Хамадан облысы: тарихы мен географиясы

Кіріспе

Иран провинциясы

Хамадан провинциясы (استان همدان Ostān e Hamadān) – Иранның Загрос тауларында орналасқан провинция. Оның астанасы Хамадан қаласы. Провинцияның аумағы 19 546 км² құрайды. 2006 жылы өткізілген халық санауы бойынша Хамадан провинциясында 427 675 үй шаруашылығында 1 674 595 адам тұрды. 2011 жылғы келесі санақ бойынша 506 191 үй шаруашылығында 1 758 268 адам тіркелді. 2014 жылы Хамадан провинциясы 4-аймаққа жатқызылды. 2016 жылғы соңғы санақ бойынша халық саны 538 803 үй шаруашылығында 1 738 234 адамды құрады, яғни аздап төмендеді. Провинцияның ірі қалаларының қатарында Асадабад, Бахар, Фаменин, Хамадан, Кабудараханг, Малайер, Нахаванд, Разан және Туйсеркан қалалары бар.

Тарих

Хамадан провинциясы Иранның ең көне аймақтарының бірі және оның өркениетінің бірі. Бұл фактіні осы аймақтағы археологиялық ескерткіштер растайды. Бүгінгі Хамедан – перстермен одақтасқанға дейін мидиялықтардың астанасы болған Экбатананың қалдықтары. Ақын Фердоусидің айтуынша, Экбатананы патша Жамшид салған. Тарихи мәліметтерге сәйкес, бұл қалада бір кезде «Жеті қабырға» (Хафт Хессар) деп аталатын қамал болған, онда мың бөлме болған және оның сұлулығы Вавилон мұнарасына тең келген. Қаланың құрылысы б.з.д. 700 жылы мидиялықтардың патшасы Дия Акумен байланысты. Грек деректерінде бұл аумақты осы патша «Экбатан» және «Хегматане» деп атаған, осылайша ол алып астанаға айналған. Парфян дәуірінде Ктесифон Парфияның астанасы болды, ал Хамедан парфян билеушілерінің жазғы астанасы мен резиденциясы болды. Парфяннан кейін Сасанидтер де Хамеданға жазғы сарайларын салды. 633 жылы Нахаванд шайқасы болғанда және Хамадан басып келген арабтардың қолына түскенде, қала кейде гүлденіп, кейде құлдырап, түрлі қиындықтарға тап болды. Бувайдтер тұсында қала көп зақым көрді. 11-ғасырда Селжұқтар өз астанасын Бағдаттан Хамаданға көшірді. Хамадан қаласы билік күштерінің өркендеуі мен құлдырауы кезінде үнемі қауіп-қатерде болды. Тимур әскерлерінің шабуылы кезінде қала толығымен қирады. Бірақ Сафави дәуірінде қала қайтадан гүлденді. 18-ғасырда Хамадан Осман империясына берілді, бірақ Хамаданды Надир шаһ Афшари қайта басып алды және Иран мен Осман империясы арасындағы бейбіт келісім бойынша Иранға қайтарылды. Хамадан қаласы Жібек жолында орналасқан және соңғы ғасырларда Иранның батыс аймағындағы маңызды сауда жолында болғандықтан, сауда-саттыққа жақсы мүмкіндіктер болды. Жергілікті еврей дәстүрлеріне сәйкес, Хамедан қаласы Естер кітабында ежелгі Парсы патшасы Ахасуердің кезінде Ежелгі Парсының астанасы ретінде айтылған. Сол кезде ол Шушан деп аталған. Мордохай мен Естердің қабірлері қазіргі Хамадан қаласында орналасқан.

Hamadan province is one of the most ancient parts of Iran and its civilization. Relics of this area confirm this fact. Today's Hamedan is what is left of Ecbatana, the Medes' capital before they formed a union with the Persians. The poet Ferdowsi says that Ecbatana was built by King Jamshid. According to historical records, there was once a castle in this city by the name of Haft Hessar (Seven Walls) which was said to have a thousand rooms and its grandeur equalled that of the Babylon Tower. The structures of city are related to Diya Aku, a King of the Medes from 700 BC. According to Greek records, this territory was called 'Ekbatan' and 'Hegmataneh' by this King, thus transformed into a huge capital. During the Parthian era, Ctesiphon became capital of Persia, and Hamedan became the summer capital and residence of the Parthian rulers. After the Parthians, the Sassanids constructed their summer palaces in Hamedan as well. In the year 633 when the war of Nahavand took place and Hamadan came into the hands of the invading Arabs, at times it thrived and at times it declined and witnessed hardships. During the reign of the Buwayhids, it suffered plenty of damage. In the 11th century, the Seljuks shifted their capital from Baghdad to Hamadan once again. The city of Hamadan was always at risk during the rise and fall of powers. It was completely destroyed during the Timurid invasion. However, during the Safavid era the city thrived once more. In the 18th century, Hamadan surrendered to the Ottomans, but Hamadan was retaken by Nader Shah Afshari, and under the peace treaty between Iran and the Ottomans it was returned to Iran. The city of Hamadan lay on the Silk Road and even in recent centuries enjoyed good prospects in commerce and trade being on the main road network in the western region of Iran. According to local Jewish traditions, the City of Hamedan is mentioned in the Bible, as the capital of Ancient Persia in the days of King Ahasuerus in the Book of Esther. It was then known as Shushan. The Tombs of Mordecai and Esther are located in modern day Hamadan.

География

Хамадан провинциясы Иранның батысында, Загрос тауларының шығыс бөлігінде орналасқан. Ол Иранның жалпы жер аумағының шамамен 1,2 пайызын құрайды және алты басқа провинциямен шектеседі. Бұл халықтың жартысына жуығы (шамамен 811 000 адам, немесе 48,3%) қалалық жерлерде тұрады. Парсы тілі басқа аймақтарда да әртүрлі адамдармен қарым-қатынас жасау тілі ретінде қолданылады.