Кіріспе
Centrica plc – британдық көпұлттық энергетика және қызметтер компаниясы, кеңсесі Беркширдегі Виндзор қаласында орналасқан. Оның негізгі қызметі – Ұлыбритания және Ирландиядағы тұтынушыларға электр энергиясы мен газ жеткізу. Ұлыбританиядағы жеке тұтынушыларға газ жеткізушілердің ең ірісі және Шотландияда Scottish Gas, Англия мен Уэльсте British Gas, Солтүстік Ирландияда Phoenix Gas сауда маркаларымен жұмыс істейтін электр энергиясын жеткізушілердің ірілерінің бірі. Ирландиядағы Bord Gáis Energy компаниясына меншіктейді. Компания сонымен қатар тұрмыстық қызметтер, оның ішінде сантехникалық жұмыстарды да ұсынады. Centrica Лондон қор биржасында тіркелген және FTSE 100 индексінің құрамына кіреді.
Centrica plc is a British multinational energy and services company with its headquarters in Windsor, Berkshire. Its principal activity is the supply of electricity and gas to consumers in the United Kingdom and Ireland. It is the largest supplier of gas to domestic customers in the United Kingdom, and one of the largest suppliers of electricity, operating under the trading names Scottish Gas in Scotland, British Gas in England and Wales and Phoenix Gas in Northern Ireland. It owns Bord Gáis Energy in Ireland. The company also provides household services including plumbing. Centrica is listed on the London Stock Exchange, and is a constituent of the FTSE 100 Index.
Алдыңғылар
Компанияның тарихи бастауы 1812 жылы тіркелген Газ және Кокс компаниясында. Келесі 137 жыл бойы басқа газ компанияларын сатып алу арқылы өсіп, Ұлы Лондонға газдың негізгі жеткізушісіне айналды. 1949 жылы, 1948 жылғы Газ заңына сәйкес, компанияның меншігі мемлекеттік органға, Солтүстік Темза газ тақтасына ауыстырылды. Әртүрлі аймақтық газ басқармалары 1973 жылы Ұлттық Британ Газы корпорациясына біріктірілді. 1986 жылғы Газ заңы компанияны жеке инвесторларға British Gas plc ретінде сатты.
1998 жылдан 2010 жылға дейін
1998 жылдың соңында бас директор Сэр Рой Гарднер және қаржы директоры Марк Клэр басшылығымен Centrica әртараптандыруға кірісті. Бірінші кезекте Goldfish кредит картасын жасады, содан кейін 1999 жылдың шілдесінде The AA компаниясын 1,1 миллиард фунт стерлингке сатып алды. 2001 жылдың шілдесінде Centrica Австралияның One.Tel компаниясының Ұлыбританиядағы тұрғын үй телекоммуникациялық бизнесін сатып алып, одан әрі әртараптандырды. Centrica Солтүстік Америка энергия нарығына да енді, 2000 жылдың шілдесінде Канадалық Direct Energy компаниясын 406 миллион фунт стерлингке сатып алды. Direct Energy операциялары кейіннен бірнеше қосымша сатып алулар арқылы кеңейтілді, оның ішінде 2002 жылдың қаңтарында Enbridge Services компаниясы 437 миллион фунт стерлингке сатып алынды. Бұл әртараптандыру стратегиясы 2003 жылдың ортасында өзгере бастады, мүмкін ірі қалалық акционерлердің жақсырақ нәтижелерді талап етуінен немесе негізгі энергиямен жабдықтау бизнесіне қысым түсуін күтуінен. Өзгеріс Goldfish бизнесін Lloyds TSB-ге сатудан басталды (кейіннен оны Morgan Stanley Bank International Limited сатып алды). Содан кейін 2004 жылдың шілдесінде Centrica AA компаниясын екі жеке капитал фирмасына – Люксембургтік CVC және британдық Permira компанияларына 1,75 миллиард фунт стерлингке сатты. 2005 жылдың желтоқсанында Centrica OneTel бизнесін Carphone Warehouse компаниясына сатты. Алайда, 2004 жылдың қазанында Centrica Dyno Rod компаниясын, авариялық дренаж қызметін ұсынатын франчайзингтік компанияны 57 миллион фунт стерлингке сатып алды, бұл компания бұрын Centrica клиенттеріне ағын мен сантехникалық сақтандыру бойынша жұмыстарды орындауға келісімшарт жасасқан болатын. 2005 жылдан бастап Centrica энергия секторындағы консолидация стратегиясын жариялады, оның ішінде шетелдегі операцияларды кеңейтуді де қамтыды. 2005 жылы Роджер Карр зейнетке шыққан төраға Сэр Майкл Перридің орнын басты, ал 2006 жылдың наурызында Сэм Лейдлоу зейнетке шыққан бас директор Сэр Рой Гарднердің қызметін жалғастырды. 2006 жылдың қаңтарында Ресейдің мемлекеттік газ компаниясы Gazprom Centrica-ны сатып алуға тырысып жатыр деген қауесет тарады. Бұл БАҚ-та қызу пікірталас тудырды, ал Сауда және өнеркәсіп министрлігі кез келген мәміле "қатты тексеруден" өтетінін мәлімдеді. Тони Блэр сәуір айында кез келген мәміленің алдын келістірмейтінін хабарлады. 2008 жылдың қыркүйегінде компания Бридлингтон маңындағы газ өндіретін Кейторп кен орнын сатып алып, оны газ сақтау үшін пайдаланды. Сондай-ақ, ол EDF компаниясынан British Energy компаниясының 20% үлесін 2,2 миллиард фунт стерлингке сатып алуға келісті, бұл мәміле 3:8 пропорциясында акция шығару арқылы қаржыландырылды. Акция шығару 2008 жылдың 12 желтоқсанында аяқталды, акциялардың бағасы 160 пенс болды. 2009 жылдың тамызында Centrica Солтүстік теңізде газ өндіретін Venture Production компаниясын сатып алды.
2010 жылдан 2019 жылға дейін
2010 жылдың 13 маусымында Centrica, Direct Energy арқылы Clockwork Home Services компаниясын сатып алды. Бұл, Centrica-ны Солтүстік Америкада жылу және салқындату, сантехника және электр қызметтерін ұсынатын ең ірі провайдер етті. 2010 жылдың 17 қарашасында Centrica жылу сорғыларын орнатумен айналысатын Cool Planet Technologies Ltd. компаниясының активтерін 0,5 миллион фунт стерлингке сатып алды. Бұл қадам компанияның төмен көміртекті технологиялар мен кеңес беру стратегиясын дамытуға бағытталған. 2012 жылдың ақпан айында Centrica, Qatargas компаниясымен жылына 2,4 миллион тонна сұйытылған табиғи газ сатып алу бойынша 3 жылдық 2 миллиард фунт стерлингтік келісімге келді. 2011 жылдың наурыз айында Centrica Нидерландтағы Oxxio еншілес компаниясының электрмен және газбен жабдықтау бизнесін Eneco BV-ге 72 миллион евроға (63 миллион фунт стерлинг) сату туралы келісім жасады. Бұл сату Centrica-ның Бельгия және Испаниядағы жабдықтау бизнесін сатқаннан кейін Континенталдық Еуропада электрмен және газбен жабдықтаудан толық шығуына әкелді. 2011 жылдың қарашасында Centrica Statoil ASA компаниясынан Норвегия шельфіндегі сегіз кен орнының 1,6 миллиард долларлық үлесін сатып алуға келісті. Екінші келісім бойынша, Centrica 2015 жылдан 2025 жылға дейін сол компаниядан жылына 5 миллиард текше метр газ сатып алуға келісті, бұл Ұлыбританиядағы газ тұтынымының 5% құрайды. Centrica Energy GmbH компаниясының Германиядағы сауда бөлімшесі 2012 жылдың сәуір айында жабылды. 2013 жылдың шілдесінде Centrica Hess Corporation компаниясының энергияны сату бөлімін 1,03 миллиард долларға сатып алатыны жарияланды. 2014 жылдың наурыз айында Centrica Ирландияның мемлекеттік меншігіндегі Bord Gáis компаниясына тиесілі сауда бөлімін және басқа да активтерді шамамен 1,1 миллиард евроға сатып алды. 2010 жылы Centrica, Tullow Oil компаниясымен Кенияның Оңтүстік Локичар алабында мұнайды іздеу бойынша бірлескен кәсіпорын құруға келісті. 2014 жылдың тамызында оператор Tullow, Etom 1 барлау ұңғымасында және 10BB блогында маңызды мұнай кендері табылды деп хабарлады, бұл бұған дейін дәлелденген Оңтүстік Локичар алабын "солтүстікке қарай едәуір кеңейтті", қосымша 247 шаршы километрді қамтыды. 2013 жылдың қыркүйегінде Centrica Hive-ді өзінің Connected Home ұсынысының бөлігі ретінде құрды, ол British Gas еншілес компаниясы арқылы ұсынылатын қашықтан жылуды басқару қызметіне негізделген. 2015 жылдың ақпан айында жағдайдың күрт өзгеруіне байланысты, толыққанды стратегиялық сараптама басталды. Бұл перспектива мен өсу көздеріне, портфель құрамы мен капиталдың қарқындылығына, операциялық мүмкіндіктер мен тиімділікке, сондай-ақ топтың қаржылық аясына бағытталды. Сараптама Centrica басшылығы жүргізген топтың болашағын егжей-тегжейлі талдау болды. Оның қорытындысы бойынша Centrica-ның күші клиенттерге бағытталған бизнес болуында және барлық қызмет пен басымдықтар клиенттердің өзгеретін қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған. Бұл мақсатқа жету үшін топтың құрылымы қайта қарастырылатын болады, соның ішінде жұмыскерлердің санын 6000-ға дейін қысқартуға бағытталған топтық тиімділік бағдарламасы да қарастырылды. Сондай-ақ 2015 жылдың ақпан айында Centrica өзінің British Gas брендімен AlertMe компаниясын сатып алуды аяқтады, бұл компания Ұлыбританияда орналасқан және инновациялық энергияны басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынды. 2015 жылдың қарашасында Direct Energy сондай-ақ Panoramic Power компаниясын 60 миллион долларға (39 миллион фунт стерлинг) сатып алды, бұл құрылғы деңгейіндегі энергияны басқару технологиясын ұсынды. 2016 жылдың сәуірінде Centrica Neas Energy A/S (Neas) компаниясын сатып алды, бұл компания Еуропада энергияны басқару және үшінші тарапқа тиесілі активтерден кірісті оңтайландыру қызметтерін ұсынатын компаниялардың бірі. Сонымен қатар, ол ENER G Cogen International Limited ("ENER G Cogen") компаниясын, жылу және электр энергиясын біріктіру жүйелерін жеткізуші және оператор, сондай-ақ REstore NV компаниясын, Еуропаның сұранысқа жауап беру агрегаторын сатып алды. 2017 жылдың маусым айында Centrica 60% үлесіне ие болған CQ Energy Canada Partnership, Канаданың барлау және өндіру бірлескен кәсіпорны, MIE Holdings Corporation, The Can China Global Resource Fund және Mercuria құрамына кіретін консорциумға 722 миллион канад долларына (413 миллион фунт стерлинг) сатылатындығы туралы хабарланды. 2017 жылдың 21 маусымында компания өзінің жұмыс істеп тұрған Лангедж және Саут-Хамбер банкілік газ турбиналы электр станцияларын, жалпы қуаты 2,3 ГВт-ты, EP UK Investments Ltd-ге 318 миллион фунт стерлингке сатуға келісті. 2017 жылдың 11 желтоқсанында Centrica өзінің Солтүңгі теңіздегі барлау және өндіру бизнесін Bayerngas Norge компаниясымен біріктіріп, Spirit Energy деген бірлескен кәсіпорын құрды, оның иелері неміс, австриялық және швейцарлық Bayerngas компаниялары, ал жетекшісі неміс энергия және инфрақұрылым компаниясы Stadtwerke München (SWM) болды. 2017 жылдың желтоқсанында Бәсекелестік және нарықтар органы Centrica plc және Centrica Storage Limited (CSL) компанияларының Rough Undertakings талаптарынан босатылу туралы өтініштерін мақұлдады. CSL Rough нысанының жасы мен жағдайына байланысты қауіпсіз инъекциялық операциялар жүргізе алмайтынын және маусымдық сақтаудың экономикалық тиімділігіне байланысты нысанды жаңарту немесе қайта құрудың тиімді еместігін шешті. British Gas бренді 2017 жылы қарқынды бәсекелестікке байланысты 750 000 жеке тұтынушыны жоғалтты, бұл 2018 жылдың ақпанында 4000 жұмыс орны қысқартылатындығы туралы хабарламаға әкелді. Centrica 2019 жылдың шілдесінде алдыңғы алты айда 446 миллион фунт стерлингтік зиянға ұшырағаннан кейін дивидендін қысқарды.
2020 жылдан бастап
2020 жылдың көктемінде коронавирус пандемиясы басталғаннан кейін кеңселер мен фабрикалар жабылып, энергия тұтыну күрт төмендеді, ал Centrica клиенттерінің арасында пандемия тудырған қаржылық қиындықтар нашар қарыздарға әкелуі күтілді. Аналитиктер Centrica-ның 2020, 2021 және 2022 жылдардағы кірісін 30%-ға төмендетті, ал Centrica Spirit Energy-дегі 69% үлесін сатып алуға ниет білдірушілерді іздеуді тоқтатты. Сәуір айында акциялардың құны 0,30 фунт стерлингке дейін рекордтық төмен деңгейге түсті, бұл компанияның құнын шамамен 4 миллиард фунт стерлинг болатын таза қарызынан кем етті. 2020 жылдың маусым айында Centrica акциялары FTSE 100 индексінен FTSE 250 индексіне көшірілді. 2020 жылы Centrica шамамен 27 000 адамды жұмысқа алды, олардың 20 000-ы Ұлыбританияда орналасқан. Штатты қысқарту – клиенттерге бағытталған, ыңғайлы және кішілеу ұйым құруға арналған қайта құру жоспарының нәтижесі. Centrica-да жұмыс істейтін British Gas инженерлері 2021 жылдың қаңтар айында ереуіл бастады, ол ақпан айына дейін созылды, бірақ GMB кәсіби одағы мүшелері жаңа жалақы шарттарын мақұлдағаннан кейін 44 күндік ереуілден кейін тоқтатылды. 2020 жылдың шілдесінде Centrica Солтүстік Америкадағы Direct Energy еншілес компаниясын NRG Energy компаниясына 3,63 миллиард долларға сату туралы хабарлады, бұл оның ішкі нарықтарына көбірек назар аудару мақсатында жасалды. Сатудан түскен қаражат таза қарызды төмендетуге және зейнетақы қорларына үлестеме жасауға бағытталатын болады. 2022 жылдың 1 маусымында Centrica FTSE 250 индексінен FTSE 100 индексіне көтерілетіні және 20 маусымнан бастап FTSE 100 индексінің құрамына кіретіні жарияланды. 2023 жылдың ақпан айында Centrica 2022 жылы үлкен операциялық табыс тапқанын хабарлады; бұл Украинаға Ресейдің басып кіруінен кейін энергия бағаларының өсуіне байланысты болды. Centrica-ның 2022 жылғы операциялық табысы 2021 жылғы табысынан үш еседен астам болды. 2023 жылдың шілдесінде Centrica Мексика шығанағындағы жаңа жүзбелі өндіріс кешенінен сұйытылған табиғи газ (СЖГ) сатып алу бойынша 8 миллиард долларлық келісімді аяқтады.
Акциялар
2009 жылдың мамыр айында Centrica компаниясы EDF Energy компаниясынан British Energy ядролық энергия өндіруші компаниясының 20% үлесін сатып алды. Компания қазіргі уақытта электр энергиясының 14,3%-ын ядролық станциялардан өндіреді (Біріккен Корольдіктегі екінші ең жоғары көрсеткіш), бұл оған ірі жеткізушілердің арасындағы ең төмен көміртегі шығарындыларын қамтамасыз етуге көмектеседі. Centrica сонымен қатар EDF-тің еншілес компаниясы NNB Generation Company (NNB GenCo) компаниясының 20% үлесін сатып алу құқығын алды. 2017 жылдың желтоқсанында Centrica неміс энергетика және инфрақұрылым компаниясы Stadtwerke München (SWM) компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрып, жаңа компания іске қосты. Spirit Energy – бұл барлау және өндіру (E&P) компаниясы, ол Centrica компаниясының E&P бизнесі мен бұрын SWM компаниясына басымдық еткен Bayerngas Norge AS компаниясының бірігуі нәтижесінде құрылды. Centrica plc Spirit Energy компаниясының 69%-ына ие, ал Bayerngas Norge компаниясының бұрынғы акционерлері, SWM және Bayerngas GmbH бастауымен, 31%-ына ие.
Жоғары басшылар
Сэм Лейдлоу 2006 жылдың 1 шілдесінен 2014 жылдың 31 желтоқсанына дейін Centrica компаниясының бас атқарушы директоры болды. 2010 қаржы жылында Лейдлоу 941 000 фунт стерлинг жалақы және 900 000 фунт стерлинг бонус алды. Iain Conn 2015 жылдың 1 қаңтарында Centrica тобының бас атқарушы директоры болып тағайындалды; бұрын ол BP компаниясының өңдеу және маркетинг бөлімінде (downstream) жеті жыл бойы бас атқарушы қызметін атқарған. Топтың қаржы директоры Крис О'Шиа 2020 жылдың 17 наурызында Centrica тобының уақытша бас атқарушы директоры болып тағайындалды.
Жасыл жуу
2008 жылдың қаңтар айында «British Gas» компаниясы «Zero Carbon тарифі» жарнамасында экологиялық әрекеттерді жасанды көрсету (greenwashing) айыбына ұшырады, себебі Жарнама стандарты жөніндегі орган «ең экологиялық тұрғыдан таза үй тарифі» деген мәлімдемеге қатысты шағымды растады.
Клиенттердің шағымдарына жауап беру
2011 жылдың шілдесінде British Gas компаниясы энергияны реттеуші орган Ofgem тарапынан клиенттердің шағымдарын тиісінше қарастырмағаны үшін 2,5 миллион фунт стерлинг айыппұл төледі. Ofgem British Gas компаниясы мәселе толық шешілмегенін айтқан клиенттердің шағымдарын қайта қарастырмағанын, шағымданушыларға энергия омбудсмені қызметі туралы жеткілікті ақпарат ұсынбағанын және қажетті процедуралар мен тәжірибелерді енгізбегендіктен шағын бизнестің шағымдарын дұрыс қарастырмағанын анықтады. Centrica, Cuadrilla Resources компаниясымен бірлесіп, Солтүстік-Батыс Энергетикалық Топты қаржыландырды, ол 2015 жылдың 8 қаңтарында Ланкашир округі кеңесіне фрекингті қолдау туралы ашық хат ұйымдастырды. Бұл хатқа 2018 жылдың қыркүйек айында фрекингке қарсы наразылық білдірген үш адамды түрмеге қамаған судья Роберт Алтемнің әпкесі Джейн Уотсон қол қойды.