйінділері деп аталды. Оңтүстік үйінді туралы 2013 жылғы зерттеу жұмысы 2006-2009 жылдар аралығындағы жұмыстардың "б.з.д. төртінші мыңжылдыққа жататын үш бір-біріне ілесіп орналасқан қоныстың қалдықтарын ашқанын" көрсетеді. 2014 жылы қазба жұмыстары қайта басталды және "күрделілігімен және әсемдігімен" таң қалдыратын өнер туындылары мен қоғамның бірнеше жазу жүйесі болғанын дәлелдейтін артефакттар табылды. National Geographic мәліметтері бойынша, үйінділердің мазмұны маңызды: олар екі ірі сәулеттік кешеннің қалдықтарын қамтиды. Солтүстік үйіндіде культтық ғимарат, ал оңтүстік үйіндіде бекінілген цитадельдің қалдықтары табылған. Үйінділердің табанында, көп қабатты шөгінділердің астында кішігірім ғимараттардың қалдықтары жатыр. Осы екі үйіндінің бір кезде таулы аймақта кеңінен жайылған біртұтас қалалық қоныстың бір бөлігі болғаны болжамдалады. [Артефакттар] Б.з.д. 2500-2200 жылдар аралығында дауланған, және олар "күрделі өркениеттің дамуын" көрсететін дәлелдер болып саналады.
A report from Iran states that the Halil Rud region near "Jiroft became famous between 2002/2003 [when news of] thousands of confiscated burial goods, especially elaborated carved chlorite vessels from the necropolises of Halil Rud" were released to public. Since February 2003, archaeologists have recovered a wealth of artifacts from the necropolis which they had named Mahtoutabad. For example, one grave contained "animal bones and food offerings, ceramics, and stone and copper items [indicating] a coherent cultural and chronological framework, around 2400–2200 BC". Two nearby mounds were also excavated, named Konar Sandal South and North. A 2013 research paper about the South mound states that work during 2006 to 2009 "revealed the remains of three successive settlements dating to the fourth millennium BC". Excavation re commenced in 2014 and revealed art works of "complexity and beauty" and artifacts that proved that the society had several writing systems. According to National Geographic, the content of the mounds is significant:They turned out to contain the remains of two major architectural complexes. The northern mound included a cult building, while in the southern one were the remains of a fortified citadel. At the foot of the mounds, buried under many feet of sediment, were the remains of smaller buildings. It’s believed that the two mounds had once formed part of a unified urban settlement that stretched many miles across the plateau [artifacts] "have been dated to between 2500 and 2200 B. C. [They are said to be evidence of] the "development of a complex civilization".