Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бушер (Иранның Бушер провинциясындағы қала) – Иранның Бушер провинциясының Бушер ауданындағы орталық ауданда орналасқан портовый қала. Бұл қала провинцияның, ауданның және ауылдық округтің орталығы болып табылады. 2006 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 25 158 шаңырақта 161 674 адамды құрады. 2011 жылғы санақ бойынша 52 204 шаңырақта 195 222 адам тіркелді. 2016 жылғы соңғы санақ мәліметтері бойынша, қала халқы 63 820 шаңырақта 223 504 адамға жетті.
City in Bushehr province, Iran
Bushehr (بوشهر; ) is a port city in the Central District of Bushehr County, Bushehr province, Iran, serving as capital of the province, the county, and the district. At the 2006 census, its population was 161,674 people in 25,158 households. The census in 2011 counted 195,222 people in 52,204 households. The latest census in 2016 showed the population had risen to 223,504 people in 63,820 households.
Этимология
"Бушхер" атауының шығу тегі белгісіз. Ол Абу Шахр ("қаланың әкесі") деген сөзден туындаған деген пікір күмәнді, бірақ бұл теория әлі де кең таралған. Бұл "Бохт Ардашир" ("Ардашир сыйлады") деген сөздің қысқартылған түрі болуы мүмкін, алайда мұны нақтылайтын ешқандай сенімді дәлел жоқ. 1827 жылы жазылған "Персия эскиздері" атты еңбекте ол Әбушехер деп көрсетілген, бұл бұрынғыда осылай аталған болуы мүмкін деген болжамды қолдайды.
The roots of the name "Bushehr" are uncertain. It is unlikely that it is derived from Abū Šahr ("father of the city"), a theory which remains popular. It may be an abbreviation of Bokht Ardashir ("Ardashir has given"), though this is not backed by any conclusive evidence. In Sketches of Persia written in 1827, it is mentioned as Abusheher supporting the hypothesis that it has been called Abū Šahr in the past.
Шығу тегі
Бушерге қатысты бірнеше күмәнді ежелгі сілтемелер, оның ішінде 1225 жылы араб географы жасаған алғашқысы, бәрі де қазіргі Реишахр қаласына жатса керек деген пікірлер айтылуда. Реишахр – оңтүстікке қарай 10 шақырым қашықтықта орналасқан, археологиялық зерттеулер көне қоныс бар екенін көрсететін портовый қала. Реишахр гректерге Неархтың (б.з.д. 300 жылы қайтыс болған) жорығынан бері белгілі болған Месамбрия қаласына да сәйкес келуі мүмкін, және кейде Бушермен де байланыстырылып келген. Ал Иранның тікелей билігі бұл жерде алғаш рет 19 ғасырдың басында орнатылды.
A number of alleged premodern references to Bushehr, including the first made by an Arab geographer in 1225, have been disputed as perhaps alluding to the modern city of Reishahr, a harbor 10 km to the south, where archaeological evidence points to the presence of a much older settlement. Reishahr is also most likely equivalent to the town of Mesambria, a place the Greeks knew since the campaign of Nearchus (died 300 BC), and which also has been occasionally identified with Bushehr. It was first during the early 19th century, that direct Iranian control was established there.
Көтеріліңіз
1734 жылы ирандық әскери қолбасшы Надер Бушерді (сол кезде шағын балық аулау ауылы болған) Парсы шығанағы флотының бас штабы етіп белгіледі. Бұл Бушердің маңыздылығының артуының бастауы болды. Үлкен соғыс кемесін салу үшін Надер Бушерден 1000 км қашықтықтағы Мазандаран ормандарынан ауыр ағаш тартты. Осы кеменің қабығы келесі 50 жыл бойы еуропалық саяхатшылардың назарын өзіне тартты. Надердің теңіздік амбициялары 1747 жылы оның қазасымен аяқталды, бірақ Бушер келесі 150 жыл бойы маңызды порты ретінде қызметін жалғастырды. 1737–1753 жылдары Голландиялық Шығыс Индия компаниясы мұнда сауда орталығын ашты. Бушердің стратегиялық маңызы – Шираз қаласынан 300 км және Осман империясының билігіндегі Басрадан 600 км қашықтықта орналасқандығынан көрінеді, бірақ бұл жерде көптеген кемшіліктермен бірге аз ғана артықшылықтар болды. Қала мен оның төңірегіндегі аймақ ішкі жартасты жерлер мен тар шатқалдармен қорғалған болғанымен, ол әлі де қарақшылардың шабуылына ұшырау қаупінде болды. 19 ғасырда еуропалық кемелер жағалау мен шығанаққа дейінгі тереңдігі аз болғандықтан, шағын қайықтармен жүк пен жолаушыларды тасымалдау үшін жағалауға шамамен төрт километрдей жақындауға мәжбүр болды. Үйлердің үстінде көптеген жел ұстағыштары болғанына қарамастан, құдықтардағы су тұзды болды, ал жазғы ыстық пен ылғал шыдамсыз еді.
In 1734, the Iranian military commander Nader made Bushehr (then still a minor fishing village) the headquarters of the Persian Gulf fleet that he sought to create. This marked the start of Bushehr's rising importance. In order to build a massive warship, Nader even brought heavy wood from Mazandaran's forests, which was 1,000 km away from Bushehr. The shell of this ship drew notice from European travelers for the next 50 years. The naval aspirations of Nader ended when he was murdered in 1747, but Bushehr continued to serve as an prominent port for at least the following 150 years. Between 1737–1753, the Dutch East India Company ran a trading facility there. Aside from Bushehr's strategic significance—being situated 300 km from Shiraz and 600 km from that of Ottoman ruled Basra—the place offered few benefits and numerous drawbacks. The town and its surrounding area were somewhat shielded by the interior's hilly terrain and narrow gorges, but were still vulnerable to pirate intrusion. In the 19th century, European ships had to dock around four kilometers offshore and transfer freight and passengers through small boats due to the shallow path to both the shoreline and the bay. Despite the numerous windcatchers on top of the houses, the water in the wells was salty, and the summer heat and humidity were unbearable.
Иранның басты сауда порты
Бұшер көп ұзамай Бандар-Аббастың орнына елдің ең маңызды сауда порты болды. Бұл, Иранның саяси және экономикалық орталығы Зад әулетінің билеушісі Карим Хан Задтың билігімен Шираз қаласына көшірілуіне байланысты болды, ол Батыс Иранда өзінің билігін орнатқан еді.
Bushehr soon replaced Bandar Abbas as the country's most important commercial port. This was because of Iran's political and economic centre being moved to Shiraz under the Zand ruler Karim Khan Zand , who had established his authority in western Iran.
Демография
Қаланың тілдік құрамы.
Linguistic composition of the city.
Климат
Бушерде ыстық, жартылай шөлейтті климат (Köppen: BSh) басым, жауын-шашын жағынан Жерорта теңізі климатына ұқсас, бірақ қажетті жауын-шашын мөлшеріне байланысты, ыстық климаттардың шегі әлдеқайда жоғары болғандықтан, Бушер бұл шартқа сай келмейді, себебі ол тым ыстық және ұзаққа созылған құрғақшылыққа бейім.
Bushehr has a hot semi arid climate (Köppen: BSh) with a precipitation pattern resembling a Mediterranean climate, albeit it is both too hot and dry for too long to qualify as such, by a wide margin, due to the threshold for hot climates being much higher in terms of required rainfall.
Ядролық даму
Бушер қаласы Ресеймен бірлесіп салынып жатқан Бушер ядролық электр стансасынан он екі шақырым қашықтықта орналасқан. Жұмысты 1975 жылы 4-6 миллиард долларлық келісімшарт бойынша екі ядролық реактор салуға келісім жасасқан Siemens AG компаниясының бөлімшесі – Бонн фирмасы de A. G. бастады. 1979 жылдың қаңтарында жұмыс тоқтатылды, ал Kraftwerk Union 1979 жылдың шілдесінде жобадан толықтай шығып кетті. Бір реактор 50% аяқталған, ал екіншісі 85% аяқталған болатын. Компания Иранның 450 миллион долларлық өтеме төлемдерін уақтылы төлемегендігіне байланысты осы қадамға барғанын мәлімдеді. Компания келісімшарттың жалпы сомасынан 2,5 миллиард доллар алған. Олардың келісімшарты 1979 жылғы Иран революциясынан кейін күшін жойды. Кейіннен Иран Siemens компаниясынан құрылысты аяқтауды сұрады, бірақ Siemens бас тартты. Одан кейін Ирак Иранға шабуыл жасады және ядролық бағдарлама соғыс аяқталғанға дейін тоқтатылды. Реакторлар 1984 жылдан 1988 жылға дейін бірнеше ирактық әуе шабуылдарынан зақым көрді. 1995 жылы Ресей станцияға жеңіл су реакторын жеткізу туралы келісімге қол қойды (келісімшарттың құны 700 миллионнан 1,2 миллиард долларға дейін бағаланды). Келісімге сәйкес, пайдаланылған отын таяқшалары қайта өңдеу үшін Ресейге қайтарылады. Станица 2011 жылдың 3 қыркүйегінде ұлттық желіге электр энергиясын беруді бастады және 2011 жылдың 12 қыркүйегінде салтанатты түрде ашылды.
Bushehr is twelve kilometres from the site of the Bushehr Nuclear Power Plant being built in cooperation with Russia. The work was begun by the Bonn firm de A. G., a unit of Siemens AG, which contracted to build two nuclear reactors based on a contract worth $4 to $6 billion, signed in 1975. Work stopped in January 1979, and Kraftwerk Union fully withdrew from the project in July 1979, with one reactor 50% complete, and the other reactor 85% complete. They said they based their action on Iran's non payment of $450 million in overdue payments. The company had received $2.5 billion of the total contract. Their cancellation came following the 1979 Iranian Revolution. Iran subsequently requested that Siemens finish construction, but Siemens declined. Shortly afterward Iraq invaded Iran and the nuclear programme was stopped until the end of the war. The reactors were damaged by multiple Iraqi airstrikes between March 1984 and 1988. In 1995, Russia signed a contract to supply a light water reactor for the plant (the contract is believed to be valued between $700 million and $1.2 billion USD). The agreement calls for the spent fuel rods to be sent back to Russia for reprocessing. The plant started adding electricity to the national grid on 3 September 2011, and was officially opened in a ceremony on 12 September 2011.