Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы крикет 1971 және 1981 жылдар аралығында ағылшын спорт промоутері Деррик Робинстің ұйымдастырған төрт жеке тур, "Халықаралық саяхатшылар" деп аталған жеке команданың екі туры және бір әйелдер тестілік матчынан тұрды. Сол кездегі Оңтүстік Африка үкіметінің апартеид саясатының салдарынан ешбір тестілік матч ойнайтын ел турға келуге дайын болмады, осылайша әлемдік крикет Грейм Поллок, Барри Ричардс, Клайв Райс және Эдди Барлоу сияқты бірінші қатарлы ойыншылардан қағылды.

Оқшаулау жолы

Оңтүстік Африкадағы спорт алғашқы ақтар қоныстанғаннан бері нәсілдік белгі бойынша бөлініп келді, крикет те осыдан ерекше емес еді. 1891-92 жылдары Уолтер Ридтің ағылшын командасы ақ емес командамен – малайлармен ойнаса, алғашқы 65 жылдан кейін ғана оңтүстік африкалықтар басқа халықаралық крикет матчтарына қатысты. 1956 жылы Кениялық азиялықтар командасы Оңтүстік Африканың ақ емес командаларымен турне жасады. Алайда, апартеид уақыт өте келе қатаңдап, 1948 жылы заңмен бекітілгендіктен, ұлттық тест командасына ақ емес ойыншылар енгізілмеді. Бірақ, бұл Ағылшылт тілдес елдердің Оңтүстік Африканың ақ командаларымен крикет ойнауына кедергі болмады. Базиль Д’Оливейраның ісі бәрін өзгертіп жіберді. Д’Оливейра – аралас нәсілді оңтүстік африкалық (ішінара қара – апартеид классификациясы бойынша «түсті»). Ол ұлттық командаға қатысуға құқығы болмағандықтан Англияға эмиграция жасап, оның құрамында ойнады және 1967 жылы Батыс Индияға турнеге қатысты. Бұл турда оның көрсеткіштері әсерлі болмады, келесі жазда Овалдағы бесінші және соңғы тест матчына дейін Аш сериясының құрамына енгізілмеді. Сол тестте ол 158 ұпай жинап, қысқы маусымда Оңтүстік Африкаға баратын командаға ілігуі күтілді. Бастапқыда ол құрамға алынбағанда Англияда үлкен дау туды, Д’Оливейра жаңалықты естігенде көздерінен жас шықты, ал Англияның тесттік іріктеушілері мен крикет шенеуніктері Оңтүстік Африкадағы апартеид режимінің расизміне бойын алдырды деген айыптауларға ұшырады. Кейін Том Картрайт графтық крикет матчында жарақат алғаннан кейін бос орын пайда болды, сол орынға Д’Оливейра енгізілді. Бұл туралы естіген Оңтүстік Африка премьер-министрі Джон Ворстер оның таңдалуына жауап ретінде бұл Мэрилебон крикет клубының емес, апартеидке қарсы қозғалыстың командасы екенін мәлімдеді. Англияның туры дереу тоқтатылды. Алайда, Австралия 1969/70 жылдары турне жасады, «Proteas» оларды 4:0 есебімен жеңіп, де-факто крикет әлемінің чемпионы атанды. Осы жеңістен кейін олар 22 жыл бойы ресми тест матчы ойнаған жоқ. 1970 жылы Англияға сапары жойылды, Англия асыққан түрде «Rest of the World» командасының турын ұйымдастырды, оның құрамында үш оңтүстік африкалық және Оңтүстік Африка туған Тони Грег (Англияның тесттік крикет құрамасында өнер көрсеткен) болды. 1970 жылдың қыркүйегінде Батыс Индияның капитаны және ең үздік крикетшісі Гарри Соберс Родезиядағы екі викеттік жарысқа қатысып, дау тудырды. Соберс Солсбериде 48 сағат қана болғанымен, премьер-министр Иан Смитпен тамақтануға уақыт тапты және онымен әңгімелесуге болатын керемет адам деп сипаттады. Соберстің мәлімдемесі және турнирге қатысуы апартеид пен расизмге қарсы болған Кариб теңізі саясаткерлерінің наразылығын тудырды. Гвиана премьер-министрі Форбс Бернхам Соберске кешірім сұрағанша еліне кірмейтінін мәлімдеді, ал Ямайка үкіметі Соберстің отставкаға кетуін немесе капитандықтан шеттелуін талап етті. Үндістан премьер-министрі Индира Ганди мәселе шешілгенше Үндістан крикет командасының Батыс Индияға турын тоқтатуға бұйрық берді. Соберс бастапқыда ол саясаткер емес, крикетші болғандықтан, ешқандай қателік жасаған жоқ деп мәлімдеді, бірақ бұл жанжал Батыс Индия крикет кеңесін тарату қаупі туғанда 1970 жылдың қазан айында кешірім сұрады. 1970 және 1980 жылдары Оңтүстік Африка крикет кеңесі ақ емес командалар арасында «Хова Боул» деп аталатын жарысты өткізді.

1971 жыл

Оңтүстік Африка 1971 жылы Австралияға турнеге шығуға тырысты, тіпті екі қара терілі ойыншы – Дик Абед пен Оуэн Уильямстың құрамаға енгенін ұсынды. Абед пен Уильямс бұл ұсыныстан бас тартты. Сол 1971 жылы ағылшын Колин Каудрей Оңтүстік Африкаға көпұлтты команданы алып келіп, қара және ақ ұлттық командалармен бөлек-бөлек ойнауды жоспарлады. Бірақ, түстілер кеңесі бұл идеяны қабылдамады және Базиль Д’Оливейраны одан бас тартуға көндірді. Спорт министрі Фрэнк Уоринг, егер клуб деңгейінен бастап крикетшілер нәсілдік интеграцияланған крикетті және олардың басшылық органдарын қолдайтындарын жарияласа, "Маған келіп, осы мәселені Министрлер кабинетіне көтеруге толық дайынмын" деді. 1971 жылдың 3 мамырында Оңтүстік Африканың қалған құрамасы мен Кьюри кубогының чемпионы – Трансвааль үкіметтің спорт саясатына наразылық білдіріп, Ньюлендс стадионынан кетіп қалды. Белгілі оңтүстікафрикалық комментатор Чарльз Фортун ойынды тоқтатудың орнына, олардың әрекеттеріне қолдау көрсетудің дұрыс екенін айтты. Оңтүстік Африка құрамасының құрамында Грэм Поллок (капитан), Майк Проктер, Винсент ван дер Биль, Питер Поллок, Хилтон Аккерман, Денис Линдсей, Грэм Шевалие, Артур Шорт және Андре Брюинс болды. Трансвааль құрамасында Барри Ричардс (қонақ ойыншы), Брайан Бат, Клайв Райс, Питер Карлстин және Дон Маккей Когилл (капитан) ойнады. Әли Башер крикетке кеткен уақытын Барагванат ауруханасында толықтыруда болғандықтан ойынға қатыспады. Бачердің құрамасы 1969/70 жылғы сынақ сериясында Австралияны 4:0 есебімен жеңген еді. Халықаралық команданы қабылдауға жасалған тағы бір әрекет ретінде, Оңтүстік Африка Крикет Ассоциациясы Жаңа Зеландияны Англияға жол тартқанда көпұлтты командалармен үш матч ойнауға шақырды. Бірақ Жаңа Зеландия бұл ұсыныстан бас тартты.

Халықаралық турлардың аяқталуы

1970 жылдардың басында Оңтүстік Африканың әртүрлі крикет ұйымдары, үкімет қарсылығына қарамастан, ақ, түрлі терілі және қара адамдарды білдіретін көпұлтақты крикет ойнауға әрекеттенді. Бірақ 1976 жылдың маусым айында Оңтүстік Африкада ірі саяси көтерілістер болды. Азаматтық келеңсіздіктің негізгі ошағы – Йоханнесбургке қарасты қара нәсілді Совето қалашығындағы Совето көтерілісі болды. 16 маусымда мыңдаған оқушылар ақ нәсілді азшылық үкіметінің білім беру саясатына қарсы шықты. Жүздеген адам қаза болды; АҚШ газеті Newsday Советода 332 адам, ал жалпы ел бойынша 435 адам қаза тапқанын хабарлады. Көптеген адамдар эмиграцияға кетті. 1976 жылдың 17 шілдесінде Монреаль Олимпиадасы 25 африкалық елдің қатысусыз ашылды (кейін тағы 4 ел қосылды), олар Жаңа Зеландияның Оңтүстік Африкамен спорттық байланысын үзуден бас тартуына байланысты ойындарды бойкоттады. Жаңа Зеландияның регби одағы сол кезде Оңтүстік Африкаға тур жасап жатқан еді. Осы саяси шиеленіс салдарынан жаңа өзгерістер ұсынылды, оның ішінде Оңтүстік Африкаға және одан шығатын турларға мораторий енгізу көзделді. 1982 жылы Оңтүстік Африканың қарсыластарының алғашқы турынан бұрын халықаралық турлер өткізілген жоқ.